چرایی روابط با کشورهای آفریقایی وآمریکای لا‌تین

به گفته رئیس جمهور، قرار است در این سفر موضوعات مختلفی در دستور مذاکرات قرار گیرد که بخش مهمی از آن به روابط دو جانبه ایران با این کشورها مربوط می‌شود.وی تصریح کرد: حجم همکاری‌های اقتصادی، فرهنگی و تجاری ایران با این کشورها نسبتا بالاست و با مذاکرات انجام شده پیش‌بینی می‌شود مقدمات جهش بزرگی در توسعه روابط ایران و این کشورها فراهم شود.

نگاهی به سیاست خارجی دولت نهم و ادامه آن در دولت دهم نشان می‌دهد که آفریقا و آمریکای لاتین ازجمله مناطقی هستند که به عنوان مناطق ژئوپلتیک مورد توجه دستگاه دیپلماسی کشور قرار دارند.اما سوالی که از سوی بسیاری از کارشناسان و صاحب‌نظران مسائل سیاسی مطرح می‌شود این است که فلسفه گسترش روابط با کشورهای آفریقایی و آمریکای جنوبی چیست؟

سفر به گامبیا

اولین مقصد سفر 5 روزه رئیس‌جمهور گامبیاست. جمهوری‌ گامبیا با 11 هزار و 295 کیلومترمربع‌ مساحت‌ در ساحل‌ غربی‌ قاره‌ آفریقا قرار گرفته‌ است‌.

احمدی‌نژاد با اشاره به روابط خوب ایران با کشورهای ونزوئلا، بولیوی، گامبیا و سنگال تاکید کرده است کشورهایی مثل برزیل، ونزوئلا، بولیوی، گامبیا و سنگال توانایی دارند نظام‌های جدیدی را در دنیا حاکم کنند.

با این حال نگاهی به وضعیت اقتصادی گامبیا نشان می‌دهد این کشور همچون‌ بسیاری‌ از کشورهای‌ آفریقایی‌ از اقتصادی‌ ضعیف‌ و نامتعادل‌ برخوردار است‌. اثر سال‌ها بهره‌‌کشی‌ کشورهای‌ استعمارگر، هنوز قدرت‌ توسعه‌ اقتصادی‌ را به‌ گامبیا نداده‌ و بی‌سوادی‌ شمار زیادی‌ از جمعیت‌ این‌ کشور و نیز کمبود منابع‌ اقتصادی‌ قابل‌ اتکا موجب‌ شده‌ است‌ گامبیا در ردیف‌ یکی‌ از کشورهای‌ فقیر جهان‌ قرار گیرد.

نرخ‌ تولید ناخالص‌ داخلی‌ گامبیا که‌ در سال‌ 1990 حدود 317 میلیون‌ دلار بود، اکنون‌ با اندکی‌ افزایش‌ به‌ 437 میلیون‌ دلار رسیده‌ است‌.

محصولات‌ کشاورزی‌ 23 درصد، تولیدات‌ صنعتی‌ 13 درصد و فعالیت‌های‌ خدماتی‌ 64 درصد از تولید ناخالص‌ داخلی‌ گامبیا را شامل‌ می‌شود.

از سوی‌ دیگر الماس‌، لاتریت‌ و سنگ‌های‌ ساختمانی‌ جزو منابع‌ معدنی‌ گامبیا هستند.

در سال‌های‌ اخیر آمریکا، سنگال‌، بلژیک‌، ایرلند، اسپانیا، انگلستان‌، هلند، فرانسه‌ ایتالیا، آلمان‌، سوئیس‌ و پرتغال‌ جزو مهم ترین‌ شرکای‌ گامبیا بوده‌اند.با نگاهی به وضعیت اقتصادی این کشور به نظر می‌رسد ایران در گسترش با گامبیا به دنبال منافع اقتصادی، صدور تکنولوژی و فناوری به این کشور است.

ایستگاه دوم، آمریکای جنوبی

دومین مقصد سفر رئیس‌جمهور برزیل است. رئیس‌جمهور با تاکید بر این که ایران، برزیل و ونزوئلا می‌توانند در طراحی، تنظیم و برپایی نظام‌های جدید نقش تعیین‌کننده داشته باشند، قبل از سفر به این کشور گفت: 3 کشور در کنار هم قدرت سیاسی، تجاری، اقتصادی و فرهنگی بزرگ محسوب می‌شوند.

برزیل بزرگ‌ترین و پر‌جمعیت‌ترین کشور آمریکای جنوبی است که منطقه وسیعی را بین مرکز آمریکای جنوبی و اقیانوس اطلس دربرمی‌گیرد، شرقی‌ترین کشور قاره آمریکاست و با کشورهای اروگوئه، آرژانتین، پاراگوئه، بولیوی، پرو، کلمبیا، ونزوئلا، سورینام و گویان فرانسه هم‌مرز است. در حقیقت، برزیل بجز اکوادور و شیلی با دیگر کشورهای آمریکای جنوبی مرز مشترک دارد.

برزیل دارای زمین‌های کشاورزی گسترده و جنگل‌های استوایی است و با داشتن منابع طبیعی گسترده و نیروی کاری غنی، قدرتمندترین اقتصاد آمریکای جنوبی است.

برزیل با در اختیار داشتن بخش‌های گسترده و توسعه‌یافته کشاورزی، معدن، تولید، خدمات و نیز نیروی کار، دارای تولید ناخالص داخلی (برابری قدرت خرید) بیش از دیگر کشورهای آمریکای لاتین است و این موضوع، برزیل را به قدرت اقتصادی منطقه تبدیل کرده است.بر اساس گزارش صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی، برزیل نهمین اقتصاد بزرگ جهان از نظر برابری قدرت خرید و یازدهمین قدرت اقتصادی جهان از نظر نرخ مبادلات بازار است. برزیل از پیشرفته‌ترین بخش صنعتی در آمریکای لاتین برخوردار است.برزیل دارای فناوری هسته‌ای است و از جمله کشورهای مهم هسته‌ای آمریکای لاتین به شمار می‌رود. همچنین این کشور دارای 2 رآکتور هسته‌ای قدرت است که 4 درصد از برق مورد نیاز برزیل را تولید می‌کنند و از حامیان برنامه هسته‌ای ایران نیز به شمار می‌رود.

بولیوی، کشوری با منابع غنی

قرار است احمدی‌نژاد بعد از برزیل، راهی بولیوی شود، این کشور در مرکز آمریکای جنوبی است.

اگرچه بولیوی پس از گویانا، فقیرترین کشور آمریکای جنوبی است؛ اما از نظر منابع طبیعی غنی است و معادن طلای آن شهرت دارد و معادن گسترده‌ای از آهن و منیزیم در این کشور موجود است، همچنین بولیوی دارای دومین میدان گاز طبیعی در آمریکای جنوبی پس از ونزوئلاست.

معادن اورانیوم در بولیوی مورد توجه ایران قرار دارد و موضوع استخراج اورانیوم از معادن بولیوی پس از توافقات اخیر بولیوی و ایران اهمیت زیادی کسب کرده است. همچنین توسعه فعالیت‌های کشاورزی در بولیوی مورد توجه ایران است.

سفر به حیاط خلوت آمریکا

اما ونزوئلا، سومین کشور آمریکای جنوبی خواهد بود که در برنامه سفر رئیس‌جمهور قرار دارد. رئیس‌جمهور درخصوص روابط با ونزوئلا گفته است که روابط ایران با این کشور صمیمی و دوستانه است و در این سفر، طرح‌های مختلفی که با سرمایه‌گذاری ایرانیان در این کشور انجام شده، بررسی می‌شود.

ونزوئلا که در شمال آمریکای جنوبی قرار دارد، جزو کشورهای غنی از لحاظ معدن و مواد معدنی است. حدود 70 درصد درآمد این کشور از نفت حاصل می‌شود و از بزرگ‌ترین کشورهای صادرکننده بوکسیت است. این کشور همچنین یکی از مهم‌ترین کشورهای تولیدکننده زغال‌سنگ، آهن، فولاد، آلومینیوم، طلا و دیگر مواد معدنی است.

به طور کلی اقتصاد این کشور متکی به نفت و گاز است. این کشور پنجمین صادرکننده نفت خام، سومین تولیدکننده اوپک و از نظر میزان ذخایر گاز رتبه هشتم را در جهان داراست.

ذخایر معدنی غنی از الماس را دارا بوده و همچنین از مهم‌ترین صادرکنندگان سیمان در منطقه خود به شمار می‌رود.ارتباط اقتصادی و سیاسی ونزوئلا با ایران در سال‌های اخیر، پیشرفت‌های زیادی داشته، سرمایه‌گذاری‌های اقتصادی، روابط تنگاتنگ تجاری میان ایران و ونزوئلا برقرار شده است و در سال‌های گذشته، قراردادهای تجاری کلانی بین 2 کشور امضا شد که به موجب آن، حجم تجارت دوجانبه تهران کاراکاس به بیشتر از 20 میلیارد دلار رسیده است.

صدور بنزین به ایران، تاسیس شرکت نفتی ایران و ونزوئلا، صدور قطعات و ماشین‌آلات و فناوری از ایران به ونزوئلا در برنامه‌های 2 کشور قرار دارد. این کشور از لحاظ جغرافیایی و سیاسی نیز از اهمیت زیادی برخوردار است. حضور در کنار مرزهای آمریکا جایگاه ونزوئلا را برای ایران پراهمیت کرده است، به طوری که جای پای ایران را در حیاط خلوت آمریکا قرص کرده است.

سنگال، مقصد پایانی

سفر رئیس‌جمهور با دیدار از سنگال پایان خواهد یافت؛ سنگال در غرب آفریقا قرار دارد و روابط این کشور با ایران رو به گسترش است.

تولید فرآورده‌های غذایی، محصولات نفتی، مصالح ساختمانی و منسوجات جزو مهم‌ترین فعالیت‌های صنعتی سنگال است. همچنین از بین محصولات کشاورزی این سرزمین می‌توان به بادام زمینی، ارزن، ذرت، برنج، پنبه، گوجه‌فرنگی و سبزیجات اشاره کرد.

فسفات و سنگ آهن، حجم زیادی از ذخایر معدنی سنگال را تشکیل می‌دهد و بخش قابل توجهی از صادرات سنگال به این کالاها اختصاص دارد.

نگاه سیاسی و تجاری؛ فلسفه ایجاد روابط

عوض حیدرپور عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی درخصوص دلایل گسترش روابط با کشورهای آفریقایی و آمریکای جنوبی گفت: ارتباط میان ایران و کشورهای تحت ظلم و ستم از جمله مهم‌ترین دلایل این سفرها است.

حیدرپور در گفتگوبا جامجم تحریم‌های اقتصادی علیه ایران و جستجو برای شرکای اقتصادی مناسب را از جمله دلایل این سفر دانست و تصریح کرد: بحث گسترش روابط اقتصادی و تجاری از جمله این دلایل است چرا که کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتین با وجود ذخایر غنی خود می‌توانند در این زمینه مناسب باشند.وی با اشاره به نگاه سیاسی ایران به سنگال و گامبیا خاطرنشان کرد: نگاه به کشورهایی نظیر ونزوئلا و برزیل علاوه بر رویکردهای سیاسی مناسبات اقتصادی را نیز جستجو می‌کند.

نگاه نظام ، دفع سلطه‌گری است

محمدکریم عابدی عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی نیز درخصوص فلسفه گسترش روابط ایران با کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتین گفت: سیاست راهبردی نظام جمهوری اسلامی ایران دفع سلطه‌گری از جهان است و در این رابطه دولت هم سرمایه‌گذاری ایدئولوژیک دارد و هم راهبرد نظام را پیگیری می‌کند.وی همچنین با یادآوری روابط دوستانه میان کشورهای آمریکای جنوبی و آفریقا با ایران، روابط اقتصادی و تجاری را از جمله اهداف دیگر این سفر عنوان و اظهار کرد: صدور تکنولوژی‌های برتر به این کشورها یکی دیگر از اهداف این سفر است .