با اضطراب دانش‌آموزمان چه‌کنیم؟

بسیاری از شکایت‌های کودکان در دوران ابتدایی مدرسه همچون درد معده یا سوزش سر دل یا دردهای پراکنده دیگر، ناشی از وجود یک اضطراب نهفته در کودکان است که وجود اختلاف در خانواده و نگرانی در پدر و مادر می‌تواند از علل آن باشد که این نگرانی مستقیم به کودک انتقال می‌یابد و با این شکایات بروز می‌کند.

شایع‌ترین اختلالات اضطرابی در کودکان و نوجوانان عبارتند از:

اضطراب جدایی، اضطراب امتحان و ترس از مدرسه.

سرچشمه بسیاری از ناراحتی‌های ظاهرا غیرمنطقی نوجوانان، اضطرابی است که از عوامل گوناگون ناشی می‌شود.

رویارویی با اضطراب ناشی از عدم پذیرش از جانب همسالان یکی از این عوامل است.نتایج پژوهشی نشان داده است که ناامنی، وابستگی شدید و ناسالم نوجوان به والدین، ناتوانی یا نداشتن مهارت‌های لازم در برقرار کردن روابط عاطفی، اجتماعی و اخلاقی سالم، تفاوت در فرهنگ خانواده‌ها و بخصوص عدم پذیرش ارزش‌ها و آداب و رسوم گوناگون، موجب اضطراب بسیاری از نوجوانان می‌شود.

برای این‌که نوجوانی که تجربه‌های ذکر شده را نداشته است دچار اضطراب شدید نشود یا اضطراب او ادامه پیدا نکند اقدامات زیر مفید است:

- والدین باید گرایش فرزند خود به همسالان را بدرستی درک کنند، زیرا این یک نیاز طبیعی است که بخواهد مورد توجه و حمایت همسالان قرار گیرد.

ـ والدین با نوجوان در مورد گزینش دوست توافق کنند تا دچار تعارض نشود و پنهان کاری نکند.

ـ باید سعی کنند به‌طور منطقی با نوجوان روبه‌رو شوند و در وقت مناسب با گفتگوی ملایم و استدلال، او را متوجه نتایج نامطلوب بعضی از معاشرت‌ها کنند.

ـ والدین و مربیان برای دوستان نوجوان باید اعتبار و احترام قائل باشند.

ـ والدین، مربیان و... باید در همه مواقع بخصوص در برابر همسالان، احترام و شخصیت نوجوان را حفظ کنند.

رویارویی با اضطراب ناشی از دوگانگی و ترس از مستقل شدن از عوامل دیگر است.یکی از عمومی‌ترین نیازهای نوجوان، کسب استقلال از افراد خانواده و دیگران است. مطالعات نشان داده اضطراب در کسانی بیشتر دیده می‌شود که دچار ناامنی شدید، عدم اعتماد  به نفس، وابستگی ناسالم به والدین بخصوص مادر هستند. کسب استقلال در بسیاری از نوجوانان اضطراب ایجاد می‌کند. از جمله حالاتی که در زمینه مستقل شدن دیده می‌شود، تضاد و دوگانگی است، یعنی نوجوان در حالی که می‌خواهد و می‌داند که باید مستقل شود از استقلال نیز می‌ترسد. برای جلوگیری از این دوگانگی والدین باید وضعیتی فراهم آورند تا نوجوان با به‌دست آوردن اعتماد به نفس، امنیت روانی و جرات تجربه کردن، بتدریج درصدد کسب استقلال برآیند.

یکی از دلایل اساسی در اضطراب ناشی از مستقل شدن، نا‌آگاهی از وضعیتی است که نوجوان بعد از مستقل شدن پیدا خواهد کرد. به نوجوان باید مسوولیت و فرصت داد که در بسیاری از امور مربوط به خود اظهار عقیده کند و تصمیم بگیرد، ولو این‌که اشتباه کند. نباید نوجوانان را به‌خاطر اشتباهاتشان تنبیه یا تحقیر کرد، بلکه باید به آنها این فلسفه را آموخت که زندگی سراسر تلاش و مبارزه است و آنها می‌توانند از خطاهای خود درس‌های مفید بگیرند. در نیاز نوجوانان به کسب استقلال، تفاوت‌های فردی وجود دارد به همین دلیل نباید آنها را مقایسه ملامت‌آمیز کرد، زیرا گاهی باعث دلسردی، احساس ناامنی و اضطراب می‌شود.از نظر کارشناسان برای این که نوجوان ما با اضطراب کمتری روبه‌رو شود، توصیه‌های زیر در این زمینه مفید است:

ـ والدین و دیگران باید تا حد ممکن از امر و نهی‌های زیاد، بی مورد و غیر اصولی خودداری کنند.

ـ از ایجاد ممنوعیت و محدودیت‌های بی‌مورد که مغایر با نیاز نوجوان به کسب آزادی و استقلال است خودداری کرد.

ـ با تقویت روحیه نوجوان بخصوص تکیه بر مهارت‌ها و توانایی‌های مثبت او باید روش‌های مناسب مواجهه با ناکامی را به او آموخت.

ـ به نوجوان باید آموخت در مقابله با خشم به جای این‌که بدون تفکر خشمی کنترل نشده ابراز دارند، منطقی برخورد کنند و بدون توهین و تحقیر به دیگران ابراز وجود کنند و عواطف خود را بیان کنند.

ـ باید به او فهماند که نحوه برخورد دیگران با او تا حدی نتیجه رفتار خود اوست.

ـ در برابر پرخاشگری نوجوان نباید از تنبیه یا تحقیر استفاده کرد، زیرا این رفتارها خود باعث تشدید پرخاشگری می‌شوند، بهتر است به عمل پرخاشگرانه او پاسخ نداد، ولی باید به نوجوان فهماند که بی‌اعتنایی ظاهری به پرخاشگری او حمل بر تایید یا قبول آن نیست.