گفتگو با عباس جهانگیریان ، نویسنده کتاب «فرهنگ تئاترها و نمایشهای تلویزیونی»
فرهنگ نویسی برای تلویزیون فراموش نشود
پیش از آن که سریالهای نمایشی به خوراک اصلی شبکههای تلویزیونی تبدیل شوند، برای سالهای طولانی قالبی نمایشی به نام «تلهتئاتر» خوراک اصلی شبکههای تلویزیونی را تامین میکرد.
این قالب جذاب بخصوص در سالهای اولیه حضور تلویزیون در ایران، پای هنرمندان صاحب نامی همچون حمید سمندریان، عباس جوانمرد، جعفر والی، علی نصیریان، عزتالله انتظامی و... را به تلویزیون کشاند؛ هنرمندانی که در این سالها با همکاری اداره کل نمایش، تلهتئاترهای مختلفی را ضبط و مستقیم روانه آنتن میکردند. از ابتدای تاسیس تلویزیون در ایران، تاکنون حدود 1000 تلهتئاتر در تلویزیون تولید شده است.
این آثار هم سرمایههایی ارزشمند هستند و هم اینکه بخشی از تاریخ تلویزیون و کارنامه هنرمندان فعال در این عرصه محسوب میشوند. همین مساله بهانهای شده تا عباس جهانگیریان، نویسنده و پژوهشگر حوزه سینما و تئاتر کتاب «فرهنگ تئاترها و نمایشهای تلویزیونی» را آماده انتشار کند؛ کتابی که این روزها آخرین مراحل آمادهسازی خود را طی میکند و بزودی از سوی اداره کل پژوهش و آموزش سیما به بازار عرضه خواهد شد. به بهانه انتشار این کتاب، گفتگویی با عباس جهانگیریان انجام دادهایم که پیش روی شماست.
فرهنگنویسی در سینما و دیگر هنرها سابقهای طولانی دارد؛ اما چنین فعالیتی در تلویزیون و رادیو به شکل جدی دنبال نشده است. شکلگیری این فرهنگنویسی در حوزه تلهتئاتر چه مقدماتی داشت و چگونه آغاز شد؟
انتشار کتاب فرهنگ تئاترهای تلویزیونی، بخشی از یک فعالیت گسترده است که شامل دفترهای مختلفی همچون فرهنگ تئاترها، سریالها، فیلمهای کوتاه و بلند داستانی، فیلمهای کودکان، آثار مراکز و نیز کتاب «سرگذشت رادیو و تلویزیون» در ایران میشود. از این مجموعه تنها نسخه اول کتاب فرهنگ تئاترهای تلویزیونی در سال 1375 و به مناسبت برگزاری اولین جشنواره تولیدات سیما از سوی اداره پژوهشهای بنیادی سیما منتشر شد و سایر کتابها هنوز به نتیجه مشخصی نرسیده است.
با توجه به این مساله که نسخه اول کتاب «فرهنگ تئاترها و نمایشهای تلویزیونی» اولین بار در سال 1375 چاپ شد، در چاپ جدیدی که شما در حال آمادهسازی آن هستید، گذشت مدت زمانی حدودا 15 ساله چه تغییری در محتوای این کتاب ایجاد کرده است؟
عجله در انتشار کتاب «فرهنگ تئاترهای تلویزیونی» در سال 75 و کمبود منابع سبب شد نامها و آثاری از این فهرست جا بیفتد و هنرمندان مختلفی طی تماس با ما اعلام کنند که نام آنها و اثرشان در این فهرست نیست. همین مساله سبب شد تا به فکر انتشار کتابی تکمیلی بیفتیم. در کتاب اول به تئاترها و نمایشهای تلویزیونی از سال 1337 تا 1375 پرداخته شده بود؛ اما در این اثر جدید ضمن تکمیل کاستیهای کتاب اول، این فرهنگ از سال 1375 تا 1388 تکمیل خواهد شد، ضمن اینکه کتاب جدید همه تلهتئاترها از آغاز تا امروز را دربر میگیرد؛ چه آنانی که در تلویزیون تولید شده و چه آثاری که در صحنه ضبط و پخش شدهاند.
ساماندهی آثاری از این دست با هدف مکتوب کردن حافظه سازمان صداوسیما در نوع خود، کار مهم و ارزشمندی است. برای چنین فعالیتی، مشکل خاصی از نظر دسترسی به منابع نداشتید؟
در طرح فرهنگ تلهتئاترها، دکتر مازیار معاونی، مونا گلپایگانی، نیره رضاییمطلق و منصوره بسمل با من همکاری داشتند. این تیم تحقیقاتی به آرشیوها و منابع تصویری موجود در سازمان صداوسیما اتکا داشتند. برای نگارش این کتاب مجبور شدیم تمام تلهتئاترهای موجود در آرشیوهای صداوسیما را بازبینی کنیم. در برخی موارد نیز اطلاعات مورد نیاز از تهیهکننده و کارگردان دریافت شد. البته برای تهیه این فرهنگ به تصاویری از تلهتئاترها نیاز داشتیم که متاسفانه در اغلب موارد عکسی موجود نبود. متاسفانه در برخی موارد نیز روی تلهتئاترهای قدیمی، برنامههای جدید ضبط شده بود و این آثار از بین رفته بودند.
با این وجود آیا کار بخوبی پیش میرود؟
تنها مشکل ما دسترسی به برخی اطلاعات تکمیلی است. برای انتشار اثری کامل نیازمند اطلاعات همه دستاندرکاران این حرفه هستیم. ممکن است هنرمندانی از تلهتئاترهای تولید شده اطلاعاتی داشته باشند که بتواند در تدوین متنی کامل به ما کمک کند. به همین دلیل از کلیه افراد فعال در این عرصه و کسانی که اطلاعاتی در این خصوص دارند، درخواست میکنم اطلاعات خود را به نشانی Negaresh.aj1333@yahoo.com ایمیل کنند تا در تدوین کتاب مورد استفاده قرار گیرد.
این روزها فعالیت دیگری هم در زمینه فرهنگنویسی دارید؟
بله. از چند سال قبل درگیر کتابی با عنوان «فرهنگ جامع هنرمندان معاصر ایران» هستم. مسوولیت این فرهنگنامه 40 جلدی با قاسمعلی فراست است و من بخش سینما، تئاتر و تلویزیون آن را انجام دادهام که تا 75 درصد این مجموعه آماده و به وزارت ارشاد ارائه شده است. این مجموعه زندگینامه و کارنامه همه هنرمندان ایران از سال1300 تاکنون را دربر میگیرد؛ البته متاسفانه با گذشت 5 سال هنوز وضعیت طرح و چاپ اثر مشخص نیست.»
رضا استادی
گروه فرهنگ و هنر
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
