ساخت آثار دینی پشتوانه غنی می‌خواهد

انسان‌ها آنقدر درگیر زندگی روزمره هستند که حتی زمانی که به نماز می‌ایستند هم با خداوند درباره مشکلات خود صحبت می‌کنند. حتی وقتی ذکر می‌گویند، صفاتی از خدا را به زبان می‌آورند که نشان از قدرت او برای حل مشکلات دنیوی دارد. البته این نوع عبادت نشان از نیاز انسان به خدا دارد، اما ای کاش در کنار این نیازها، رازها هم به زبان جاری می‌شد و همین نوع دین‌باوری است که ظاهرا در اغلب داستان‌ها و سریال‌های مذهبی غایب است.

شخصیت‌های فیلم‌ها و سریال‌ها خواه ناخواه بر ذهن مخاطب تاثیر مثبت یا منفی می‌گذارند. فیلمنامه بیشتر سریال‌ها و فیلم‌های تلویزیونی بر اساس رودررویی 2 نیروی خیر و شر نوشته می‌شوند. نیروهای شر مدام بر سر راه انسان‌ها مشکلاتی را به وجود می‌آورند و آدمیان باید با تکیه بر نیروی الهی که سرمنشأ خیر است با نیروهای شر مبارزه کنند. شخصیت‌های مثبت در اولین قدم به خداوند توکل می‌کنند و با برشمردن آثار قدرت او کار خود را پیش می‌برند. این جمله را بارها و بارها از دهان این شخصیت‌ها شنیده‌ایم که «خداوندا به من کمک کن». این جمله اوج توکل است، اما ای کاش فیلمنامه‌نویسان به صفات دیگر خداوند هم توجه کنند؛ صفاتی که حتی می‌توان بر مبنای آنها فیلمنامه‌های دینی خوبی هم نوشت. فقط می‌توان کمی به اندیشه فرصت داد و مثلا به اشعاری که بزرگان گفته‌اند فکر کرد و آنها را سوژه داستان خود قرار داد. فردوسی، شاهنامه را با این مصرع آغاز کرده است: «به نام خداوند جان و خرد».... فردوسی در این شعر به دانش و دانایی خداوند اشاره کرده است؛ دانایی که در روان همه انسان‌ها جاری است، اما کمتر کسی وجود دارد که از این خرد استفاده کند و یک نویسنده فیلمنامه اگر اطلاعات جامعی داشته باشد، می‌تواند در اثر خود این صفت خدا را از طریق انسان‌ها و شخصیت‌های فیلمنامه‌اش به نمایش بگذارد یا نظامی، منظومه لیلی و مجنون را این گونه آغاز کرده است: «ای نام تو بهترین سرآغاز/ بی‌نام تو نامه کی کنم باز...»

منظومه لیلی و مجنون، دفتر شعری بسیار زیبا و غنی است، اما مانند دیگر آثار خوب ادبیات ما از سینما و تلویزیون فاصله گرفته است، چون نویسندگان حوصله اقتباس از آثار نظم و نثر را ندارند. آنها ترجیح می‌دهند هنگام نوشتن بیشتر از ذهن خود استفاده کنند، شاید به همین دلیل است که بیشتر آثار آنها برای مخاطب غیرقابل باور است.

مدتی است ساخت سریال‌های دینی در تلویزیون رواج پیدا کرده است. تولید این گونه آثار در ابتدای راه است بنابراین شاید بد نباشد در همین ابتدای راه این نکته را یادآوری کرد که ساخت سریال‌های دینی فقط با تکیه بر ذهن امکان‌پذیر نیست. اگر قرار است این آثار در آینده پربار و غنی باشند باید بر اساس شواهد عینی، مطالعه و استفاده از آثار مکتوب معتبر ساخته شوند.