ادامه روابط دوستانه دو کشور

همچنان که در سال 2002 با انتخاب داسیلوا برای نخستین ‌بار عنوان رئیس‌جمهور به نماینده حزب کارگر در این کشور تعلق گرفت، برزیلی‌ها در انتخابات سال 2010 خود یک زن را به عنوان رئیس‌جمهور کشورشان برگزیدند.

روسف که تا همین اواخر ریاست دفتر لولا داسیلوا، رئیس‌جمهور پیشین برزیل را به عهده داشت با حمایت داسیلوا و دولت او پیروز انتخابات اخیر ریاست جمهوری برزیل شد، چراکه آقای لولا به دلیل محدودیت قانونی نمی‌توانست برای دور سوم نامزد ریاست جمهوری شود. گویی او در سال‌های آخر ریاست جمهوری، سودای جانشینی رئیس دفتر خود را در ذهن می‌پروراند. تبریک محمود احمدی‌نژاد به لولا داسیلوا به مناسبت انتخاب خانم روسف علاوه بر تبریک به همتای برزیلی خود، نشان داد که این سودا با دیپلماسی دولت دهم سازگار است. این سازگاری با این جمله از بانوی رئیس‌جمهور برزیل که «روابط‌مان را با تهران حفظ خواهیم کرد» تایید شد.

دنباله‌رویی تمام و کمال خانم روسف از سیاست‌های رئیس‌جمهور پیشین برزیل نشان می‌دهد که قرار نیست فصل تازه‌ای در روابط ایران و برزیل باز شود؛ چراکه با روی کار آمدن خانم روسف همان سیاست‌های داسیلوا در قبال ایران ادامه خواهد یافت.

نقش برزیل در پرونده هسته‌ای ایران پررنگ‌ترین خاطره‌ای است که حافظه سیاسی مردم از همجواری نام ایران و برزیل به خاطر دارند. هرچند امضای بیانیه تهران که با حضور برزیل و ترکیه به انجام رسید نتوانست مانع تصویب قطعنامه 1929 شود، اما رای منفی برزیل در چهارمین قطعنامه تحریم‌ها علیه ایران بر سر برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای به عنوان حسن نیت داسیلوا به مردم ایران معرفی شد. برزیل اما علاوه بر حضور فعال در پرونده هسته‌ای ایران، با مراودات اقتصادی هم در فهرست کشورهای دوست و برادر قرار می‌گیرد. در منطقه آمریکای لاتین برزیل بزرگ‌ترین صادرکننده به ایران محسوب می‌شود، در حالی که ونزوئلا بزرگ‌ترین بازار ایران در این منطقه است. برزیل و اکوادور به ترتیب دومین و سومین بازار بزرگ ایران در آمریکایی جنوبی هستند.

روابط میان ایران و برزیل اما آنقدر حسنه شد که برای اولین‌بار پس از انقلاب بازی دوستانه تیم‌های فوتبال ایران و برزیل را رقم زد. پانزدهم مهر ماه سال جاری هم بازی دوستانه ایران و برزیل که در سایت‌های حامی دولت با عکس‌های دست در?دست احمدی‌نژاد و داسیلوا منتشر شد شاهدی برای به اوج رسیدن روابط دیپلماتیک دو کشور معرفی شد. هرچند این بازی در ورزشگاه شیخ زاید ابوظبی برگزار شد و عواید 10 میلیون دلاری را نصیب امارات کرد.

روابط گرم برزیل و ایران از موضوعات داغی بود که بر این دوره از انتخابات ریاست جمهوری برزیل سایه افکند. رقبای انتخاباتی، «لولا داسیلوا»، رئیس‌جمهوری سابق این کشور و حزب کارگر را متهم می‌کردند که با کشورهای خاصی بنای دوستی گذاشته و به سیاست‌های اقتدارگرایانه روی آورده‌اند. «خوزه سرا»، کاندیدای حزب مخالف و رقیب داسیلوا بر این باور است که حقوق بشر باید مساله اصلی باشد و همه چیز به حقوق بشر مربوط است. «سرا» درباره گسترش روابط با ایران از سوی برزیل داسیلوا را متهم می‌کرد که این تقویت روابط در حالی صورت می‌گیرد که ایران در موضوعاتی چون آزادی مطبوعات و سیاسیون مخالف دولت رفتار خوبی ندارد. حزب «خوزه سرا»، همچنین دولت داسیلوا را متهم می‌کرد که روابط برزیل با جهان غرب را فدای دوستی با حکومت‌هایی چون ونزوئلا، کوبا و ایران کرده است.

در پاسخ به این اتهامات اما دیلما روسف که پیش از انتخابات عنوان دستیار نخستین داسیلوا را هم داشت گفت: سیاست‌های داسیلوا درباره ایران بر پرهیز از جنگ در خاورمیانه استوار است. او از سیاست‌های رئیس‌جمهوری برزیل در قبال ایران دفاع کرد و گفت، برزیل باید با همه کشورها روابط حسنه داشته باشد. خانم «روسف» همچنین اتهامات اقتدارگرایی و سانسور را که از سوی احزاب مخالف به حزب کارگر وارد شده، رد کرد. برخی در برزیل بر این باورند همین فشارهای حزب مخالف ـ حزب سوسیال دموکرات ـ بود که موجب شد داسیلوا با بیان عبارت «اگر این خانم مشکلاتی در آنجا ایجاد می‌کند، ما از او در اینجا استقبال می‌کنیم» از محمود احمدی‌نژاد بخواهد که به سکینه محمدی آشتیانی اجازه دهد که به این کشور پناهنده شود. درخواستی که مورد حمایت وزیر امور خارجه آمریکا قرار گرفت و از سوی سخنگوی دستگاه دیپلماسی ایران «برگرفته از رویکرد انسانی و به دلیل روابط نزدیک و صمیمانه این کشور با ایران» خوانده شد.

با وجود همه انتقادهای حزب مخالف به سیاست خارجی داسیلوا و برحذر داشتن مردم از انتخاب دنباله‌روی این سیاست‌ها توفیق داسیلوا در اقتصاد کشورش موجب روی کار آمدن کاندیدای مورد حمایت او شد. داسیلوا در سال‌های گذشته کوشید تا با توسعه اقتصادی و اجتماعی به عنوان رکن اصلی نیازهای برزیل، این کشور را به قدرتی جهانی مبدل کند. در این راستا نرخ رشد اقتصادی برزیل در سال جاری از 7 درصد هم فراتر رفت که در 25 سال اخیر یک رکورد بی‌نظیر محسوب می‌شود. همچنین میزان بیکاری در این کشور به 6 درصد تنزل یافت. موفقیت‌های اقتصادی و داخلی داسیلوا موجب شد تا اینک دولت برزیل با هدایت هشتمین اقتصاد بزرگ جهان رویای رهبری منطقه آمریکای لاتین را در سر بپروراند. در سیاست خارجی نیز همگرایی با چپگرایان منطقه و کشورهای آمریکای لاتین و تا حدی نیز مقابله با نقش حداکثری آمریکا در منطقه و حضور فعال در معادلات جهانی در حوزه اقتصادی و سیاسی از جمله تلاش برای به دست آوردن کرسی دائم در شورای امنیت در کنار اجرای اصل میانجیگری برای حل چالش‌هایی نظیر مساله هسته‌ای ایران بیانگر موفقیت‌هایی ویژه برای این کشور بوده که مسلما جدا از بازنگری حداقلی، برخی از این سیاست‌ها در دوره روسف نیز تداوم خواهد یافت.

حبیبه بدری / جام‌جم