شخصیت‌های خاکستری برای کودک پاسخگو نیست

گروه کودک یکی از گروه‌های پرکار در این شبکه‌‌هاست که تلاش دارد روحیه نوعدوستی، مشارکت و خودباوری و ارتباط میان فرزندان ایرانی خارجی از کشور با هموطنان داخلی خود را تقویت کند.
با محمدتقی دُرنشان، مدیر جدید گروه کودک و نوجوان شبکه جهانی جام‌جم، درباره محتوای برنامه‌های تلویزیونی و ارتباط کودکان خارج از کشور و تولیدات جدید این شبکه به گفتگو نشستیم. وی متولد 1356 تهران و دارای مدرک کارشناسی تولید سیما از دانشکده صداوسیماست. تهیه‌کنندگی و کاگردانی برنامه‌های صداوسیمای مرکز قزوین، مدیریت تامین برنامه و پخش سیمای مرکز قزوین (از سال 1386 تا 1388) از سوابق‌کاری وی است. دُرنشان جایزه ویژه مراکز استان‌ها در بخش مستند را نیز دریافت کرده است.

برخی پدر و مادرها از تلویزیون برای سرگرم کردن کودکان خود استفاده می‌کنند و بعضی برای کسب مهارت‌های اجتماعی، بازی در بیرون را تشویق می‌کنند. نظر شما چیست؟

سرگرمی تنها یکی از شش کارکرد تلویزیون است و از دیگر موارد آن می‌توان به آموزش مستقیم (نظیر آموزش مدرسه‌ای) یا آموزش غیرمستقیم (نظیر آموزش مهارت‌ها) نام برد و حتی نمی‌توان بدرستی این کارکردها را از هم تفکیک کرد. اما در عین حال یک برنامه خوب برای کودکان، برنامه‌ای است که این دو کارکرد را کنار هم و به نسبت متفاوت داشته باشد.

پس می‌توان به والدین پیشنهاد داد زمان و نوع برنامه‌ای را که کودک می‌بیند مدیریت کنند و در کنار آن وقتی را به بازی در خارج از منزل اختصاص دهند. روان‌شناسان کودک تاکید می‌کنند هر دو اتفاق (یعنی دیدن تلویزیون و بازی کودکان) بهتر است در کنار و همراه یکی از والدین باشد. پس می‌بینید که تلویزیون و بازی، مکمل یکدیگرند، نه متناقض.

هر برنامه با هدف ایجاد یا تغییر در یک یا چند رفتار اجتماعی تولید و پخش می‌شود. اما باید به این نکته توجه داشت که خردسالان و کودکان، شخصیت‌ها را سفید و سیاه می‌بینند، به این معنا که شخصیت‌های به اصطلاح خاکستری در برنامه‌های این قشر از مخاطبان پاسخگو نیست به دلیل این که قوه تحلیل کودک به طور مطلق از شخصیت سفید کارهای خوب را می‌پذیرند و از شخصیت سیاه کارهای بد را و به همین علت است که در قصه‌ها و افسانه‌های ایران و سایر نقاط دنیا همیشه یک دیو، جادوگر یا سلطان ستمگر وجود دارد که هیچ نکته مثبتی در آن نیست یا از سوی دیگر یک شخصیت فرشته، قهرمان، پهلوان و... که هیچ نکته منفی در آن نیست، وجود دارد، اما گاهی اوقات به اشتباه در برنامه‌ها بویژه طنز کودک شخصیتی که کارها و اعمال مذموم را انجام می‌دهد شخصیتی طنز و دلنشین دارد و ناخودآگاه موجب همذات پنداری کودک می‌شود و این موجب الگوپذیری غلط از برنامه می‌گردد هر چند در پایان و نتیجه‌گیری، این عمل مذموم نفی می‌شود.

با توجه به ایمیل‌ها و پیام‌های رسیده و نیز تمایل برای شرکت در برنامه‌ها، استقبال خوب بوده است اما با توجه به استراتژی ابلاغی مدیر شبکه، آقای رجبی معمار مبنی بر جذب و نگه داشت حداکثری مخاطب، این سطح ارتباط کافی نیست و شخصا معتقدم برنامه‌های گروه کودک و نوجوان و شبکه جهانی جام‌جم باید به یک برنامه یا کانال آشیانه برای مخاطبان کودک و نوجوان خارج از کشور تبدیل شود، به این معنا که مخاطب پس از هر گشت و گذار در انبوه شبکه‌های تلویزیونی در نهایت به شبکه جام‌جم باز گردد. در این جهت ضمن ارتباط جدی‌تر با مخاطب از طریق ایمیل و تلفن چند طرح برنامه تعاملی در دست اجرا داریم که این برنامه‌ها ارتباط کودک با برنامه را بیش از پیش تقویت خواهد کرد.

حرکت سازمان به سمت تخصصی شدن شبکه‌ها از جمله شبکه کودک و نوجوان و تعیین استراتژی تولید در زمینه کودک و نوجوان مبنی بر توسعه کمی و کیفی تولید داخلی نشان از نگاه صحیح سازمان به تحکیم زیرساخت‌‌های تربیتی فکری و اعتقادی قشر نوباوه کشور دارد.

این امر درگام نخست با استفاده از ظرفیت‌سازی در بخش خصوصی و نیز استفاده از تمامی توان بالقوه سازمان نظیر تولید در مراکز استان‌ها چند سالی است که آغاز شده، اما در گام دوم با توجه به تاکید رئیس سازمان صداوسیما مبنی بر تولید برنامه‌های فاخر، در جهت الگوسازی صحیح و موثر در زمینه کودکان و نوجوانان مدتی است توسط همکاران آغاز گردیده است.

به طور حتم همین طور است. برهمین اساس با اعلام فراخوان طرح از طرف گروه کودک و نوجوان شبکه جام جم شاهد دریافت طرح‌هایی بسیار نو به لحاظ ساختار و محتوا از سوی برنامه‌سازان پیشکسوت و جوان‌ترها بوده‌ایم که با بحث و گفتگو در اتاق فکر و گروه کارشناسی، از این به بعد شاهد این خواهیم بود که گروه کودک و نوجوان شبکه جام جم به سایرگروه‌های کودک خوراک رسانه‌ای خواهد داد؛ به طوری که رهنمودهای رهبر معظم انقلاب به رئیس سازمان مبنی بر تعمیق و برجسته‌سازی 4 مولفه «دین»، «اخلاق»، «امید» و «آگاهی» از شاخص‌های بارز و برجسته برنامه‌ریزی‌های جدید خواهد بود.

در این مورد باید توجه داشت کودکان سراسر دنیا به لحاظ سرشتی با هم یکسان و کاملا عینی‌گرا هستند. به این معنا که از هر آنچه می‌بینند، بدون تجزیه و تحلیل الگو می‌گیرند و نباید این طور تصور کرد که کودکان با دیدن فیلم خشونت‌آمیز، تخلیه روانی می‌شوند بلکه باید به این توجه کرد این موضوع فقط به تهییج و ترغیب آنها به خشونت منجر می‌شود. روان‌شناسان کودک معتقدند حتی برای دیدن فیلم‌های خانوادگی نیز یکی از والدین باید درکنار کودک، روابط و مسائل را توضیح دهد تا موجب فاصله‌گذاری و در نتیجه تفکیک دو دنیای خیال و واقعیت بشود. بنابر این تصور می‌کنم کودکان همه دنیا نیاز به برنامه‌هایی مناسب گروه سنی خود دارند و فیلم‌های خشونت‌آمیز و وحشتناک جزو این‌گونه برنامه‌ها نیستند. به همین دلیل ما در شبکه جهانی جام‌جم 3 گروه مخاطب خردسال، کودک و نوجوان را تفکیک کرده و برای هر گروه سنی برنامه‌سازی جداگانه‌ای انجام داده‌ایم.

بله با توجه به این که کودکان مقیم خارج از کشور به دلیل آشنایی به زبان بیگانه امکان انتخاب بیشتری از شبکه‌ها را دارند، به مراتب مسوولیت ما سنگین‌تر است. براین اساس، گروه کودک برنامه‌ریزی‌هایی کرده تا ضمن تفکیک کارشناسی مخاطبان خردسال، کودک و نوجوان از یکدیگر و قرار دادن برنامه‌ها در بهترین ساعات شبانه‌ روز به وقت محلی و ایجاد تنوع در ساختار برنامه‌ها و ارتقای زیبایی‌شناسی اجزای برنامه به لحاظ دکور، نور، رنگ و گرافیک و حتی تنوع در انواع عروسک‌ها و ... شبکه جام‌جم را به یک شبکه آشیانه تبدیل کند.

قرار نیست گروه کودک شبکه جهانی جام‌جم تمامی نیاز رسانه‌ای مخاطب مقیم خارج از کشور را پاسخ دهد؛ به دلیل این که فرض بر این است که بخشی از نیازها از طریق خانواده، مدرسه و شبکه‌های خارجی کودک (به دلیل آشنایی با زبان بیگانه) پاسخ داده می‌شود و این گروه وظیفه دارد زمینه و موجبات پیوند بین مخاطب مقیم خارج از کشور و سرزمین اجدادی‌اش را ایجاد یا تقویت کند و به این منظور تلاش داریم ارزش‌ها و باورهای ایرانی ـ اسلامی و زمینه الگوسازی تربیتی، فکری، عقیدتی و ملی را ایجاد و تقویت کنیم، از این رو مقرر شد با تقویت و بهینه‌سازی وب سایت گروه کودک و نوجوان دسترسی مخاطب به برنامه‌ها و نیازهای رسانه‌ای‌اش در تمام ساعات شبانه روز در دنیای مجازی امکان‌پذیر باشد.