رفتارهای عجیب و غریب زیر نورماه

اگر به کلمه Lunacy که در انگلیسی به معنای جنون است ‌دقت کنیم متوجه می‌شویم که از کلمه Luna که در روم باستان به معنای الهه ماه است، گرفته شده و به این ترتیب در ریشه کلمه هم ارتباط بین ماه و جنون وجود دارد. در واقع از زمان‌های دور بسیاری از مردم عقیده داشتند که میان شب‌های ماه کامل و اتفاقات عجیب و غریب و بروز رفتارهای جنون‌آمیز ارتباطی وجود دارد، تا جایی که برخی فلاسفه و مورخان یونانی در این باره به اظهارنظر پرداختند و در نظریه‌ای قدیمی اعلام کردند که مغز مرطوب‌ترین ارگان در میان اعضاست و به همین دلیل حساس‌ترین و مستعدترین عضو در برابر تاثیرات جاذبه‌ای زیان‌آور در بدن است. این تاثیر ماه روی مغز شبیه همان تاثیرات جزر و مدی ماه بر آب دریاها و دریاچه‌هاست. در طول سالیان طولانی در اروپا اعتقاد به تاثیر جنون‌آمیز ماه کامل که گاهی اثرات خلسه‌ای یا خودبه‌خودی نیز نامیده می‌شود، چنان وسعت یافت که اعتقاد و باور مردم به ظهور خون‌آشام‌ها و تبهکاری‌ها در شب‌های ماه کامل شکل گرفت و امروزه نیز با وجود پیشرفت قابل توجه علم و تکنولوژی هنوز هم این باور در میان افراد و برخی فرهنگ‌ها دیده می‌شود.

حتی در حال حاضر نیز بسیاری از مردم تصور می‌کنند که در شب‌هایی که ماه کامل است، قدرت‌های مرموزی ظاهر می‌شود که باعث تحریک رفتارهای غیرعادی و عجیب بخصوص در بیمارستان‌های روانی می‌شود و همچنین بروز خودکشی‌ها، قتل‌ها، تصادفات مرگبار، افزایش حمله حیوانات وحشی از جمله سگ‌ها، درگیری زیاد در بازی‌ها و مسابقات حرفه‌ای مثل فوتبال و بسیاری از اتفاقات عجیب و ترسناک دیگر.

در یک مصاحبه‌ای که در میان دانشجویان انجام شد، 45 درصد از آنها به بروز رفتارهای غیرعادی و ناهنجار انسان‌های شرور، در شب‌های ماه کامل اشاره کردند که درخور توجه است.

گسترش این باور تا حدی بود که در سال 2007 در انگلستان پلیس تصمیم گرفت که چندین بخش کنترلی و امنیتی به ادارات پلیس برای افزایش آمادگی نیروی پلیس در برخورد با افزایش جرم و جنایت در شب‌های ماه کامل اضافه کند!!!

نقش آب در جنون

برخی از نظریات و یافته‌ها حکایت از آن دارد که تاثیرات فرض شده بر رفتارهای خطرناک و تهدیدآمیز، ناشی از تاثیر ماه روی آن موجود در بدن است. از آنجا که 80 درصد وزن بدن انسان را آب تشکیل می‌دهد، می‌توان انتظار داشت که احتمالا ماه بر مولکول‌های آب موجود در سیستم عصبی اثر می‌گذارد و موجب اختلال و بی‌نظمی در آنها شده و بر حرکات و رفتار انسان‌ها بخصوص افراد مستعد از نظر روانی تاثیر می‌گذارد. اما این نظریات را با 3 دلیل می‌توان رد کرد: اول این که تا به حال هیچ دلیل و مدرک قطعی در مورد تاثیر ماه روی ارگان‌های بدن یافت نشده و به اثبات نرسیده و هیچ گزارشی تاکنون در مورد ارتباط ماه و جنون دریافت نشده است. دوم آن که اثرات جاذبه ماه روی ارگانیزم‌های پرآب زمین مثل اقیانوس‌ها، دریاها و دریاچه‌هاست، نه منابع حاوی مقادیر محدود آب یا مثلا مغز انسان و سوم این که تاثیر جاذبه ماه فقط در شب‌های ماه کامل نیست، بلکه در همه شب‌های دیگر هم این اثرات جاذبه‌ای و جزر و مدی ماه روی آب حاکم است. هرچند به دلیل وجود باورها و اعتقادات مردم در این خصوص محققان و روان‌شناسان زیادی تحقیق کرده‌اند، اما هیچ کدام مدرک و گواه قطعی در این زمینه نیافتند.

نتایج تحقیقات، مطالعات و مقالات بسیاری که به طور علمی فراهم شده است، نشان داده  که بین ماه کامل و جنون و اتفاقات عجیب و غریب مثل جنایات و خودکشی‌ها و مشکلات روانی افراد هیچ ارتباطی وجود ندارد، با این حال برخی ادعا می‌کنند که تحقیقات هنوز هم کامل نیست و برخی دیگر اعتقاد دارند که تحقیقات، کامل و حتی زیاد از حد است و همگی هم بر همان نتیجه و عدم ارتباط ماه کامل و جنون تاکید کرده‌اند. به طور مثال در مطالعه‌ای که در سال 1982 به چاپ رسیده، مشخص شد که میزان تصادفات در شب‌هایی که ماه کامل است، به مراتب بیشتر از دیگر شب‌هاست؛ اما توجیهی که این مساله دارد این است که ماه معمولا در اواخر هفته کامل می‌شود؛ یعنی درست زمانی که بسیاری از مردم برای روزهای تعطیل آخر هفته در خیابان‌ها در حال رانندگی هستند، لذا این افزایش و تراکم باعث افزایش تصادفات می‌شود.

چه دلایلی باعث گسترش این باورها شده؟

امروزه یکی از دلایل گسترش این باور خرافی، رسانه‌های جمعی مخصوصا برخی فیلم‌ها و داستان‌هاست. مثلا در برخی فیلم‌های هالیوودی، اتفاقات ترسناک و عجیب در شب‌های ماه کامل رخ می‌دهد و درواقع نقطه اوج فیلم در همین صحنه‌‌هاست.

دلیل دیگر مربوط به مطالعه‌ای است که نشان می‌دهد قسمتی از مغز ما تمایل دارد تا بین برخی اتفاقات و رویدادها با برخی باورها و خیالات واهی ارتباط ایجاد کند و با توجه کردن به بعضی اتفاقات، آنها را به باورها و اعتقادات قبلی ما پیوند زند. در حقیقت در شب‌هایی که ماه کامل است و اتفاقاتی عجیب می‌افتد، ما معمولا بیشتر به آنها توجه می‌کنیم و به خاطر می‌سپاریم و با دیگران در این باره بیشتر حرف می‌زنیم؛ چراکه می‌خواهیم رویدادهایی را که اتفاق افتاده، با تعصبات و عقاید از پیش شکل‌گرفته‌مان هماهنگ و توجیه کنیم. درواقع این اتفاقات عجیب و غیرعادی و گاه ناگوار یا ترسناک در همه زمان‌ها روی می‌دهد؛ ولی مغز ما به دلیل همان گرایش به سمت باورهای گذشته، بین ماه کامل و اتفاقاتی که در این شب‌ها می‌افتد، ارتباط ایجاد می‌کند و لذا اثر آنها به دلیل توجه انتخابی ما و تمرکز روی آنها مدت‌ها در ذهن باقی می‌ماند و براحتی کمرنگ یا فراموش نمی‌شود.

مورد دیگر مربوط به نور درخشان ماه در این شب‌هاست که باعث نوعی اختلال و بی‌نظمی در خواب افراد بخصوص افراد محروم و بی‌خانمان و همچنین افرادی که دچار بیماری‌های عصبی و روانی هستند، می‌شود. این نور شدید و درخشان ماه سبب بی‌نظمی و آشفتگی در خواب و در نتیجه باعث بروز رفتارهای ناهنجار و غیرعادی در شرایط روانی خاص می‌گردد.

در کل می‌توان گفت ارتباط بین ماه کامل و جنون بیشتر، باوری مربوط به اعصار گذشته است و امروزه نیز این باور تحت تاثیر زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی است. با این اوصاف نمی‌توان دریافت که این دلایل و توضیحات تا چه حد واقعی یا غیرواقعی است؛ اما نکته آخر این که گذشته از همه این باورها براستی که ماه در شب‌هایی که کامل است، بسیار زیبا و دلرباست و از این همه زیبایی نمی‌توان انتظار اتفاقات بد و ناگوار داشت. حداقل برای ما ایرانی‌ها، ماه شب چهارده مفهوم دل‌انگیزی دارد و با عشق و یار و زیبایی و دلربایی پیوند خورده است.

آزاده سیدمیرزایی جهقی
منبع: Mind