تجویزبی‌رویه آرامبخش درنسخ پزشکی

شاید شواهد و دلایل اجتماعی این موضوع به افزایش اضطراب‌ها، افسردگی‌ها، ناهنجاری‌های روانی و افزایش برخوردهای عصبی در کوچه و خیابان برگردد، اما کارشناسان و مسوولان این حوزه نیز این وضعیت را تایید می‌کنند.

در این خصوص دبیر اجرایی نهمین کنگره سالانه انجمن روانپزشکان ایران، ماه گذشته رسما اعلام کرد، بیش از 80 درصد پزشکان متخصص نیز یک داروی آرامبخش ضد افسردگی و اضطراب تجویز می‌کنند.

در واقع روانپزشکان هشدار می‌دهند ،  برخی متخصصان رشته‌های پزشکی در نسخه‌های خود داروهای آرامبخش تجویز می‌کنند که این امر موجب مزمن شدن بیماری و وابستگی بیمار به دارو می‌شود.

به اعتقاد آنها، بیشتر پزشکان غیرروانپزشک به دلیل این‌که بیماری‌های جسمی زمینه روانشناختی دارند، در کنار داروهای تخصصی مربوط به رشته خود از قبیل داروهای قلبی و عروقی، گوارشی و... داروهای آرامبخش‌ تجویز می‌کنند، این در حالی است که این داروها باید از سوی روانپزشکان و با میزان موثر تجویز شود.

دکتر محمدباقر صابری زفرقندی، مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با تایید تلویحی این آمار به «جام‌جم» می‌گوید: شیوع بالای اختلالات اضطرابی در جامعه مورد تایید است، اما این موضوع فقط به کشور ما برنمی‌گردد، بلکه در همه جوامع میزان شیوع این نوع اختلالات تا 40 درصد است.

او توضیح می‌دهد: در واقع 40 درصد افراد جامعه ممکن است در طول مدت زندگی دچار اختلالات اضطرابی شوند که برای این نوع اختلالات معمولا دارو‌های آرامبخش تجویز می‌شود.

زفرقندی معتقد است: انگ ناشی از اختلالات اضطرابی و روانپزشکی سبب می‌شود مردم به جای رفتن به مطب روانپزشکان، به دیگر متخصصان مراجعه کنند، این درحالی است که بسیاری از اختلالات اضطرابی و افسردگی به صورت بیماری‌های جسمی بروز می‌کند.

وی ادامه می‌دهد: علت بسیاری از سردردها، کمردردها، علائم گوارشی و درد‌های جسمی ریشه در این اختلالات دارد که به همین دلیل پزشکان متخصص در سایر رشته‌ها برای مراجعه‌کنندگان داروهای آرامبخش تجویز می‌کنند.مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت اما تاکید می‌کند این اختلالات درمان‌های تخصصی می‌خواهد و بهتر است بیمار به روانپزشک مراجعه کند.

زفرقندی با تاکید بر این موضوع که در هر حال مصرف دارو‌های آرامبخش نیازمند تجویز پزشک است و مصرف خودسرانه آن بشدت آسیب‌پذیر خواهد بود، اظهار می‌کند: عوامل استرس‌زا در جامعه به هرحال در بروز و شیوع اختلالات اضطرابی تاثیرگذار است که بر این اساس می‌توان به فقر، بیکاری، مشکلات اقتصادی و اختلافات خانوادگی اشاره کرد.

درخواست بیماران

دکتر سیدهادی معتمدی، روان‌شناس دلیل افزایش تجویز آرامبخش‌ها بویژه در نسخ پزشکان متخصص را ناشی از موارد متفاوتی می‌داند و می‌گوید: آمار دقیقی از نسخ پزشکی نداریم تا به آن استناد کنیم، اما عمده‌ترین دلایل آن به مراجعه نکردن بیماران به روانپزشک برمی‌گردد.

او تاکید می‌کند: برعکس تصور عموم، در نسخ روانپزشکان تجویز داروی آرامبخش کمتر دیده می‌شود و خیلی کم پیش می‌آید که یک داروی خواب‌آور به عنوان آرامبخش برای بیماری که اختلال روانپزشکی دارد، تجویز شود.

البته این روانپزشک تجویز بیش از حد دارو‌های آرامبخش در نسخ برخی پزشکان عمومی یا دیگر متخصصان را به افزایش آگاهی این پزشکان نسبت می‌دهد و می‌گوید: در واقع افزایش اطلاعات پزشکی آنها سبب شده تا بدانند که لزوما یک کمردرد دلیل ارگانیک ندارد و ممکن است ریشه در اختلالات روانپزشکی داشته باشد.

معتمدی علت دیگر این مساله را رشد جوامع صنعتی می‌داند و می‌افزاید: به هر حال در جوامع صنعتی مشکلات و این گونه اختلالات فراگیرتر بوده و شایع‌تر است.

او به بیکاری، مشکلات کاری، خانوادگی و استرس‌ها و فشار‌های اجتماعی اشاره می‌کند و معتقد است به هر حال این مسائل وجود دارند و اجتناب‌ناپذیر هستند.

این روان‌شناس همچنین به سوءدرمان هم اشاره و اظهار می‌کند: در برخی موارد نیز خود بیماران اصرار دارند پزشک برایشان دارو‌های آرامبخش تجویز کند که گاهی اوقات ضرورتی هم برای این کار وجود ندارد.

نیاز به دارو تنها بین 20 درصد مراجعه‌کنندگان

تنها 20 درصد افرادی که دچار مشکل بوده و به روانپزشک مراجعه می‌کنند، نیاز به دارو دارند و در بقیه موارد مشکل با مشاوره و صحبت برطرف می‌شود. دکتر مصطفی اقلیما، رئیس انجمن علمی مددکاری اجتماعی ایران نیز با اشاره به این‌که تعداد زیادی از مردم ایران دارای مساله و مشکل هستند، ادامه می‌دهد: در حال حاضر به دلیل مشکلات زندگی، اشتغال و فشار اقتصادی حدود 80 درصد مردم ایران دارای مشکل بوده و بی‌حوصله هستند که البته این مساله در تمام نقاط دنیا وجود دارد و تنها مختص کشور ما نیست.

به گفته وی، اغلب افرادی که به مددکار و مشاور مراجعه می‌کنند عصبی، بی‌حوصله و دچار سردرد هستند و انگیزه خود را از دست داده‌اند و این موضوع در بسیاری از مردم مشترک است که مددکار و مشاور می‌تواند با راهنمایی‌های درست،مشکل آنان را برطرف کند.

رئیس انجمن علمی مددکاری اجتماعی ایران با اشاره به این‌که تنها 20 درصد افرادی که دچار مشکل بوده و به روانپزشک مراجعه می‌کنند نیاز به دارو دارند، به مهر می‌گوید: با توجه به این‌که تمامی داروها عوارض دارند به همین دلیل نباید برای همه افراد مراجعه‌کننده دارو تجویز شود، بلکه مشکل آنان با مشاوره و صحبت برطرف می‌شود.

به گفته اقلیما، بررسی‌ها نشان می‌دهد ریشه اصلی بسیاری از اعتیادها، استفاده افراد از داروهای آرامبخش است و چون پس از مدتی نیاز به داروهای قوی‌تری دارند، به همین دلیل سراغ مواد مخدر می‌روند.

آرامبخش بدون نسخه!

در کنار بحث تجویز دارو‌های آرامبخش از سوی برخی پزشکان و استقبال بعضی از بیماران، موضوع دیگری نیز در این میان مطرح است. ظاهرا با وجود این‌که براساس فهرست دارویی کشور داروهای آرامبخش بدون نسخه پزشکی قابل فروش نیست اما برخی داروخانه‌ها این داروها را بدون نسخه نیز در اختیار بیماران قرار می‌دهند.

این در حالی است که مصرف خودسرانه و طولانی‌مدت داروهای آرامبخش باعث عوارض دارویی و آسیب‌های جدی می‌شود، چون حتی در صورت ضرورت داروی آرامبخش برای بیمار، مسلما با توجه به مشکل او، پزشک معالج دستورالعمل مناسب و مشخصی را خواهد داد.

مستوره برادران نصیری