علاقه گرجی‌ها به تئاتر کمدی و موزیکال

کشور گرجستان 5 میلیون جمعیت دارد و 34 سالن تئاتر در سراسر این کشور دایر است. از میان این تالارها می‌توان به تئاترهای دولتی، موزیکال، کمدی و پانتومیم اشاره کرد. بجز ‏اینها در شهر تفلیس، مدرسه‌هایی برای کارگردانی، بازیگری، تاریخ تئاتر، کارگردانی تلویزیون، کارگردانی سینما و بازیگری تئاتر ‏موزیکال نیز وجود دارند.

اگرچه باید شکل‌گیری تئاتر گرجستان را مدیون تفکر و شیوه‌های روسی دانست، اما همیشه با هنر دیگر کشورها نیز در ارتباط بوده است. فرانسه با مولیر و انگلستان با شکسپیر همواره جایگاه ویژه‌ای در این کشور داشته‌اند و امروزه هم یک سالن تئاتر ویژه اجرای نمایشنامه‌های شکسپیر در این کشور همچنان مشغول به کار است.

نگاهی به تاریخ هنر گرجستان نشان می‌دهد این کشور تاریخ چندان طولانی در حوزه تئاتر ندارد. اما به‌طور مشخص می‌توان علاقه و انگیزه گروه‌های تئاتری و هنرمندان این کشور برای به دست آوردن جایگاهی بهتر در تئاتر دنیا را مشاهده کرد.

تاریخ تئاتر گرجستان بیشتر به حوزه‌های سنتی محدود می‌شود. از مهم‌ترین نمایش‌های قدیمی که ارتباط تنگاتنگی با ادبیات کهن این کشور دارد، می‌توان به تئاتر بریکوبا ‏ اشاره کرد که به معنای دلقک‌بازی است. در اجرای این نمایش همانند کمدیا دل ‏آرته از ماسک‌های متفاوت استفاده می‌شده است.

بعد از بریکوبا ، تئاتر کینوبا ‏ از دیگرشیوه‌های سنتی نمایش در گرجستان محسوب می‌شود که پس از سلطه موقت ‏مغول‌ها در این کشور، رواج پیدا کرده است. این نمایش با رقص و آواز بسیار همراه بوده و در پایان آن شخصیت اصلی (کاآن) تصمیم به ‏خودکشی می‌گیرد و خود را به دریا یا رودخانه می‌اندازد. این نمایش توسط هنرپیشگان دوره‌گرد اجرا می‌شده و در هر ‏روستا و شهری به صحنه می‌رفته است و هدف اصلی آن اعتراض به متجاوزانی بوده که در طی تاریخ، گرجستان را ‏صحنه تاخت و تاز خود قرار داده‌اند.

اولین تئاتر رسمی گرجستان در قرن 14 میلادی توسط داوید چولوکاشویلی و ‏‏جورجی آوالیشویلی شکل گرفته است که در همان زمان به نوشتن نمایشنامه نیز می‌پرداخته‌اند. درست در همین دوره است که پادشاه ‏گرجستان به نام ارکله دوم، مکانی برای اجرای نمایش در قصر خود بنا می‌کند و بدین ترتیب موجب رونق بیشتر این هنر ‏می شود.

در سال 1850 نیز با کوشش‌های فراوان جورجی اریستاوی، اولین گروه حرفه‌ای تئاتر گرجستان بوجود می‌آید و در سال 1851 ‏مؤسسه اپرا و باله تفلیس تأسیس می‌شود. 22 سال بعد گروه دولتی کر تفلیس شکل می‌گیرد که در سال‌های بعدی مکان آنها به کنسرواتوار دولتی تبدیل می‌شود.

در سال 1879، 2 نویسنده و روشنفکر مشهور گرجی به نام‌های الیا چاوچاوادزه و آکاکی تسِرتلِی در تفلیس تئاتری با اعضای ‏ثابت به وجود می‌آورند که موفقیت آنها باعث می‌شود گروهی با همین خصوصیات در شهر دوم بزرگ گرجستان یعنی کوتائیس ‏شکل بگیرد.

امروزه یک جشنواره ملی و یک جشنواره بین‌المللی که بعد از مسکو، ارمنستان، اکراین و بلاروس پنجمین جشنواره مهم منطقه است، محل گردهم‌آیی هنرمندان تئاتر این کشور به شمار می‌آید.

با توجه به کاستی‌های اطلاع رسانی برای گردشگران در تفلیس، دیدن و انتخاب تئاتر‌ها بیشتر به شانس مسافران بستگی دارد، چرا که به دلیل استفاده نکردن از زبان‌های بین‌المللی بدرستی نمی‌توان از محتوای نمایشی مطلع شد. در سفر به تفلیس،اولین نمایشی که در یک سالن بسیار بزرگ و قدیمی این شهر دیدم، اثری کلاسیک و مذهبی بود. اگرچه طراحی صحنه وبازی‌های خوب بازیگران تماشاگر را به خود جذب می‌کرد، اما نمایش هیچ عنصر و مولفه شاخص و خاصی را روی صحنه به اجرا نمی‌گذاشت.

دومین نمایشی که دیدم، اجرایی تقریبا مدرن اما بسیار ضعیف بود که با طراحی صحنه و بازی‌های بد بازیگرانش از همان ابتدا نوید یک تئاتر خسته‌کننده و ضعیف را می‌داد. این اجرا ظاهرا نمایشی اجتماعی بود که سعی داشت بحران‌های مربوط به جوانان را به نمایش بگذارد.

عمده مخاطبان آن هم جوانانی بودند که بیشتر به خاطر موسیقی و رقص نهاده شده در دل نمایش به تماشای آن آمده بودند.

در دومین روز اقامت در گرجستان، به تماشای یک نمایش همراه با موسیقی در سالن بزرگ تئاتر موزیکال تفلیس می‌روم.

تئاتری که شباهت زیادی به کمدی‌های بزن و بکوب آمریکایی دارد و هر چند هیچ قاعده و قانون خاص نمایشی در آن رعایت نمی‌شود، اما به واسطه اجرای موسیقی و هماهنگی بسیار خوبش با اجرا، جذاب و دیدنی است.گرایش به تئاتر موزیکال و کمدی را براحتی می‌توان از استقبال بسیار زیاد تماشاگران از این نمایش دریافت.

اقامت کوتاه و 2 روزه در شهر تفلیس را به دیدن همین 3 تئاتر خلاصه می‌کنم، هر چند درصحبت با چند هنرمند این کشور متوجه می‌شوم در دیدن تئاترهای خوب کمی بدشانس بوده‌ام و در وقت مناسب‌تر و با صرف زمان بیشتر می‌توانسته‌ام پای آثار بهتری بنشینم. با وجود این آنچه در سفر به گرجستان برای من مسافر بیشتر به چشم می‌آید، تعداد زیاد سالن‌های تئاتر و تماشاگران پرتعداد نمایش‌هاست که هردوی آنها را در ایران نمی‌توان دید.

مهدی نصیری ‌/‌ جام جم