حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
شمال ایران در نگاه باستانشناسان
استانهای واقع در شمال سلسله جبال البرز و جنوب دریای مازندران از ظرفیتهای تاریخی و طبیعی کمنظیری برخوردارند که همین امر موجب شده تا انسان از هزارههای پیشین این خطه را به عنوان جایگاهی امن برای سکونت برگزیند. شواهد به دست آمده از منطقههای بلیران آمل، غار هوتو و کمربند، گوهر تپه، تپه کلار در مازندران، آقتپه و تورنگ تپه در گرگان، املش، دیلمان، مارلیک در گیلان و هزاران محوطه دیگر گواهی است روشن بر این مدعا که حداقل از 30 هزار سال پیش شرایط لازم برای حضور انسان در این مناطق فراهم بوده است. برخورداری از منابع سرشار طبیعی و ویژگیهای منحصربهفرد استراتژیک که در سایه هماهنگی کم نظیر کوه، جنگل، جلگه و دریا حاصل شده، موجبات بروز تحولات و اتفاقات سیاسی، اجتماعی، تاریخی، فرهنگی و اقتصادی کمنظیری درطول تاریخ پردامنه این منطقه را فراهم کرده است.
دکتر سیدمهدی موسوی دبیر همایش ملی «چشمانداز باستانشناسی شمال کشور در دهه آینده» که هفته گذشته در نوشهر برگزار شد، ایده برگزاری این همایش را اینگونه معرفی میکند: «اندیشه برگزاری همایش حاضر و تعیین محورهای اصلی آن براساس ضرورتهایی انجام گرفت که زمینههای آن در منطقه وجود داشت و لزوم پرداختن به آن به وضوح احساس میشد.»
همگان آگاهند که کشورمان به عنوان یکی از مقاصد مهم گردشگری فرهنگی به شمار میرود از اینرو با توجه به رویکردهای دینی وفرهنگی جامعه ما، بیشترین توجه باید صرف شناخت، حفاظت و معرفی جاذبههای فرهنگی کشور شود تا بسترهای لازم برای جذب گردشگران فرهنگی فراهم شود. بر همین اساس از جمله محورهای اصلی همایش شناخت ظرفیتهای تاریخی ـ فرهنگی استانهای شمال کشور درکنار جاذبههای طبیعی این استانها بود.
همچنین با توجه به پیوند نزدیکی که میان نتایج و دستاوردهای باستانشناسان و توسعه گردشگری وجود دارد، در این گردهمایی به 2 محور مطالعات باستانشناسی و نقش آن در توسعه گردشگری به عنوان دیگر محورهای همایش پرداخته شد.
همچنین نظر به ضرورت برنامهریزی کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت برای مطالعات باستانشناسی، یکیدیگر از محورهای همایش ارائه چشماندازی 10 ساله برای مطالعات باستانشناسی منطقه بود.
موسوی نقش چنین همایشهایی برای توسعه فعالیتهای باستانشناسی و رونق گردشگری را اینگونه معرفی میکند: بهرغم وجود محوطههای بسیار غنی و ارزشمند باستانی در منطقه طی دهههای قبل و بعد از انقلاب، آنگونه که شایسته و بایسته است به این امر پرداخته نشده است. هماکنون با رویکردهای نوینی که در جهت تعامل باستانشناسی با سایر رشتهها به وجود آمده است، زمان آن فرارسیده تا با مدنظر قرار دادن ظرفیتهای طبیعی، تاریخی و فرهنگی این خطه و برنامهریزی جامع برای بهرهبرداری از این توانهای بالقوه تلاش کرد.
برای تحقق این امر ضرورت شناخت محوطهها، آثار و بناهای باستانی و تاریخی مواریث معنوی استانهای شمالی اجتنابناپذیر است، هرچند محدودیت فعالیتهای باستانشناختی در استانهای شمالی موجب شده است تا جایگاه واقعی این منطقه به عنوان یک حوزه فرهنگی غنی آنگونه که در خورشان است همچنان ناشناخته بماند.
بیتردید توسعه فعالیتهای برنامهریزی شده باستانشناسی همراه با بکارگیری توان و تجربه کارشناسی بومی و محلی، ضمن تبیین جایگاه واقعی این منطقه در مطالعات باستانشناسی بویژه در سطوح مختلف منطقهای، ملی و فرامنطقهای، ظرفیتهای جدید گردشگری را نیز در کنار جاذبههای طبیعی برای استانهای شمالی فراهم میسازد.استقبال کمنظیری که طی چند سال اخیر برای بازدید از محوطههای باستانی منطقه نظیر گوهر تپه به عمل آمده، تغییر اساسی در نگاه مسوولان اجرایی منطقه نسبت به مطالعات باستانشناختی را موجب شده است. این امر را باید به فال نیک گرفت و به مثابه روزنهای دانست که از طریق آن نگاه ژرف باستانشناسان به سایر حوزههای مرتبط نیز معطوف شود.
در کنار برگزاری این همایش همچنین نمایشگاهی از دستاوردهای پژوهشی میراث فرهنگی استانهای شمالی به همراه نقشه باستانشناسی استان مازندران که در نوع خود منحصر بهفرد بود به نمایش درآمد.
گفت و گو
