زیست فناوری کشور را هیچ نهادی حمایت نمی‌کند

بیشترین توسعه و گسترش این فناوری به دلیل انگیزه‌های شخصی بوده که از طریق محققان و پژوهشگران با بودجه خیلی کم شروع و همین انگیزه‌های فردی، باعث ادامه این مسیر شده که دستاوردهایی را هم در پی داشته است.

از جمله دستاوردهای شاخص این دوره می‌توان به تولید ده‌ها کیت تشخیصی برای شناسایی بیماری‌های گیاهی و انسانی ، تولید 7 داروی نوترکیب، تولید برخی گیاهان تراریخته مثل برنج که در مرحله رهاسازی است و تولید 4 گیاه تراریخته دیگر که در مرحله کشت گلخانه‌ای هستند ، تولید بیش از 20 کود زیستی، تولید پروتئین‌های نوترکیب در گیاهان، اجرای پروژه‌های کلونینگ، شبیه‌سازی و پیشرفت در زمینه سلول‌های بنیادی اشاره کرد.

در این میان نباید فراموش کرد که پیشرفت در عرصه‌های مختلف زیست فناوری در درجه اول مستلزم سرمایه‌گذاری در آن بخش و بعد نیاز و میزان تقاضاست. تفاوتی بین رشد در زمینه‌های مختلف وجود ندارد.

در حال حاضر بیشترین رشد در زمینه تولید داروهای نوترکیب صورت گرفته است. پیشرفت پروژه‌های ژنوم نیز سیر صعوی داشته به طوری که در حال حاضر بیش از 3000 پروژه ژنوم اجرا شده یا در دست اجرا داریم.

در زمینه علوم کشاورزی تولید بذور نوترکیب از رشد خوبی برخوردار بوده، در حالی‌ که با وجود نیاز بالا به کودهای زیستی و کیت‌های تشخیصی، میزان تولید آنها کم بوده است. در زمینه صنایع غذایی و دام نیز با توجه به نیاز بالا و تقاضای روزافزون، پیشرفت چشمگیری مشاهده نشده است.

متاسفانه قوانین موجود در حوزه بیوتکنولوژی دارای کاستی‌های فراوانی است. در حال حاضر ازجمله بسترهای قانونی موجود در این زمینه قانون ایمنی زیستی، لوایح شرکت‌های دانش بنیان و نیز حفاظت از ذخایر ژنتیکی و ... است. قانون دیگری نیز به نام قانون منع مداخله کارکنان دولتی مطرح است که کاری جز بازدارندگی و جلوگیری از پیشرفت در زمینه‌های مختلف زیست فناوری نمی‌کند و به علت نقص در قوانین فروش و ثبت اختراعات توسط کارکنان دولت

، افرادی که به نوآوری جدیدی دست می‌یابند آن را به خارج از ایران برده و به نام بیگانگان به ثبت می‌رسانند یا آن را بایگانی می‌کنند و به مرحله تولید تجاری نمی‌رسانند.

در دیگر زمینه‌های علوم کشاورزی قوانین متعددی وجود دارد ازجمله قانون ثبت ارقام گیاهی، کنترل و گواهی بذر و نهال، قوانین مرتبط با امور دامپزشکی و اصلاح نباتات و ... ولی به علت قدیمی‌ بودن برخی قوانین موارد مربوط به محصولات زیست فناوری در آن لحاظ نشده است. البته قانون گواهی بذور تصحیح شده است.

در طول این مدت ارتباط بیوتکنولوژی با رشته‌های فنی و تکنیکی بیشتر از رشته‌های علوم انسانی مورد توجه بوده است.

با این حال اقداماتی در این زمینه صورت گرفته، ولی به صورت جدی بررسی نشده‌اند، در همین خصوص یک کارگاه آموزشی متشکل از فقها، متخصصان ژنتیک و علوم مرتبط و حقوقدان‌ها تشکیل شده است. همچنین انجمنی با نام اخلاق و علم تاسیس شده است که در این زمینه فعالیت می‌کند و در نهایت انجمن بیوتکنولوژی به عنوان ناظری متخصص به‌طور جدی قوانین موجود را پیگیری می‌کند و اعتقاد بر این است که تا حد زیادی مسیر حرکت را همین قوانین مشخص می‌کنند.

دکترمحمدعلی ملبوبی
رئیس انجمن بیوتکنولوژی جمهوری اسلامی ‌ایران