داور پنجم: فناوری اطلاعات

انسان از سال‌های بسیار دور در صدد رسیدن به راهی برای دستیابی به توانایی‌های برتر بدنی بوده و این روند همچنان در شرایط مختلف ادامه داشته است؛ از جنگ‌آوری‌ها و زورآزمایی‌های اساتیری گرفته تا المپیک‌های امروزی، از برتری‌جویی‌های کودکانه گرفته تا مسابقات حرفه‌ای ورزشی در ابعاد بین‌المللی، همه و همه ناشی از همان حس برتری‌جویی جسمی افراد است که یک میل ذاتی و مهارناشدنی است.

ورزش به فعالیت‌ها یا مهارت‌های عادی جسمانی گفته می‌شود که بر پایه یک رشته قوانین مورد توافق همگان و با اهداف تفریحی یا برای مسابقه، نشاط شخصی، دستیابی به ورزیدگی، مهارت‌جویی یا آمیزه‌ای از این اهداف انجام می‌گیرد. البته ورزش بنا به هدف معنا پیدا می‌کند، مانند این که مایکل فلپس قهرمان تاریخی شنای المپیک، اگر در استخر خانه‌اش شنا کند، در حال تفریح است و اگر همین فرد در مقابل دیگران در ورزشگاه شنا کند در حال ورزش است. البته تعاریف اصلی را می‌توانید در دایره‌المعارف‌های تخصصی بجویید.

این که تاریخچه دقیق ورزش از چه زمانی آغاز شد را کسی نمی‌داند و اصلا مهم هم نیست، اما شاید از زمانی که انسان ناخواسته با فعالیت‌های بدنی، قدرتی مضاعف پیدا کرد و با همان خرد اولیه دانست می‌تواند با انجام فعالیت‌هایی، توانایی مضاعف و در نهایت امتیازاتی در برابر دیگران پیدا کند، ورزش نمود همگانی پیدا کرد. البته همین خاصیت بشر برای برتری‌جویی او را به اکتشافات و ابتکارات فراوانی کشانده است.

به هر حال با آغاز شهرنشینی و تشکیل اجتماعاتی با مشاغل تخصصی، فعالیت‌هایی با مضمون‌های غیرتجاری و آیینی مانند: نمایش‌ها و قدرت‌نمایی‌ها به‌وجود آمد و همین امر باعث ایجاد مکان‌هایی با کارکرد ورزشی شد که در هر فرهنگی آداب و رسوم خود را داشت.

اما از سده 18 میلادی و جریان‌های صنعتی شدن و موازی آن پیشرفت علوم پزشکی، اهمیت دادن به اندام، پرورش و حفظ سلامتی آنها با انجام تحرکات منظم به یک تخصص تبدیل شد و کم‌کم ورزش‌ها شکل منظم‌تری به خود گرفت. بازی‌های قدیمی کم‌کم به ورزش‌های قانونمند تبدیل و هر روز رشته‌های جدید بیشتری ابداع شد. برخی رشته‌های ورزشی هنوز به همان شکل بدوی خود باقی مانده و احتمالا باقی خواهند ماند. ولی برخی رشته‌ها صرفا با وجود ابزار تکنولوژی یا در زندگی شهری امکان بروز یافتند مانند: رالی یا اتومبیل‌رانی سرعت که با خودروهای مخصوصی قابل انجام هستند یا اسکواش که توسط زندانیان ابداع شد. دکتر گریشمن، باستان‌شناس فرانسوی در این زمینه به آریا‌ییان در هزار سال پیش از میلاد اشاره می‌کند و می‌گوید: «ورزش، تقویت قوای بدنی، مهارت در جنگ، سواری، تیراندازی و راهپیمایی از اصول متداول این مردم بوده ‌است. قومی که دائما در حال کوچیدن و منازعه با بومی‌های محلی بوده و به قهر و غلبه زمین‌ها و کشتزارها را تصاحب می‌کرده، قطعا باید چالاک، سلحشور، بردبار و قوی‌اندام باشند.»

فناوری‌های زیادی وارد دنیای ورزش و باعث پیشرفت ورزش و ورزشکاران شدند که تکامل اختراعات و رشد فناوری‌های دیگر را نیز به‌همراه داشتند. اما موضوع ما فناوری اطلاعات است که توانست با ورودش به زندگی بشر نوع نگرش‌ها را تغییر دهد؛ فناوری که در هر محیطی به‌کار می‌رود. فناوری اطلاعات در ورزش بخش‌های متفاوتی را تحت تاثیر قرار داده است که می‌توان در طبقات مختلفی آن را دسته‌بندی کرد. در یک دسته‌بندی ساده می‌توان در 3 لایه این تاثیرات را مورد بررسی قرار داد: بخش تجهیزات، بهداشت و درمان و مدیریت.

فناوری اطلاعات در بعد تجهیزات تاثیر زیادی بر وسایل ورزشی داشته است؛ وسایلی مانند: دستگاه‌های حاوی شتاب‌سنج و انواع سیستم‌های متصل به بدن ورزشکاران در تمرینات. یا توپ‌های مجهز به چیپ‌ست‌ها یا وسایل بسیار دیگری که آشکار و پنهان به فناوری‌های الکترونیکی مجهز شده‌اند. اما در کل فناوری اطلاعات در لایه‌‌های دیگر تاثیرات بسیار بیشتری گذاشته چنانچه تجهیزات به‌صورت با واسطه از طریق این فناوری تغییر کرده‌اند. برخی نرم‌افزارهای دستی و کاربردی را نیز در دسته تجهیزات ورزشی قرار می‌دهند که در بخش‌های بعدی به آنها اشاره خواهیم کرد.

افزایش سن ورزشی ورزشکاران و بهبود حرکت‌ها و سالم‌سازی محیط امروزه به کمک فناوری اطلاعات آسان‌تر شده است. روش‌های درمان بیماری‌ها و آسیب‌دیدگی‌ها و اطلاعات به‌ روز و در لحظه درباره بیماری‌ها و حرکات و نیز نظم‌بخشی برنامه‌های ورزشی توسط ویال ارتباطی و نرم‌افزارهای تخصصی ورزشی باعث شده تا ورزش دیگر یک کار صرفا عملی نباشد.

مدیریت امور ورزشی و مربیگری‌های تخصصی و در کنار آن افزایش توانایی درمانگرها به‌کمک ابزار سنجشی رایانه‌ای باعث افزایش میزان دقت، تولید و گسترش اطلاعات در زمینه‌هایی شده که پیش از این حتی تخیل آن قدری سخت و ناممکن بود. آنالیز ورزشی یکی از اساسی‌ترین تغییرات ورزشی در مدیریت آن است. تحلیل حرکات یک ورزشکار به‌صورت فردی یا تحلیل آنی عملیات تیمی و کنترل زمینه‌ای بازی، شکل و نوع مدیریت ورزشی را تغییر داده است که در ادامه یکی از این نمونه‌ها را خواهیم دید.

سال‌ها پیش، در سی‌ام جولای 1966 در دیدار نهایی، مسابقه‌ای در برابر دیدگان 95000 تماشاگر حاضر در ورزشگاه ویمبلی و 400 میلیون بیننده تلویزیونی با قضاوت وینسنت از سوئیس برگزار شد. مسابقه در وقت قانونی با نتیجه 2-2 مساوی به پایان رسید.

در یازدهمین دقیقه از وقت اضافی اول، جف هورست با یک ضربه تماشایی توپ را به زیرطاق دروازه آلمان کوبید، توپ روی خط فرود آمد و به درون زمین برگشت ولی داور مسابقه با نظر کمک داور، گل را پذیرفت تا انگلیس با یک گل مشکوک، از آلمان پیش افتد. این اتفاق بارها و بارها در جریان مسابقات دیگر تکرار شد ولی کاری از دست کسی بر نمی‌آمد چراکه انسان برای دیدن تصاویر از یک حدود معینی پیروی می‌کند و اصولا سرعتش از بسیاری وقایع اطراف کمتر است و از طرفی خطاهای دید و زوایای آن عملا برای تشخیص محیط‌های سه بعدی در فاصله دور طراحی نشده است. اما این مشکل غیرقابل حل نبوده و فناوری اطلاعات برای آن راه‌حلی دارد، آن‌هم نه فقط از طریق فیلمبرداری و بازبینی چشمی توسط هیات داوری بلکه توسط یک شبکه کاملا «بی‌درنگ» در زمین بازی.

سیستم فناوری تشخیص خط گل^* یا GLT بخشی از فناوری آنالیز بازی در لحظه است. این فناوری می‌تواند از 2 روش مبتنی بر دوربین یا مبتنی بر میدان مغناتیسی و امواج رادیویی استفاده کند. در حال حاضر 2 شرکت روی فناوری تشخیص گل یا رهگیری توپ و بازیکنان متمرکز هستند. شرکت‌های هاوک-آی و کایروس بهترین نرم‌افزارهای تحلیل بی‌درنگ زمین فوتبال را تهیه می‌کنند. شرکت بریتانیایی هاوک-آی از دوربین‌های جستجوگر استفاده می‌کند و شرکت آلمانی کایروس که با قرار دادن یک تراشه در داخل توپ حرکت و موقعیت آن را تشخیص می‌دهد.

در روش مبتنی بر دوربین بین 2 تا 6 دوربین از خطوط دروازه با سرعت 500فریم در ثانیه تصویر‌برداری کرده و همزمان آنها را توسط یک شبکه بدون وقفه به یک سرور مرکزی ارسال می‌کنند که با نرم‌افزارهایی که با الگوریتم خاص تصاویر را آنالیز می‌کند می‌تواند تشخیص دهد که آیا توپ از خط رد شده است یا نه؟ در صورت گذشتن توپ از خط در کمتر از یک‌سوم ثانیه سیگنالی به گیرنده روی دستبند داور ارسال می‌شود تا به وی اطلاع دهد که توپ از خط رد شده و داور بدون وقفه می‌تواند تصمیم خود را بگیرد.

در روش‌دیگر، سیم‌های نازکی روی خطوط دروازه و نواحی اطراف آن یک شبکه بی‌سیم ایجاد می‌کنند. در مرکز توپ یک تراشه قرار می‌گیرد که می‌تواند سیگنال‌های متقابل را درک کند و سیستم پشت دروازه نتیجه را به سرور مرکزی منتقل می‌کند و سایر مراحل شبیه روش قبل است.

فناوری تشخیص گل که یک مجموعه تحلیلی کامل است در رشته‌های زیادی استفاده می‌شود. به‌گزارش بی‌بی‌سی این سیستم اکنون در داوری و قضاوت مسابقات تنیس و کریکت کاربرد دارد. این فناوری نخستین بار در مسابقه کریکت تیم‌های ملی انگلستان و پاکستان در سال 2001 به‌کار رفت.

هزینه اولیه، مانع گسترش این سیستم است و از سویی موانعی مانند سنتی‌گرایی و قوانین برخی محافل مانند فیفا اجازه ورود این فناوری‌ها را به ورزش نمی‌دهد. برای مطالعه درباره این سیستم به سایت این شرکت مراجعه کنید:

* Goal Line Technology

سعید نوری آزاد