مرمت‌ها پیش ‌از ‌این ‌اصولی ‌نبوده‌ است

اما از اقداماتی که در این سال‌ها صورت می‌پذیرد، اضافه کردن بر سطح سنگفرش و دور کردن پرش هیدرولیکی از نزدیک پایه‌هاست. این بخش به وسیله کول‌های سفالین (گوم)‌ و پر شدن با قلوه‌سنگ‌ها و ملات آهک اجرا شده و بعد از اضافه کردن کول‌ها کاملا با سنگ‌های جدیدی به صورت یک رمپ (شیب)‌ اجرا شده است.

با اتمام مطالعات کلی از معماری و نقشه‌برداری محل، یک بررسی کلی آسیب‌شناسی در پل صورت گرفت و پس از بررسی‌ها و مشاوره‌های کارشناسانه، به طور کلی اقدامات مرمت در پل در یک برنامه‌ریزی کلی در 3 حوزه مورد تایید واقع شد:

1- دهانه‌های خروجی جریان در پایین دست پل

2- سنگفرش کف بخصوص در مرز سنگفرش و بستر طبیعی رودخانه در محلی که پرش هیدرولیکی رخ می‌دهد.

3- پلکان‌های آسیب‌دیده

مرمت‌ دهانه‌های خروجی پل

در بخش اول روند کلی اقدامات برکاربرد تمام سنگ‌های دیواره اصیل بوده و برخی اقدامات اصولی به قرار زیر انجام شده است:

- تراشیدن اندودهای سیمان که در محل به بندها کشیده شده بودند و حجم بالایی داشتند.

- برچیدن بخش آسیب دیده و انتقال به پایین

- پاکسازی پشت سنگ‌ها و در نهایت حذف عامل مخل و آسیب‌رسان (حذف ریشه درخت انجیر ابتدا با کندن تمام ریشه و سپس با سم‌زدایی)‌.

- چیدمان مجدد سنگ‌ها در جای خود و در فضاهای خالی از طریق لقمه‌‌گذاری و سپس بندکشی.

- در مرمت این بخش‌ها از هیچ سنگ الحاقی و جدید استفاده نشده، ‌مگر در بخش‌هایی که لقمه‌گذاری در آن صورت گرفته است.

مرمت سنگفرش بستر رودخانه

دلیل کاربرد و حضور سنگفرش کف در مطالب گذشته بیان شد، اما در پل خواجو در این بخش مرمت شده، تمامی اقدامات بعد از بخشی بود که در سالیان 49 و 50 به تعویض کف بستر انجامید.

در راستای همین اقدام، در فضاهای خالی و بخش‌های شکسته شده، نسبت به کولگذاری جدید، اقدامات لازم انجام شد.

برداشت لایه‌های خاک بعد از سنگفرش کف به منظور آماده‌سازی و ایجاد یک بستر جدید برای بیشتر دور کردن پرش هیدرولیکی از پایه‌هاست.

همزمان با لایه‌برداری و تخلیه خاک بسیاری از قطعات سنگ‌های خرد شده و شکسته‌ای یافت شد که در دوران‌های مرمت گذشته پس از برچیدن از جای خود در این محل ریخته شده بودند.

از سوی دیگر حدود 8 قطعه سنگ قبر نیز پیدا شد که به مراجع مربوط تحویل داده شده است.

پس از پاکسازی و گودبرداری به میزان مورد نیاز، هر جایی که با قطعه سنگ سالم و مطلوبی چه به لحاظ ارزش ساختاری و چه به لحاظ تاریخی (سنگ‌قبرها) مشاهده شد، نسبت به یک مرمت موضعی و دپو در محل کف بستر اقدام شد.

پس از این اقدام با توجه به نظر کارشناسان مرمت و متخصص سازه‌های پل، با ایجاد یک دیواره در مقابل کف بستر و همچنین جلوگیری از نفوذ آب موافقت شد؛ همچنین با عریض‌تر کردن سنگفرش کف، نسبت به دورتر کردن پرش هیدرولیکی اقدام به عمل آمد.

در بخش انتهایی با توجه به طرح گذشته نسبت به تکمیل قطعات سنگ به شکل رمپ در محل پرش هیدرولیکی اقدام شد. سنگ‌هایی که در این بخش به کار می‌رود باید سنگ‌هایی مقاوم، بزرگ و سنگین و یکپارچه باشند که در بین سنگ‌های کاوش شده نمونه‌ای یافت نشد و در پی این اقدام باید از سنگ‌های یکپارچه جدید اکنابادی برای این بخش استفاده کرد.

مرمت پلکان‌ها

در این زمینه در وهله اول بررسی وضع موجود حائز اهمیت است که در تمامی پلکان‌ها استفاده از سطح وسیعی از سیمان و حتی در برخی موارد پر کردن فضاهای خالی توسط آجر و سیمان به وفور دیده می‌شود.

یادآوری می‌شود در مرمت‌های سال‌های 49 و 50، یکی از ردیف‌های پلکان به طور کامل با سنگ‌های جدید بازسازی شد.

در برخورد اول با پلکان‌ها، مستندسازی تمام پلکان‌ها به روش پازلی صورت پذیرفت و مشخصات هر قطعه ثبت و پس از مستندسازی کامل، نسبت به برچیدن قطعات سنگ و انتقال به پایین و مقابل هر دستگاه پل آغاز شد.

ردیف‌های اول و بعضا دوم در هر دستگاه پله در مرمت‌های سالیان گذشته به دلیل حجم بالای فرسودگی مورد تعویض قرار گرفته بود و البته در بعضی از «دستگاه پله‌ها» این اقدام در زمان کنونی نیز صورت پذیرفته و ردیف‌های اول با سنگ‌های جدید اکنابادی نوسازی شد.

شیوه چیدمان هم به این ترتیب بود که سنگ‌هایی که در جای خودش پس از تیشه‌گیری و مرمت موضعی قابل استفاده بود، بعد از این که دستگاه پله کاملا پاکسازی و با آب شستشو داده شد با ملات مخصوص دوباره چیده و در موارد نیاز به روش لقمه‌گذاری، برای تصحیح تراز آنها استفاده شد.

در مواردی، از قطعه سنگی که در پاکسازی بستر رودخانه یافت شد، مجددا در پلکان استفاده گردید.در قطعه سنگی فرم لقمه‌گذاری از همان حالت فرسایش طبیعی تبعیت نمود تا حتی شیوه لقمه‌گذاری نیز، فرمی طبیعی جلوه نماید.