بی‌اعتنایی مسوولان فرهنگی به «تعزیه‌» جهانی شده

تکنیک‌های خاص و ویژه این نمایش ایرانی اگرچه قبل از پیتر بروک هم وارد جریان تئاتری جهان شده بود، اما با مقاله‌ها و سخنرانی‌های این نظریه پرداز به مراکز و مجامع دانشگاهی اروپا و آمریکا نیز راه یافت. جالب است بعد از آن تازه مدیران فرهنگی و آموزشی کشور ما پی به اهمیت هنری تعزیه بردند که البته هیچ گاه به حمایت درست و جدی از آن نپرداختند.

این بی‌اعتنایی به نمایش باستانی و مذهبی تعزیه، متاسفانه در حال حاضر هم ادامه دارد و داد کارشناسان و هنرمندان این عرصه را در آورده است.

آخرین روز آبان خبر ثبت جهانی تعزیه در فهرست میراث معنوی یونسکو منتشر شد که البته به طور مناسبی در رسانه‌های داخلی و مطبوعات بازتاب نیافت. در حالی که ایران در یک رقابت شدید با ترکیه توانست تعزیه را به نام خود ثبت کند، متاسفانه کمتر اظهار نظر مثبتی از سوی مسوولان و مدیران هنری کشور به ویژه وزارت ارشاد در این زمینه دیده یا شنیده شد.

سیدعظیم موسوی که مسوولیت به سامان رساندن پرونده ثبت جهانی تعزیه را بر عهده داشت، در این ارتباط می‌گوید: نه تنها مدیران وزارت ارشاد واکنشی نسبت به این موفقیت از خود نشان ندادند که حتی در جریان جمع‌آوری پرونده ثبت جهانی تعزیه هیچ کمکی هم به ما نکردند.

این پژوهشگر و کارگردان تئاتر ادامه می‌دهد: در حالی که جشنواره‌های متعدد ریز و درشتی برگزار و هزینه اجرای بیشتر تئاتر‌ها از سوی مرکز هنرهای نمایشی تامین می‌شود، تعزیه در این میان ردیف بودجه‌ای ندارد.

داوود فتحعلی بیگی نیز از بی‌توجهی به هنر تعزیه نگران است و می‌افزاید: در یک کلام باید بگویم مدیریت کلان فرهنگی کشور هیچ کاری به تعزیه ندارد و آن را رها ساخته است و برای آنان هنر وارداتی عیار و ارزش بیشتری دارد.

این نویسنده، پژوهشگر و کارگردان با اشاره به مردمی‌بودن این نمایش مذهبی ادامه می‌دهد: بیشتر تکیه‌های قدیمی و جدید از سوی علاقه‌مندان به اهل بیت پیامبر(ص) و دل سوختگان واقعه عاشورا ساخته شده‌اند که در بسیاری موارد برای آنها موقوفاتی نیز اختصاص داده شده است. فتحعلی بیگی تاکید می‌کند: اگر چه با توجه به روحیه مذهبی مردم، این گونه نمایشی هیچ گاه از بین نخواهد رفت، اما لازم است نهادهای فرهنگی، دولت و شهرداری‌ها از جمع‌آوری و مستندسازی نسخ خطی، ساخت تکیه و پژوهش در حوزه تعزیه حمایت کنند.

پری صابری که از کارگردانان پیشکسوت تئاتر ایران است و این روزها نمایش رستم و اسفندیار را روی صحنه دارد، از منظری دیگر وارد بحث می‌شود و از غریبه بودن تعزیه در محیط‌های دانشگاهی گلایه می‌کند و می‌گوید: متاسفانه در دانشگاه‌های ما از تمام سبک‌ها و جریان‌های تئاتر جهان بحث و صحبت می‌شود و از تعزیه خبری نیست. از همان زمان که ما دانشجو بودیم تا امروز در این پاشنه چرخیده است. این هنرمند با اشاره به این که تکنیک‌های اجرایی تعزیه می‌توانند به تئاتر معاصر کشور کمک زیادی کنند و پایه گذار نمایش و اپرای ایرانی شوند، ادامه می‌دهد: باید برای این نمایش ایرانی، رشته‌ای تحصیلی در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد طراحی کرد و از پایان نامه‌ها و تزهای دانشجویی مرتبط با آن حمایت کرد.

مهدی یاورمنش / گروه فرهنگ و هنر