تهران، محروم از ظرفیت گردشگری مدرسه عالی شهید مطهری

به گزارش خبرگزاری میراث فرهنگی، حمید ضرغام، کارشناس ارشد توریسم درباره شرایط کنونی مدرسه عالی شهید مطهری  گفت: میراث تمدنی بشر نباید در انحصار گروه خاصی قرار گیرد و بازدید از دستاوردهای فرهنگی برای تمامی علاقمندان فراهم شود. اما بر خلاف این موضوع برخی اماکن منحصر بفرد تهران در اختیار ارگانهاست و مردم از دیدن آن محرومند.

ضرغام افزود: این‌که ما از دیدنی‌های شهر استفاده خصوصی کرده و منع بازدید عمومی ایجاد کنیم، اما به دنبال توسعه گردشگری باشیم کار بیهوده‌ای است. دلیل این امر هم این است که ارزشهای فرهنگی این مجموعه‌ها درک نمی‌شود.

مدرس دانشگاه علامه طباطبائی نیز با تائید گفته‌های ضرغام تغییر کاربری را به عنوان دلیلی برای منع ورود گردشگران به ابنیه تاریخی رد کرد.

روزبه میرزایی گفت: تغییر کاربری ابنیه تاریخی برای استفاده نهادها و سازمانها، نباید به عنوان دلیلی برای منع ورود گردشگر به این اماکن تلقی شود. این در حالیست که بناهای بسیاری در تهران به دلیل تغییر کاربری و استفاده اداری و سازمانی از دید گردشگران پنهان مانده‌اند. در حالیکه آثار و ابنیه یادشده بخش مهمی از فرهنگ و تاریخ جامعه را در دل خود دارند، بنابراین نباید مردم را از دیدن آنها محروم کرد. میراث به جا مانده متعلق به مردم و حق آنهاست.

وی ادامه داد: این‌که برای ابنیه خاص کاربری اداری و یا غیره تعریف کنند نه تنها در ایران که همه جای دنیا مرسوم است اما در هیچ کجای دنیا تغییر کاربری دلیلی برای منع ورود گردشگر نیست. به عنوان مثال در اسپانیا، پارادورها بناهای تاریخی هستند که کاربری اقامتی پیدا کرده‌اند اما عموم گردشگران به راحتی امکان حضور و بازدید از آن را دارند. همچنین مساجد و کلیساهای تاریخی نیز با حفظ کاربری وجودی امکان بازدید برای گردشگران را دارند.

مسجد و مدرسه سپهسالار بر اساس نقشه‌های دارالخلافه در شرقی ترین نقطه تهران قدیم واقع است، جایی محصور میان درختان چهار باغ بزرگ، نگارستان، بهارستان، نظامیه و باغ سردار که حالا جز اسم و خاطره‌ای ردی از آنها نمانده است.

این بنا دارای سه ورودی در بخش شمالی بوده که به علت احداث کتابخانه ملی توسط مهندس سیحون در سال 1342خورشیدی مسدود و ارتباط این قسمت از بنا با باغ بهارستان قطع شده است ؛ در جبهه‌های غربی (ورودی اصلی)، شرقی و جنوبی نیز در حال حاضر سه ورودی وجود دارد. ورودی اصلی با عقب نشینی نسبت به پیاده رو از الگوی جلوخان تبعیت کرده و ورودی شرقی نیز چنین الگویی را به صورت ساده تری داراست. در پس ورودی‌های غربی و شرقی هم هشتی تقسیم‌بندی دیدنی وجود دارد که اولی که با پوشش کاربندی و عرقچین ودومی با کاسه سازی داده شده‌اند.

طاق هفت کاسه در هشتی شرقی هم از شاهکارهای دوران شاگردی استاد جعفریان معمار باشی کاشانی است که در سه کاسه وسط مینیاتوری از هفت کاسه را ساخته است.

از دیگر ویژگی‌های مهم فضای مسجد سپهسالار،که در واقع یکی از برجسته‌ترین ابداعات معماری قاجاری نیز به شمار می‌رود، وجود مهتابی‌ها و بهار خواب‌های وسیع در طبقه فوقانی است‌. هر چند این فضاها با ظرفیت بسیار در مسجد سیداصفهان و مسجد سلطانی سمنان نیز یافت می‌شود، در مسجد سپهسالار در مقیاسی وسیع‌تر و با پیچیدگی‌های بیش‌تر طراحی شده است‌. این ابتکار طرحی را به وجود آورده که افزون بر القای حس محصور و معین بودن‌، حرکتی در جهت خلاف محدودیت فضا ایجاد می‌کند. چنین تدبیری در فضاسازی امکان پیوند میان ناظر و بنا را مختل نمی‌سازد و در همان حال به پیچیدگی و غنای فضا می‌افزاید.

امروزه این بنای باشکوه به هیچ عنوان امکان بازدید ندارد. این در حالی است که به عقیده کارشناسان کاربری‌های خاص دلیلی برای منع ورود گردشگران به ابنیه خاص نیست و می‌توان هرازگاهی و تحت شرایطی خاص امکان ورود گردشگر به این شاخص معماری تهران را فراهم آورد.