شعر روی دست شاعر مانده است

منوچهر حسن‌زاده مدیر انتشارات مروارید که از ناشران قدیمی و تخصصی شعر و بویژه شعر نو هنگامی که با پرسشی در ارتباط با چاپ مجموعه شعر مواجه می‌شود، نخستین جمله‌ای که می‌گوید این است: فعلا دست نگه دارید.

حسن‌زاده ادامه می‌دهد: اوضاع و احوال شعر خیلی جور نیست و بازاری ندارد از طرفی هم هزینه‌های چاپ کتاب رشد فراوانی داشته است و به اصطلاح کتاب گران درمی‌آید و مردم هم در خرید امساک می‌کنند.

مدیر انتشارات مروارید می‌افزاید: در حال حاضر اگر کتاب شعری هم مورد استقبال از سوی ناشران قرار گیرد، کتاب‌هایی از شاعرانی است که اسم و رسمی دارند و خود ما در نشر مروارید با این که فعالیتمان را با شعر نو آغاز کردیم فعلا کمتر روی کتاب شعر سرمایه‌گذاری می‌کنیم.

محمدعلی جعفریه مدیر نشر ثالث هم کاهش استقبال از کتاب‌های شعر را تا حدودی تایید می‌کند، اما از زاویه دیگری به این موضوع نگاه می‌کند و می‌گوید: قرار نیست مردم هر کتابی که منتشر می‌شود را بخرند اما اگر دسترسی عمومی به کتاب و بویژه کتاب‌های شعری که به تازگی منتشر شده‌اند، وجود داشته باشد قطعا استقبال هم افزایش می‌یابد.

مدیر نشر ثالث ادامه می‌دهد: در بسیاری از کشورها مردم به کتابخانه‌های عمومی و محلی مراجعه می‌کنند و کتاب مورد نیاز خودشان را تامین می‌کنند و اصلا خرید کتاب به آن شکل مطرح نیست، اما مشکل ما درخصوص کتاب‌های شعر اینجاست که ارشاد آن حمایت عمومی خودش از ناشران و خرید کتاب را تقریبا منتفی کرده است و به جای آن خودش وارد عرصه نشر شده و با یک سلیقه خاص مبادرت به چاپ کتاب‌های شعر در شمارگان‌ بالا کرده است.

جعفریه البته مقایسه‌ای هم میان شعر و داستان انجام می‌دهد و می‌گوید: وضعیت داستان فعلا از شعر بهتر است و ما در نشر ثالث فعلا چاپ کتاب‌های داستان برایمان در مقایسه با شعر اولویت دارد.

پس از صحبت‌های مدیر نشر ثالث در ارتباط با حمایت ارشاد و دولت سراغ یک نشر دولتی رفتیم نشری که اتفاقا این روزها هم کتاب شعر خوب چاپ می‌کند و هم در برخی موارد کتاب‌هایش بشدت مورد استقبال قرار گرفته است.

نشر سوره مهر وابسته به حوزه هنری از معدود ناشرانی است که این روزها چه در حوزه شعر جوان و چه پیشکسوت و شناخته شده فعالیت پررنگی دارد.

محسن مومنی مدیر مرکز آفرینش‌های ادبی حوزه هنری در رابطه با حمایت دولت و خرید آثارشان می‌گوید: بخشی از کتاب‌ها مورد حمایت قرار می‌گیرد و به کتابخانه ملی یا کتابخانه‌های عمومی ارسال می‌شود، اما این‌گونه نیست که این حمایت شامل بخش عمده‌ای از چاپ یک کتاب شود.

مومنی که خود از داستان نویسان نام‌آشناست ادامه می‌دهد: به طور طبیعی رشد بازار کتاب شعر نسبت به داستان کندتر است و یکی از دلایل آن هم ارائه شعر در رسانه‌های گوناگون مانند وبلاگ‌ها، مطبوعات و... است، درواقع شاعران در مقایسه با نویسندگان شاید بتوان گفت شکیبایی کمتری دارند و شعرشان خیلی زود و توسط رسانه‌های گوناگون در اختیار مخاطبان قرار می‌گیرد، اما یک داستان را نمی‌توان به طور کامل در یک صفحه روزنامه منتشر کرد یا کمتر کسی هم حوصله دارد یک داستان حتی کوتاه را در یک فضای مجازی مانند وبلاگ یا سایت بخواند.

اما خود شاعران دیدگاه دیگری دارند؛ ضیاء‌الدین ترابی که از شاعران پیشکسوت و نوپرداز است در این رابطه می‌گوید: تعدد چاپ کتاب‌های شعر از سوی شاعران جوان با محتوای نازل یکی از دلایل کاهش استقبال از کتاب‌های شعر است.

ترابی ادامه می‌دهد: وضعیت پخش کتاب هم مشکل اصلی کتاب‌های شعر است و حتی آثار شاعران شناخته شده نیز مشکل پخش دارند و بندرت در کتابفروشی‌ها می‌توان آثارشان را پیدا کرد.

اما دکتر بهزاد خواجات که از چهره‌های درخشان شعر دهه 70 به شمار می‌رود، نگاه متفاوتی به ماجرا دارد و می‌گوید: شعر، برخلاف دهه 34 و حتی 50 دیگر هنر اول ما نیست وی که خود عضو هیات علمی دانشگاه است و ادبیات را به صورت آکادمیک تدریس می‌کند، ادامه می‌دهد: شمارگان کتاب‌های شعر ارتباط مستقیم با شمارگان فکر جامعه دارد؛ در جامعه ما کسی شعر نمی‌خواند مگر برای منظوری ثانوی چون اگر جامعه ما این گونه که مطرح می‌شود این قدر شعر خوان دارد پس چرا رکورد فروش در اختیار برخی کتاب‌های نازل و مبتذل است؟ خواجات تاکید می‌کند: اصلا جامعه شعرخوان چه چیز شعر فروغ، شاملو، اخوان و بویژه نیما را می‌خواند؟ اسم آنها را یا سطرهای پیچیده و حرفه‌ای شعر آنها را؟! اصلا زیباشناختی غریب و شدیدا خصوصی نیما یا فروغ چه سنخیتی با فهم عامه دارد؟

وی می‌گوید: من فکر می‌کنم مردم حتی شعر حافظ را هم به خاطر چیزی جز شعر حافظ می‌خوانند.