عصر طلایی ‌کشف گونه‌های‌ ناشناخته

تمام گونه‌های جانوری عجیب و غریبی که در این نقطه از جهان زندگی می‌کنند در گوشه‌ای به کمین نشسته‌اند اما یک چیز بخصوص دکتر مدین را بهت‌زده کرده است. موجود ناشناخته‌ای از تاریکی محض گوشه‌ای از بستر دریا خارج می‌شود. این جانور شبیه کرم نیمه شفافی است با ردیفی از باله‌های آبی رنگ و شاخک‌های در هم پیچیده دراز که از سرش خارج شده‌اند. دکتر مدین که در انستیتو اقیانوس‌شناسی وودز هول ماساچوست به‌عنوان یک زیست‌شناس دریایی مشغول به فعالیت است، می‌گوید: هنگامی که برای نخستین بار این جانور را مشاهده کردیم هیچ کس نمی‌دانست با چه موجودی روبه‌رو شده‌ایم! وی که هدایت برنامه اکتشافاتی Inner Space Specification در اعماق آب‌های جنوب فیلیپین را به عهده دارد، می‌گوید: ما تا پیش از این موجودی شبیه این جانور ندیده بودیم و از این رو توصیفی درخصوص آن نیز وجود نداشته است، بنابراین می‌توانیم آن را یافته‌ای هیجان‌انگیز عنوان کنیم. این محقق که تاکنون نمونه‌های متعددی از گونه‌های مختلف دریایی را جمع‌آوری کرده، معتقد است موجودی همچون این جانور مهمانی تازه وارد برای دانش بشری به‌شمار می‌آید. او می‌گوید: این نکته واقعا حیرت‌انگیز است که موجودی همچون این جانور برای میلیون‌ها سال در آب‌های این نقطه از جهان زندگی می‌کرده و تاکنون هیچ اطلاعی درخصوص حیات آن در اختیار نداشته‌ایم.

گرچه نقاط کمی از سراسر زمین همچون اعماق اقیانوس‌ها به عنوان زوایای اکتشاف نشده به شمار می‌آیند اما همچنان گونه‌های جدید زیستی از صحراهای خشک و سوزان گرفته تا جنگل‌های بارانی مناطق حاره‌ای جهان کشف می‌شوند. در حقیقت کمتر هفته‌ای در سال پیدا می‌شود که در طول آن هیچ گونه جدیدی شناسایی نشود. شناسایی گونه‌ای جدید از پلنگ گربه وحشی (لیپورد) در برنئو که فیلمبرداری حیرت‌انگیزی نیز از آنها شده است و همچنین نوعی گیاه در اندونزی که موش می‌خورد، از جمله این کشفیات به‌شمار می‌آیند.

در سال 2008 مطالعه‌ای از سوی انستیتو بین‌المللی اکتشافات گونه‌های جدید صورت گرفت که نشان داد تنها در سال 2006 میلادی 16‌هزار و 969 گونه جدید شناسایی شده بود، یعنی تقریبا 46گونه در هرروز! در اینجا می‌توان به رقابت جالب توجه و البته امیدوارکننده‌ای نیز اشاره کرد. از یک سو تنوع زیست محیطی جهان در معرض خطرات زیادی قرار دارد اما از سوی دیگر محققان نترس زیادی نیز وجود دارند که برای شناسایی گونه‌های جدید دست به هر کاری می‌زنند و جالب این‌که سرعت عمل آنها از گذشته به مراتب بیشتر شده است. به عبارت دیگر می‌توان گفت در عصر طلایی اکتشافات زندگی می‌کنیم.

گرچه تلاش‌های زیادی برای شناسایی گونه‌های ناشناخته زیستی صورت گرفته اما هنوز زمین مملو از گونه‌های کشف نشده است. دانشمندان تخمین می‌زنند بین 8 تا 10 میلیون گونه زیستی در زمین در حال زندگی کردن باشند، اما تاکنون تنها 1/8میلیون گونه از آنها شناسایی شده است.

در فرآیند شناسایی گونه‌های جدید زیستی، اعماق اقیانوس‌ها همواره دانشمندان این عرصه را ترغیب کرده است. در حقیقت اعماق تاریک و ناشناخته اقیانوس‌ها از جمله نقاط داغی است که دانشمندان کاشف گونه‌های جدید زیستی، حساب ویژه‌ای روی آنها باز کرده‌اند. در این میان دریای سلیس در اطراف فیلیپین یکی از گزینه‌های اصلی به شمار می‌آید. دکتر مدین درخصوص این نقطه از جهان می‌گوید: در این نقطه از جهان پیچیدگی‌های زیست محیطی زیادی وجود دارد که این امر زمینه مناسبی برای ظهور گونه‌های متنوع زیستی فراهم کرده است.

او ادامه می‌دهد: مجمع‌الجزایر پیچیده‌ای که در منطقه اقیانوس‌های هند و پاسیفیک وجود دارند؛ دربرگیرنده بسترهای عمیق آبی هستند که با پایین‌رفتن سطح دریا می‌توان به شناسایی گونه‌های زیستی ناشناخته موجود در آنها امیدوار شد.

اما تقریبا هیچ انسانی نمی‌تواند امیدوار به نفوذ به چنین اعماقی باشد، بنابراین تیم تحقیقاتی دکتر مدین به دستگاه اکتشافاتی کنترل از راه دوری امید می‌بندد تا شاید از این طریق به اهداف خود دست پیدا کند. این دستگاه از آنچنان فناوری‌هایی بهره‌مند است که در زمان قرار گرفتن در اعماق آب، گویی دست و انگشتان دانشمندان نیز با آن به اعماق ناشناخته نفوذ کرده است. این دستگاه که «کاشف »جهانی نام دارد قادر است تا عمق 3000?متری آب نفوذ کرده و این در حالی است که به دوربین فیلمبرداری HD رنگی نیز مجهز است. اما فیلمبرداری از اعماق آب تنها هنرنمایی این دستگاه به شمار نمی‌آید، چون کاشف جهانی به لطف بهره‌مندی از سیستم‌های نمونه‌برداری و ذخیره‌سازی آنها می‌تواند به دانشمندان در شناسایی بهتر گونه‌های زیستی مرموز و ناشناخته اعماق اقیانوس‌ها نیز کمک کند. تمامی این سیستم‌ها به‌وسیله محققانی که در تیم دکتر مدین و در بالای سطح آب در اتاق کنترل کشتی تحقیقاتی نشسته‌اند، تحت کنترل قرار دارد.

رکوردی که تیم تحقیقاتی دکتر مدین به آن دست یافت در نوع خود جالب توجه بوده است. آنها موفق شدند تنها در مدت 2 هفته حدود یکصد گونه متفاوت شناسایی کنند که در میان آنها نوعی شانه‌دار سیاه رنگ غیرعادی که احتمالا از خویشاوندان ماهی ژله‌ای است بیش از دیگر گونه‌ها خودنمایی می‌کرد. محققان این گونه ناشناخته را بیشتر شبیه یک فضاپیمای ژلاتینی عنوان می‌کردند. اغلب شانه‌دارهایی که در نزدیکی سطح آب زندگی می‌کنند، دارای بدنی نیمه شفاف هستند اما این یکی که در عمق 2500 متری آب زندگی می‌کند، نه تنها بدنی کاملا سیاه رنگ دارد که درخشش نارنجی رنگی هم در اعماق بدنش دیده می‌شود. گونه مشابهی هم در آب‌های اطراف ژاپن دیده شده اما تیم تحقیقاتی دکتر مدین معتقد است این کشف جدید گونه‌ای متفاوت با نمونه کشف شده در ژاپن است. دکتر مدین همچنین می‌گوید: تاکنون هیچ کس موفق به فیلمبرداری از این گونه‌های زیبا نشده است و حتی نمونه‌برداری نیز در این زمینه انجام نشده و از این رو وقتی برای اولین بار آنها را می‌بینیم، دچار ترس و هراس واقعی می‌شویم.

به عقیده دکتر مدین، هنوز میلیون‌ها گونه زیستی وجود دارند که در اعماق اقیانوس‌ها منتظر کشف شدن هستند. اما همه چیز به پیشرفت فناوری‌های فعلی بستگی دارد. این زیست‌شناس می‌گوید: با پیشرفت فناوری‌ها، امروز می‌توانیم به عمق بیشتری از آب‌های جهان نفوذ کنیم و با ضریب دقت بالاتری به جمع‌آوری گونه‌های ناشناخته بپردازیم. گذشته از آن در این فرآیند درک بشر از اکوسیستم‌های متنوع و ناشناخته این مناطق جهان و نوع گونه‌های ساکن آنجا افزایش می‌یابد.

به خشکی برمی‌گردیم. در منطقه‌ای از جهان همچون جنگل‌های حاره‌ای گینه جدید پاپوآ هنوز هم بیشتر از روش‌های سنتی در اکتشاف گونه‌های جدید استفاده می‌شود. در آگوست 2008 گروهی از زیست‌شناسان با هماهنگی سازمان بین‌المللی حفاظت از منابع طبیعی و با استفاده از یک فروند بالگرد، روانه جنگل‌های بارانی Kaijende Uplands در گینه جدید پاپوآ شدند.

در حقیقت استفاده از بالگرد تنها راه رسیدن به این نقطه ناشناخته از جهان بوده است. این نقطه از جهان همواره برای زیست‌شناسان به عنوان محرکی بزرگ در شناسایی گونه‌های ناشناخته مطرح بوده است به طوری که آنها فکر می‌کردند می‌توانند گونه‌های جدیدی از گیاهان و جانوران را شناسایی کنند.

استیو ریچارد از سازمان بین‌المللی حفاظت از منابع طبیعی می‌گوید: ما به دنبال نقاط کشف نشده بودیم و در عین حال شناسایی مکان‌هایی با مشخصه‌های ویژه زیست جغرافیایی را نیز مدنظر داشتیم. او که هدایت این تیم تحقیقاتی را به عهده داشت، ادامه می‌دهد: کوهستان‌هایی که در این جنگل‌ها قرار دارند، شبیه جزایری هستند که گونه‌های زیستی متنوعی از آنها بدون هیچ ارتباطی با دنیای خارج رشد کرده و تکامل پیدا کرده‌اند. این ویژگی در کنار آب و هوای منحصربه‌فرد این‌نقطه از جهان و همچنین ساختار عمودی، پیچیده و خیمه مانند جنگل‌های اطراف، آن را به مکانی عالی برای شناسایی گونه‌های جدید تبدیل کرده است.

این تیم از 27 محقق زبده تشکیل شده بود که طی یک ماه جنگل‌های اطراف را مورد بررسی قرار دادند. در این مدت آنها موفق به شناسایی بیش از 600 گونه زیستی شدند. از این تعداد گمان می‌رفت 56 گونه برای نخستین بار شناسایی شده باشند که یکی از آنها ـ که هنوز هم نامی ندارد ـ قورباغه درختی سبزرنگ و درخشانی است که با چشمان بزرگ سیاه رنگش برای نخستین بار به ریچارد خیره شد تا رهبر گروه کاشف یکی از جالب‌ترین این گونه‌های جدید لقب بگیرد.