محمدعلی شاه و به توپ بستن مجلس

شاه هم ناچار دستخطی مبنی بر تایید و قبول مشروطیت صادر کرد. بالاخره مجلس نیز متمم قانون اساسی را در 107 ماده که در واقع تکمله اساس مشروطیت بود، تهیه و تصویب کرد و بدین‌گونه اصل تفکیک قوای سه گانه مملکت که تاسیس عدالتخانه بدون آن غیر ممکن یا بی‌فایده بود، به وسیله مجلس اول به تصویب رسید. پس از این برای مدتی، تیول‌ها و اوضاع ملوک طوایفی برافتاد، مستمری‌های گزاف و بیقاعده شاهزادگان و اعیان که بار آن بر دوش ضعیف فقرا و افراد طبقات پایین بود، قطع شد. مجلس بودجه کشور را اصلاح و تعدیل کرد، در ایران بانک ملی تاسیس شد، مستمری‌های نزدیکان شاه محدود شد و حتی برای خود شاه مستمری متناسب در نظر گرفته شد.

این کار خشم و مخالفت شاه را نسبت به مجلس شدیدتر کرد. مخالفان مشروطه، که محرک بعضی از آنها اغراض شخصی بود، به تحریک او در میدان توپخانه تهران جمع شدند، تظاهرات وغوغا بالا گرفت و مجلس و مشروطه‌خواهان مورد تهدید اشرار واقع شدند اما با مقاومت مجلس و پافشاری طرفداران مشروطه، شاه ناچار به تسلیم شد و این فتنه که در سال 1325 ایجاد شد به قول مورخان یک کودتای عقیم بود که بدون حادثه شدید خاتمه یافت. چندی بعد در سال 1326 به خاطر بمبی که اتومبیل شاه را هدف ساخت و آسیبی هم به او نرسانید، شاه به بستن و انهدام مجلس مصمم شد. بعضی از درباریان و مخالفان مشروطه هم او را در اجرای این خیال تایید و تشویق کردند. شاه از تهران به باغ شاه رفت و عده‌ای از روسای مشروطه مثل ملک المتکلمین و میرزا جهانگیرخان شیرازی و سیدجمال اصفهانی در مجلس متحصن شدند.

شاه، لیاخوف فرمانده روسی بریگاد قزاق را به حکومت نظامی تهران منصوب کرد. بالاخره در 22 جمادی الاولی 1326 هجری قمری بعد از چند هفته کشمکش و پیام‌ها که بین شاه و مجلس مبادله شد، سربازان شاه مجلس را محاصره کردند و سپس به توپ بستند. خانه‌های چند تن از کسانی هم که در مجاورت مجلس واقع بود ویران شد یا به یغما رفت. عده‌ای مثل میرزا ابراهیم آقا وکیل تبریزی مقتول شدند و بعضی مثل میرزا جهانگیرخان شیرازی مدیر روزنامه صور اسرافیل و ملک المتکلمین واعظ معروف مشروطه خواه گرفتار شدند و به امر شاه در باغ شاه به قتل رسیدند. عده‌ای هم به سفارت انگلیس یا سفارت فرانسه یا سفارتخانه‌های دیگر متحصن و بعضی هم متواری و ناپدید شدند.

بدینگونه شاه مجلس را منهدم و منحل کرد. استبداد قاجار دوباره احیا شد که چون بیش از یکسالی ادامه نیافت آن را استبداد صغیر خواندند.