درس‌های افغانستان برای آمریکا

آمریکا بلافاصله این اقدام را محکوم کرد و آن را نشانه آشکاری از تهاجم به خاورمیانه و جهان سوم توصیف کرد. جیمی کارتر، رئیس‌جمهور وقت آمریکا اشغال افغانستان توسط اتحاد شوروی را بزرگترین تهدید علیه صلح از زمان جنگ جهانی دوم خواند.

با این وجود اسناد و شواهدی که در پی فروپاشی اتحاد شوروی و پس از پایان جنگ سرد منتشر شد حکایت از آن داشت که رهبران مسکو اشغال افغانستان را اقدامی تدافعی می‌دانستند و نه تهاجمی.

مسکومعتقد بود آمریکا مشغول مداخله در امور افغانستان است و تلاش می‌کند به عمق استراتژیک اتحاد شوروی نزدیک شود. ادعایی که بعدها از سوی مقامات واشنگتن تایید شد.

رابرت گیتس ، وزیردفاع کنونی آمریکا در خاطرات خود با عنوان «از میان سایه‌ها» که سال 1996 منتشر شد، نوشت: «کارتر ماهها قبل از تهاجم شوروی به افغانستان دستورداده بود که گروههای شبه نظامی افغان تحت حمایت واشنگتن قرار گیرند.»

شواهد تاریخی نشان داد که اتحاد شوروی افغانستان را با هدف تسلط بر کشورهای همسایه آن و حضور مستقیم در منطقه به اشغال خود درآورد، هدفی که امروز نیز در زاویه دید مقامات واشنگتن قرار دارد.

اتحاد شوروی هرگز موفق نشد به این هدف دست یابد و پس از 10 سال اشغال افغانستان و در سال 1989 میلادی اندکی پیش از فروپاشی خود ناگزیر به ترک این کشور شد. طی 10‌سال اشغال افغانستان بیش از یک میلیون افغان و 13 هزار سرباز اتحاد شوروی کشته شدند.

افغانستان در اندک زمانی به پاشنه آشیل اتحاد شوروی تبدیل شد و نه تنها عمق استراتژیکی برای مسکو بوجود نیاورد بلکه به یکی از متغیرهای ناامنی آن تبدیل شد. این بحران تا به آنجا پیش رفت که اندری گرومیکو، وزیر امور خارجه وقت اتحاد شوروی اذعان کرد «اگر افغانستان به پدیده‌ای ضد شوروی تبدیل شده، این نتیجه سیاست خارجی غلط ماست.»

اینک به نظر می‌رسد که واشینگتن نیز با همان اهداف سه دهه پیش مسکو در افغانستان بسر می‌برد. آمریکا تلاش دارد در نقشه ژئوپلیتیک منطقه بویژه پس از پایان جنگ سرد جایگاه بیشتری برای خود دست و پا کند.

حضور مستقیم درمنطقه، اشراف بر کشورهای صاحب نفوذ آسیا، دستیابی سریع به میادین نفتی و نزدیک شدن به مرزهای چین، روسیه و هند از جمله اهداف آمریکا از حضور در افغانستان بشمار می‌رود.

شوروی پس از 10 سال نه تنها به هیچیک از آنها دست نیافت بلکه مقدمات فروپاشی خود را فراهم کرد. به نظر می‌رسد واشنگتن نیز در حال رسیدن به همان مرزها است.

محمدرضا عرفانیان