خوابگاه‌ سازی ؛ سیاستی که یک پایش می لنگد

تا شروع سال تحصیلی 89 88 نظام آموزش عالی، حدود 907 خوابگاه دانشجویی و نزدیک به 179 هزار دانشجوی خوابگاهی داشت. آمارهای وزارت علوم نشان می‌دهد که تنها 29 درصد از این دانشجویان در اتاق‌های یک یا دو نفره ساکنند و بیش از 52 درصد دانشجویان خوابگاهی در اتاق‌های 5، 6، 7 و حتی 8 نفره اقامت دارند. بنابراین استاندارد خوابگاه در ایران فقط 8 متر است، در حالی که به طور متوسط باید 16 تا 18 متر باشد.

با وجود این وضعیت، مرتضی زرینه‌زاد، رئیس صندوق رفاه دانشجویان وزارت علوم معتقد است که تعداد دانشجوها بیش از خوابگاه‌ها نیست و حتی با توجه به اظهارات وزیر علوم، فضای خوابگاه‌ها 250 هزار (متر)‌ از تقاضای موجود بیشتر است.وی این مطالب را به خبرگزاری برنا می‌گوید؛ اما این مسوول پیش از این به «جام‌جم» گفته بود، سرریز جمعیت خوابگاهی چیزی حدود 5 هزار نفر است.

وی همچنین از اجرای طرح‌هایی خبر داد که مشکل کمبود خوابگاه را به مرور مرتفع کند.

زرینه‌زاد از انجام مذاکراتی با وزارت مسکن خبر داد که متقاضیان بخش خصوصی براساس اقامت در شهرستان‌های مختلف، زمین ارزان‌قیمت دریافت کنند.

خوابگاه‌های خودگردان در برخی دانشگاه‌ها هر چند تجربه موفقی بود که اداره امور خوابگاه‌ها را به دانشجویان واگذار می‌کرد و دانشگاه، تنها نقش نظارتی داشت، اما در برخی خوابگاه‌ها، خودگردانی نه تنها باعث رشد امکانات نشد که دانشجویان از دسترسی به مسوولان برای بازگویی ضعف‌های خوابگاه محروم شدند.

یکی از دانشجویان ساکن خوابگاه خودگردان از دانشگاه ارومیه می‌گوید: دانشجویان برای پیگیری مشکلات ناچارند شخصا به امور خوابگاه‌ها مراجعه کنند که معمولا مشکل با یک تذکر ساده به مسوول خوابگاه پیگیری می‌شود، اما اصل مشکل باقی می‌ماند.

این دانشجو به فارس می‌گوید: در اکثر خوابگاه‌های خودگردان برای بیش از 100 نفر فقط یک حمام و یک واحد سرویس بهداشتی به صورتی که قابل استفاده باشد، وجود دارد. این امر باعث شده تا دانشجویان برای استفاده از حمام تا ساعت 3 بامداد بیدار بمانند.

بر اساس این گزارش، اتاق‌های کوچک و فرستادن نفرات اضافی و بیش از ظرفیت اتاق‌ها بدون هماهنگی با امور خوابگاه‌های دانشگاه باعث شده تا دانشجویان در معرض مشکلات بیشتری قرار بگیرند.

به این ترتیب، به نظر می‌رسد نظارت بر خوابگاه‌های خودگردان بیشتر از آن که تابع مقررات دانشگاه باشد، تابع سلیقه مدیران و روسای دانشگاه‌هاست و وزارت علوم از وضعیت این خوابگاه‌ها به بهانه خصوصی‌سازی این بخش، بی‌اطلاع است.حتی در این باره، رئیس صندوق رفاه دانشجویان تایید می‌کند که استانداردها و اجاره بهای خوابگاه‌های خودگردان، ضابطه مشخصی ندارد و مالک هر خوابگاه، هر مبلغ اجاره که بخواهد، از ساکنان دریافت می‌کند.

طی سال‌های اخیر وزارت علوم کوشید تا با اعمال سیاست‌های حمایتی نسبت به دانشجویان وضعیت بهتری به خوابگاه‌ها ببخشد، با وجود تمام انتقادها دانشجویان در برخی دانشگاه‌ها از این که سرانجام وزارت علوم به بخش تغذیه دانشجویان خوابگاهی بیشتر رسیدگی کرده، ابراز رضایت می‌کنند. شنیده می‌شود در بعضی خوابگاه‌های دولتی، دانشگاه‌ها در پایان هفته پنجشنبه‌ها و جمعه‌ها وعده‌های غذایی را قطع نمی‌کنند، کاری که تا سال‌ها انجام می‌شد و دانشجویان را با دشواری زیادی روبه‌رو می‌کرد؛ اما متاسفانه این سیاست هنوز در برخی خوابگاه‌ها وجود ندارد یا کیفیت پایین غذا آنها را وامی‌دارد تا در پایان هفته دست به دامن فست‌فودهای اطراف دانشگاه و خوابگاه شوند.

از سوی دیگر، وزارت علوم با داعیه توزیع مناسب خوابگاه‌ها و کاهش فشار بر دانشجویان غیربومی، طرح بومی‌پذیری را اجرا کرد که هرچند این طرح همچنان اجرا می‌شود، اما از بار فشار بر خوابگاه‌ها کم نکرد، چون هنوز برای ورود به دانشگاه‌های برتر که امکانات خوابگاهی محدودی دارند، تقاضا بالاست. و بالاخره این که ارائه وام‌های ناچیز دانشجویی و افزایش دو و نیم برابری وام خوابگاهی به عنوان پادزهر مشکل دانشجویان خوابگاهی اعلام شده اما میزان این وام‌ها، آنقدر ناچیز است که مجال اجاره آپارتمان و سوئیت را به آنها نمی‌دهد.

به نظر می‌رسد وزارت علوم دچار کمبود اعتبارات در بخش خوابگاه‌هاست و تاکنون نتوانسته با سیاست خصوصی‌سازی و خودگردانی از بار مشکلات بکاهد. از سویی ایجاد اتحادیه‌های خوابگاه‌داران نیز از دو سال پیش با کندی روبه‌رو بوده است. به هر حال رشد ظرفیت دانشگاه‌ها، سیاستی که وزارت علوم به آن می‌بالد، نیازمند تامین امکانات اولیه زندگی متناسب با افزایش ظرفیت‌هاست؛ سیاستی که همچنان یک پایش می‌لنگد.

کتایون مصری / گروه جامعه