سلیقه مخاطب با ساخت سریال‌های تازه محک خورد

امسال تلویزیون برخلاف سال‌های گذشته تصمیم گرفت 3 سریال به آنتن پخش بسپارد. نردبام آسمان به کارگردانی محمدحسین لطیفی، عبور از پاییز به کارگردانی مسعود شامحمدی و پنجمین خورشید به کارگردانی علیرضا افخمی عنوان سریال‌هایی بودند که از شبکه‌های یک، دو و سه پخش شدند.

علاوه بر این تلویزیون کوشید نوع دیگری از آثار مناسبتی را به مخاطب عرضه کند و برخلاف سال‌های گذشته که عموما این آثار در گروه‌های طنز، اجتماعی و ماورایی دسته‌بندی می‌شدند امسال تلویزیون تجربه پخش یک اثر تاریخی سنگین را هم از سر گذراند.

توجه به راه‌های نرفته

این که تلویزیون تا چه اندازه توانسته در مواجهه با مخاطب سربلند باشد، البته موضوعی کاملا نسبی است اما از برآیند نگاه‌های مختلف این گونه به نظر می‌رسد که این اقدام تازه تلویزیون در «توجه به راه‌های نرفته» و «اولویت دادن به محتوا» در همین آثار پخش شده کاملا به چشم آمده است.

محمدرضا آهنج کارگردان جوان سینما و تلویزیون که این روزها پشت دوربین سری دوم سریال «عملیات 125» ایستاده است توجه تلویزیون را در ساخت آثار مختلف نمایشی در این ماه قابل تقدیر می‌داند و می‌گوید: امسال هم تلویزیون در ادامه ساخت سریال‌های مناسب برای ماه رمضان کوشید صاحب تجربه تازه‌ای در این زمینه شود. بدیهی است هر تجربه تازه‌ای تبعات خاص خودش را دارد، اما امسال تلویزیون حداقل توانست محک درستی از سطح و نوع سلیقه مخاطب این سال‌ها خودش بدست بیاورد. پخش سریالی مثل «نردبام آسمان» در نوع خودش یک جسارت بود که با موفقیت همراه بود. در واقع یک بدعت مثبت بود که با واکنش خوب مخاطب هم همراه شد. اما البته بدیهی است که همه آثار نمی‌توانند موفقیتی یکسان کسب کنند. سریالی مثل عبور از پاییز نشان داد که می‌شود بهتر از اینها از ظرفیت رسانه‌ای مثل تلویزیون استفاده کرد. همان چیزی که دست‌اندرکاران این اثر نتوانستند آن‌گونه که باید به این مهم جامه‌عمل بپوشانند.

شبکه 3 هم با پخش سریال پنجمین خورشید یکبار دیگر بحث تقدیر و سرنوشت انسان را مطرح کرد و این که انسان تا چه اندازه شگرفی در تغییر سرنوشت خود سهم دارد. در واقع این سریال برداشتی آزاد و البته سطحی از این آیه قرآنی است که ما سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمی‌دهیم، مگر این که خودشان چنین بخواهند. این مفهوم قرآنی، همه پیام این سریال بود که در داستان آن مستتر بود. البته ساختار و ضعف تکنیکی کار که محصول زمان کم ساخت این اثر بود، بحث دیگری است که می‌طلبد مسوولان به طور جدی به این قضیه بیندیشند.

اصلاح روند ساخت سریال‌های مناسبتی

نکته‌ای که آهنج به آن اشاره می‌کند، یعنی تاخیر در ساخت این آثار و همزمان شدن پخش و تصویربرداری این آثار، مساله تازه‌ای نیست. اما ظاهرا در به همان پاشنه قدیمی می‌چرخد و بعضی از آثار پخش شده در ماه رمضان امسال هم از این مساله رنج می‌بردند. امیرحسین شریفی تهیه‌کننده سینما و تلویزیون که بزودی ساخت سریال «خانه بی‌پرنده» را آغاز خواهد کرد، در این باره می‌گوید: فکر می‌کنم مخاطبان تلویزیون در ماه رمضان دوست دارند وقتی روزه‌شان را باز کردند یک اثر مفرح، شاد و البته پیام‌دار از تلویزیون ببینند در حالی که سریال‌هایی که امسال از تلویزیون پخش شد، چنین ویژگی‌هایی را خیلی نداشتند و برعکس بیشتر داستان‌هایی را واگو می‌کردند که تنش و گرفتاری در آنها بود. از آن گذشته ما باید مشکل سریال‌هایی که همراه با تصویربرداری پخش می‌شوند را هم حل کنیم. این روند سریال‌سازی مناسبتی خصوصا برای ماه مبارک رمضان باید کمی تغییر کند. من خودم قرار است سریال «خانه بی‌پرنده» را تا مدتی دیگر جلوی دوربین ببرم. ما روی فیلمنامه این اثر نزدیک دو سال وقت و انرژی گذاشته‌ایم. فقط طرح فیلمنامه این اثر 20 بار بازنویسی شد. سوال من این است چرا این توجه و دقت برای سریال‌های ماه رمضانی کمتر وجود دارد؟

سریال‌ها موفق بودند

محمود گبرلو، نویسنده و منتقد سینمایی هم با اشاره به این که سریال‌های ماه رمضان از مورد توجه‌ترین آثار تلویزیون هستند، ساخت پرشتاب این نوع آثار را چندان اصولی نمی‌داند و برنامه‌ریزی بیشتر مدیران را راه حل نهایی این مساله می‌داند.

گبرلو می‌گوید: سریال‌های امسال ماه رمضان توانستند مخاطبان را به خود جذب کنند اما به هر حال باید بپذیریم که در حد توقعات بعضی از این آثار ظاهر نشدند. از میان آثار پخش شده، 2 سریال مطرح وجود دارند. سریال «پنجمین خورشید» به لحاظ مضمون و محتوا بکر بود که تجربه جدیدی برای کارگردانش و مخاطبان بود، این سریال به نوعی سعی کرد برای مخاطب عام هم جذابیت داشته باشد که تا حدودی موفق هم بود. افخمی در هر قسمت تلاش کرد یک «گره» ایجاد کند تا مخاطب را به پیگیری ادامه ماجراها راغب کند. البته ضعف در ساختار و کارگردانی گاه باعث می‌شد اثر به سطح بیاید. خصوصا در قسمت‌های پایانی که این ضعف بیشتر دیده شد. اما سریال نردبام آسمان با کیفیت‌ترین و جذاب‌ترین سریالی بود که پخش شد اگر چه به نظر می‌رسید به لحاظ زمانی خیلی مناسب ماه رمضان نیست، هر چند که در ارائه یک شخصیت تاریخی بسیار موفق عمل کرد و ساختار محکمی هم داشت. نردبام آسمان در مسیر کار سازنده‌اش، یک موفقیت به شمار می‌آید یادمان باشد پرداختن به آثار تاریخی همیشه سخت و مشکل است اما لطیفی با استفاده از یک نوع زبان خاص و نیز نوع روایتش توانست مخاطب را با خود همراه کند. سریال دیگر عبور از پاییز بود که سازندگان آن تلاش کرده بودند فضای تازه‌ای در ساخت و ارائه آثار تلویزیونی به وجود آورند و این تازگی را می‌شود هم در ساختار و هم در محتوای این اثر دید. اما در مجموع عبور از پاییز سریال مثبت و موثری بود که هرچند گاه از ساختار تئاتری‌اش ضربه می‌خورد اما به خاطر خود داستان اثر برای مخاطب جذابیت‌های ویژه‌ای داشت.

گبرلو در ادامه تجربه تازه تلویزیون را موفق می‌داند و می‌گوید به هر حال مخاطب تلویزیون لازم است که با نوع دیگری از آثار هنری در گونه‌های مختلف آشنا شود و امسال تلویزیون تلاش کرد با پخش آثار متفاوت به این مهم دست یابد. با این وجود به نظر می‌رسد تلویزیون کمی از دوره آزمون و خطا فاصله گرفته است. همین که تلاش می‌کند «عادت» همیشگی مخاطب را بشکند و اثری «تازه» را به او معرفی کند، نشان می‌دهد که اتفاقی در تلویزیون افتاده است.

آهنج در این باره می‌گوید: ما باید داستان‌هایی را برای ساخت در این ماه آماده کنیم که بدانیم مخاطب با آنها ارتباط برقرار می‌کند. برای این کار باید ظرف و مظروف، اثر و سازنده اثر هم‌وزن باشد. برای ساخت یک اثر خوب قطعا باید از یک سازنده و کارگردان با درجه توانایی بالا استفاده کنیم. این کار مثل ماهیگیری است. ممکن است ما تور ماهیگیری را خیلی پایین انداخته باشیم و حتی یک ماهی خیلی بزرگ هم صید کرده باشیم اما وقتی توانایی بالا کشیدن و عرضه آن را نداریم، مثل این است که هیچ اتفاقی نیفتاده است. البته ما هنرمندان و کارگردانان خوبی داریم که خیلی از آنها در تلویزیون و سینما مشغول به کارند. فقط باید زمینه شناخت و بروز این استعدادها را پدید آورد که تلویزیون در تحقق این امر گام‌های بزرگی را برداشته است.