راه‌های پیشگیری از‌‌ سوء‌تغذیه

همه انسان‌ها گاهی دچار گرسنگی می‌شوند. گرسنگی یکی از نشانه‌های طبیعی بدن است که نیازمندی فرد به غذا را به او گوشزد می‌کند. وقتی ما غذای کافی مصرف کرده و نیاز بدنمان را تامین می‌کنیم، گرسنگی تا زمانی که دوباره شکممان خالی شود، از بین می‌رود.

سوءتغذیه شبیه گرسنگی نیست، اگرچه هر دو اغلب با هم می‌آیند. افرادی که دچار سوءتغذیه هستند در واقع از کمبود موادغذایی مورد نیاز برای سلامت و رشد بدن، رنج می‌برند. یک فرد می‌تواند برای مدتی کوتاه یا طولانی دچار سوءتغذیه باشد و میزان این عارضه می‌تواند متوسط یا شدید باشد. احتمال بیماری افرادی که با این مشکل روبه‌رو هستند، بیشتر است و سوءتغذیه در موارد بسیار حاد حتی می‌تواند باعث مرگ فرد شود.

براساس گزارش‌های اعلام شده در سطح جهان حدود یک میلیارد نفر غذای کافی برای خوردن ندارند و ظرف هر 6 ثانیه یک کودک بر اثر سوءتغذیه جان می‌دهد.

گرسنگی طولانی‌مدت و سوءتغذیه می‌تواند موجب مشکلات عمده در سلامت شود. افرادی که با این مشکل مواجهند، عموما وزنی کمتر از مقدار معمول دارند و رشد کمتر و قد کوتاه‌تری خواهند داشت. در سطح جهان، حدود 27 درصد کودکان کمتر از 5 سال دچار وزن پایین‌تر از طبیعی هستند.

کودکانی که غذای کافی مصرف نمی‌کنند اغلب دچار گرسنگی می‌شوند و همین گرسنگی آنها را به سمت سوءتغذیه سوق می‌دهد، اما همیشه کمبود موادغذایی موجب سوءتغذیه نمی‌شود. بسیاری از کودکان با وجود در دسترس بودن موادغذایی مفید، دچار این عارضه می‌شوند، چرا که موادغذایی مناسب، ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز بدن را مصرف نمی‌کنند و به جای آن از موادی با ارزش غذایی پایین استفاده می‌کنند.

برخی بیماری‌ها و شرایط، مانع از تغذیه صحیح کودک می‌شود. مثلا افرادی که نوعی بیماری به نام سلیاک (Celiac) دارند یا دچار مشکلات پانکراس یا مشکلاتی دیگر هستند، معمولا دچار سوءتغذیه می‌شوند. کودکانی که در هضم شیر و لبنیات، دچار اختلال هستند و توان تحمل لاکتوز را ندارند نیز به دلیل عدم استفاده از لبنیات، احتمال ابتلا به سوءتغذیه را دارند، چرا که 75 درصد از کلسیم مورد نیاز بدن، توسط لبنیات برطرف می‌شود.

کودکانی که مقدار کافی از یک نوع ماده غذایی را مصرف نمی‌کنند، دچار کمبود آن ماده شده و در حقیقت سوءتغذیه می‌گیرند. یکی از شایع‌ترین موارد، فقر آهن است که بسیاری از افراد با آن مواجهند. آهن در گوشت قرمز، تخم‌مرغ، نان و غلات یافت می‌شود و بسیاری از کودکان به دلیل عدم تمایل به خوردن این گونه موادغذایی، دچار فقر آهن می‌شوند.

معمولا در سطح دنیا، افراد فقیر بیشتر در معرض سوءتغذیه قرار دارند. جنگ و بلایای طبیعی همچون زلزله، قحطی یا سیل می‌تواند موجب سوءتغذیه در افراد بویژه کودکان شود.

اما در جوامع معمولی، اغلب سوءتغذیه به دلیل عادت غلط غذایی ایجاد می‌شود. البته در این میان مکمل‌هایی وجود دارد که با افزوده شدن به برخی موادغذایی، می‌تواند نیازهای بدن فرزندان شما را تامین کند.

سوءتغذیه همه گروه‌های سنی را می‌تواند تحت تاثیر قرار دهد. نوزادان، کودکان، جوانان و بزرگسالان همگی ممکن است دچار سوءتغذیه شوند. در افراد کهنسال به دلیل افزایش سن، بیماری و دیگر عواملی که موجب کم‌اشتهایی می‌شود، احتمال سوءتغذیه بیشتر است.

کودکان و نوجوانانی که دارای رژیم غذایی خاصی هستند (مثلا گیاهخوارند) نیاز به خوردن موادغذایی مختلف و مناسب برای تامین موادغذایی بدنشان دارند و باید حتما از میزان ویتامین ها و پروتئین‌های دریافت مورد نیاز بدن اطمینان حاصل کنند.

سوءتغذیه می‌تواند ذهن و جسم را تحت تاثیر قرار دهد. فردی که دچار سوءتغذیه زیاد است، حتما مشکلات جسمی بیشتری دارد.

نشانه‌های سوءتغذیه بر اساس کمبود موادغذایی یک فرد، می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

خستگی و کمبود انرژی

عدم تعادل

سیستم ایمنی ضعیف در بدن (که می‌تواند موجب کاهش مقاومت بدن در مقابله با عفونت‌ها شود)

خشکی پوست

متورم شدن و خونریزی لثه‌ها

پوسیدگی دندان‌ها

ضعیف و آهسته شدن عکس‌العمل و مشکل تمرکز و توجه

کاهش وزن

رشد ضعیف

ضعف عضلانی

تورم شکم

پوکی استخوان و شکنندگی آن

مشکل در یادگیری

اگر یک زن باردار سوءتغذیه داشته باشد، فرزندش در زمان تولد ممکن است دچار کمبود وزن شده و شانس کمتری برای زنده ماندن داشته باشد. کمبود ویتامین A که ناشی از سوءتغذیه است، می‌تواند دلیل اصلی نابینایی باشد و کودکانی که فقر ویتامین A دارند، احتمال ابتلا به بیماری و مرگ ناشی از عفونت‌ها مثل اسهال، بیشتر است. فقر ید نیز می‌تواند موجب کندذهنی و تاخیر در رشد شود. فقر آهن هم موجب کاهش تحرک کودک و کاهش توانایی تمرکز او می‌شود. معمولا نوجوانانی که دچار سوءتغذیه هستند، در مدرسه دچار مشکلات یادگیری می‌شوند.

با تمام این تفاسیر و اهمیت مساله سوءتغذیه، باید گفت که خوشبختانه از بسیاری از اثرات مخرب سوءتغذیه، خصوصا در مورد کودکانی که دچار درجات ضعیفی از سوءتغذیه هستند، می‌توان پیشگیری کرد.

اگر تصور می‌کنید که فرزندتان موادغذایی مورد نیاز بدنش را مصرف نمی‌کند، می‌توانید با پزشک مشورت کنید. احتمالا پزشک آزمایش‌های خاصی روی فرزندتان انجام می‌دهد و در مورد میزان و نوع غذاهایی که کودک استفاده می‌کند، سوالاتی می‌پرسد. او وزن و قد کودک را می‌سنجد تا از طبیعی بودن آنها مطمئن شود. آزمایش خون و بررسی استخوان‌ها به وسیله گرفتن عکس (برای بررسی پوکی استخوان) نیز از دیگر مواردی است که توسط پزشک انجام می‌شود.

نوع درمان‌ نسبت به میزان سوءتغذیه، متفاوت است. ممکن است تغییرات خاص در نوع و مقدار موادغذایی مصرفی کودک، نتیجه دلخواه را به ارمغان آورد. گاهی استفاده از مکمل‌ها مثل ویتامین و مواد معدنی، کارساز است. به هر حال پزشک، با توجه به وضعیت کودک، درمان مناسب را آغاز خواهد کرد.

نکته مهم این است که والدین بویژه مادران، باید نسبت به تغذیه فرزندان خود حساس بوده و میزان مصرف غذاهای ناسالم و فست‌فود را تا جای ممکن کاهش دهند. با مشاهده هر گونه کاهش در سطح انرژی کودک یا کاهش رشد او تا قبل از این‌که خیلی دیر شود سریعا با پزشک فرزندتان مشورت کنید.

نکته آخر این‌که به تغذیه کودک در مدرسه توجه کنید و تا حد امکان مانع از خرید موادغذایی غیرمفید توسط کودک شوید. سعی کنید خودتان خوراکی‌های مناسب را در منزل تهیه و در کیف فرزندتان قرار دهید و از او بخواهید که از آنها استفاده کند. فرهنگ تغذیه صحیح را از کودکی به فرزندتان بیاموزید تا همواره سالم، شاداب و پرانرژی بماند!

الهه عیوض‌زاده
منبع: Kidshealth