روش مناسب پناه گرفتن هنگام زلزله

 در این زلزله بیش از 100 نفر زخمی‌شدند که آسیب‌دیدگی آنها تنها بر اثر شتابزدگی مردم هنگام زلزله بود. همین نتیجه در زلزله 1385 ایذه نیز که دانش‌آموزان یک مدرسه قصد فرار از کلاس‌هایشان را داشتند، به وجود آمد. بیش از 30 دانش‌آموز بر اثر هجوم ناگهانی به سمت درهای خروجی، زیر دست و پا ماندند و بشدت زخمی ‌شدند. نمونه چنین آماری برای بسیاری از زلزله‌ها در ایران و کشورهای دیگر وجود دارد. اما اگر در آستانه وقوع یک زلزله هستید چه باید بکنید؟ پاسخ دقیقا به این برمی‌گردد که زمان زلزله کجا هستید. اگر در داخل یک ساختمان مثل آپارتمان مسکونی‌تان هستید در چنین شرایطی اقدامات مختلفی انجام دهید.

1 اگر در طبقه هم کف و نزدیک در خروجی ساختمان هستید بهترین کار، خروج از ساختمان است. هنگام خارج شدن مواظب باشید به دیگران آسیب نرسانید.

2 اگر در طبقات غیر همکف یا دور از در خروجی هستید پناه بگیرید. بلافاصله به سمت جایی که می‌خواهید پناه بگیرید خیز بردارید و روی زمین بنشینید. این کار دو مزیت دارد: هم باعث می‌شود بر اثر حرکت زلزله تعادلتان را از دست ندهید و به زمین پرت نشوید و هم شما را از کارهایی مثل فرار که موجب می‌شود به خود و اعضای خانواده صدمه بزنید، بر حذر می‌دارد.

فراموش نکنید شخص باید جایی پناه بگیرد که از صدمات احتمالی ناشی از زلزله محفوظ باشد. الان که با آرامش در منزل یا محل کار خود نشسته‌اید یک لحظه چشمان خود را ببندید و تصور کنید بعد از تکان‌های کوچک، زلزله‌ای رخ می‌دهد که شما و کل ساختمانی را که داخل آن هستید مانند قایقی که در طوفان گرفتار شده باشد، به چپ و راست می‌برد. حالا چشمانتان را باز کنید! کمی ‌به اطراف خود نگاه کنید. اگر چنین شود چه اتفاقی خواهد افتاد؟ لوسترها و قاب عکس‌های روی دیوار می‌افتند، کتابخانه‌ها همراه با کتاب‌های داخل آن، بوفه‌ها به همراه اشیای شکستنی داخل آن، وسایل داخل کابینت‌های آشپزخانه همه روی زمین می‌ریزند و خرد می‌شود. شیشه پنجره‌ها شکسته می‌شود، تلویزیون، مانیتور رایانه و وسایلی که روی پیشخوان آشپزخانه گذاشته‌اید به زمین می‌افتند و ....

با این اوصاف کجا پناه بگیریم تا اجسامی ‌که سقوط می‌کنند یا شیشه‌های پنجره که پرتاب می‌شوند به ما آسیب نرسانند؟ معمولا زیر میز جای خوبی است البته قدرت زلزله زیاد است و میز را هم حرکت می‌دهد، برای همین وقتی زیر میزپناه می‌گیرید بهتر است پایه‌های آن را محکم بگیرید که از روی شما کنار نرود. اما اگر در نزدیک شما میز یا چیزی که زیر آن پناه بگیرید، نبود تکلیف چیست؟ در این حالت بهتر است در جایی مثل کنار مبل، یخچال یا کنار دیوار است بنشینید. چون سر، گردن و سینه حساس‌ترین بخش‌های بدن محسوب می‌شود. از آنها در مقابل اجسام سقوط کننده محافظت کنید. اگر می‌خواهید کنار دیوار پناه بگیرید بهتر است دیواری را انتخاب کنید که در صورت خراب شدن به بیرون از ساختمان سقوط نکنید. بنابراین پناهگیری کنار دیوارهای داخلی (مثل دیوار بین اتاق‌ها) مناسب‌تر از پناه گرفتن کنار دیوارهای اطراف آپارتمان است.

اگر زلزله هنگامی‌ رخ می‌دهد که در خواب هستید و تکان‌های زلزله شما را بیدار کرده است، به هیچ‌وجه از جای خود بلند نشوید؛ چون فرصت ندارید به جای امن‌تری بروید؛ بهترین کار این است که به سمت چپ بدن بچرخید و متکای خود را روی سر و گردن خود قرار دهید. با این کار از سر و گردن و بخش چپ بدن که طحال و قلب در آن قرار دارد محافظت کرده‌اید. بهتر است بدنتان را هم به حالت جنینی جمع کنید زیرا در این حالت از خودتان هدف کوچک‌تری برای اجسام سقوط‌کننده ساخته‌اید.

دکتر محمدرضا مهدوی‌فر

رئیس گروه آموزش‌های همگانی پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله