سرگردانی صاحبان خودروهای فرسوده

مسوولان دولتی در سال 1385 در قالب تبصره 13 در حالی پروژه نوسازی خودروهای فرسوده را کلید زدند که این طرح در ابتدای امر به دلیل تخصیص بودجه مناسب از سوی مسوولان پیشرفت خوبی داشت، اما پس از مدتی کمک‌های دولتی برای این طرح روند کندی را به خود گرفت؛ به طوری‌که سال گذشته پرداخت تسهیلات بانکی برای از رده خارج کردن خودرو و تحویل خودروی نو متوقف شد.

در واقع قرار بود در فاز 6 بیش از 200 هزار دستگاه خودروی نو جایگزین خودروهای فرسوده شود، اما پرونده فاز 6 که باید در سال 1386 بسته می‌شد، با 2 سال تاخیر هنوز نیمه‌باز و معلق مانده است.در چنین شرایطی ستاد مدیریت حمل‌ونقل و مصرف سوخت کشور در حالی قصد دارد طی 3 سال یک میلیون و 600 هزار دستگاه خودروی فرسوده را از رده خارج کند که از سال 1385 تاکنون تنها حدود 550 هزار دستگاه خودروی فرسوده از رده خارج شده و در برابر آن 373 هزار دستگاه خودرو جایگزین شده است.

سرگردانی رانندگان تاکسی

هماهنگی و تعامل موثر میان دستگاه‌های مسوول و مرتبط با یکدیگر همواره یکی از دلایل اصلی پیشرفت یک پروژه محسوب می‌شود که تجربه اجرای بسیاری از طرح‌ها بیانگر واقعیت وجود حلقه مفقوده‌ای به نام تعامل و هماهنگی در پروژه‌های اینچنینی است. حلقه مفقوده‌ای که طی سال‌های اجرای پروژه جایگزینی خودروهای فرسوده نیز بوضوح خود را به رخ کشیده است.

با این که متولیان امر تلاش می‌کنند تعامل میان شرکت‌های خودروساز با دیگر سازمان‌های مرتبط را تعاملی مثبت و بدون چالش نشان دهند، اما پروسه طولانی اسقاط خودروی فرسوده تا زمان تحویل دادن خودروی جدید توسط شرکت‌های خودروساز داخلی که موجب گلایه مالکان خودروهای فرسوده شده و از طرفی آنها را به شرکت در طرح جایگزینی بی‌رغبت کرده است، بیانگر کوتاهی شرکت‌های خودروساز در تحویل بموقع خودروهای نو به شرکت‌کنندگان در این طرح است.

این نارضایتی‌ها تنها به مالکان خودروهای شخصی که در طرح جایگزینی خودروهای فرسوده شرکت کرده‌اند ختم نشده، بلکه دارندگان تاکسی‌های فرسوده در ناوگان حمل‌ونقل عمومی شهرها به عنوان گروه بزرگ دیگری از شرکت‌کنندگان در این طرح نیز همواره نسبت به تاخیر در تحویل بموقع تاکسی‌ها از سوی شرکت‌های خودروساز که تنها منبع درآمد و تامین هزینه‌های زندگی این قشر است، گلایه‌های فراوان دارند.

مدیرعامل سازمان تاکسیرانی شهر تهران نیز چندی پیش، از سرگردانی حدود 11 هزار راننده تاکسی که در طرح جایگزینی تاکسی‌های فرسوده شرکت کرده، اما هنوز تاکسی‌های جدید خود را تحویل نگرفته‌اند، گلایه کرده و از شرکت‌های خودروساز خواسته است نسبت به تعهدات خود پایبند باشند.

ارابه‌های فرسوده در جاده‌های مرگ

تاکنون مشخص نشده است دلیل اصلی تصادفات جاده‌ها که ایران را به یکی از پرخطرترین کشورها از نظر حوادث جاده‌ای تبدیل کرده چیست و چقدر عامل فرسوده بودن خودروها در آن دخیل بوده است؟

30 درصد تصادفات جاده‌ای و تلفات ناشی از آنچه خودروهای شخصی و چه عمومی به وضعیت وسایل نقلیه و راه‌ها در ایران مربوط می‌شود که از این مقدار 10 درصد تصادفات به دلیل وضعیت ایمنی نامناسب خودروهاست. با این که سردار رویانیان، رئیس سابق راهنمایی و رانندگی ناجا تنها 10 درصد را عامل خودرو که خودروهای فرسوده بخشی از آن است در تصادفات جاده‌ای دخیل می‌داند، اما بسیاری از کارشناسان، فرسوده بودن خودرو را یکی از عوامل تاثیرگذار در تصادفات می‌دانند.

خطرساز بودن خودروهای فرسوده درحالی مطرح می‌شود که در کنار این مساله، آلایندگی بیش از حد این خودروها به معضل جدی بویژه برای کلانشهرها تبدیل شده است، به طوری‌که رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ با بیان این‌که 80 درصد آلودگی هوای تهران ناشی از تردد خودروهاست، معتقد است؛ 5/1 میلیون خودروی فرسوده تهران به اندازه 47 میلیون خودرو آلودگی تولید می‌کنند، چراکه آلایندگی هر خودروی فرسوده 30 برابر خودروی استاندارد است.

ممنوعیت تردد بدون ضمانت اجرایی

تبعات جدی تردد خودروهای فرسوده بویژه در کلانشهرها مسوولان و متولیان امر را بر آن داشت تا از اردیبهشت امسال طرح ممنوعیت تردد خودروهای فرسوده در کشور را به اجرا بگذارند. اگرچه این تصمیم در نگاه اول قاطعیت مسوولان اجرایی کشور در برخورد با معضل خودروهای فرسوده را نشان می‌داد، اما نه تنها مسوولان و متولیان امر بلکه کارشناسان و صاحب‌نظران و حتی دارندگان خودروهای فرسوده نیز معتقد بودند این طرح نمی‌تواند به دلیل فراهم نبودن ابزار و بسترهای لازم از ضمانت اجرایی محکمی برخوردار باشد.

خروج فقط 500 هزار خودرو در 3 سال!

براساس مصوبه هیات وزیران و اعضای ستاد حمل و نقل و سوخت کشور، خودروهای سواری با عمر بالای 25 سال، خودروهای دولتی بالای 15 سال، تاکسی‌ها بالای 10 سال، مینی‌بوس بالای 15 سال، اتوبوس درون‌شهری بالای 10 سال، اتوبوس برون‌شهری بالای 15 سال و کامیون با عمر بالای 25 سال فرسوده محسوب می‌شوند.

آخرین آمار اخذ شده از پلیس راهنمایی و رانندگی کشور، بیانگر این است که تا سال 1390، یک میلیون و 600 هزار خودرو در کشور در زمره خودروهای فرسوده قرار خواهند گرفت، در حالی که هم‌اکنون فقط 26 هزار خودروی سواری بالای 35 سال عمر با پلاک ایران در کشور در حال تردد هستند.

به گفته رئیس طرح نوسازی حمل‌ونقل کشور، طی 3 سال گذشته و تا 3 ماهه اول امسال، 568 هزار و 665 خودروی فرسوده از رده خارج شده که خروج 44 هزار خودرو از این تعداد، تنها در 3 ماهه اول امسال اتفاق افتاده است.

پروژه عقب نیست

محسن نصیری در گفتگو با «جام‌جم»، کند بودن روند خروج خودروهای فرسوده از چرخه حمل و نقل را نپذیرفته و معتقد است؛ اگر 4 سال گذشته را با 3 ماهه امسال مقایسه کنیم، می‌بینیم که نه‌تنها از برنامه عقب نیستیم؛ بلکه جلوتر هم هستیم، به طوری که تنها سال 87 حدود 181 هزار و 527 دستگاه خودروی فرسوده از رده خارج شده و در مجموع از ابتدای سال 85 تاکنون، بیش از 300‌هزار خودروی فرسوده نوسازی شده؛ اما با وجود این شاید بتوان یکی از دلایلی را که باعث شد طرح جایگزینی خودروهای فرسوده طی سال‌های گذشته از سرعت مطلوب برخوردار نباشد، آماده و فراهم نبودن تمام بسترها و ابزارهای لازم از سوی دستگاه‌های مسوول عنوان کرد.

به گفته وی، در اجرای طرح جایگزینی خودروهای فرسوده، چندین دستگاه مسوول هستند؛ یکی بانک‌ها برای پرداخت تسهیلات و دیگر خودروسازان برای تامین خودرو.

نصیری تاکید می‌کند: تا امسال 40 هزار مسافربر شخصی به سن فرسودگی رسیده‌اند که برای این تعداد هم تسهیلات شرکت در طرح جایگزینی و هم خودروهای جایگزین تامین شده و تاکنون 10 هزار مسافربر شخصی برای شرکت در طرح معرفی شده‌اند و تدابیر لازم اندیشیده شده که ظرف کمتر از یک ماه شرکت‌کنندگان این طرح بتوانند خودروهای جدیدشان را تحویل بگیرند.

وی با بیان این‌که طرح جایگزینی سال 88 از 20 مرداد ماه امسال در سراسر کشور آغاز می‌شود، درباره جزئیات طرح می‌گوید: اجرای این طرح از 20 مرداد ماه امسال در سراسر کشور آغاز می‌شود و در آن، خودروهای سبک فرسوده 50 میلیون ریال وام با سود 12 درصد (بدون یارانه) دریافت می‌کنند و 10 میلیون ریال نیز در ازای اسقاط خودروی فرسوده خود تخفیف می‌گیرند، همچنین 300 هزار خودروی فرسوده امسال به صورت نقدی از رده خارج خواهد شد که بر این اساس، مالکان خودروهای فرسوده با اسقاط خودروی خود می‌توانند تا سقف 15 میلیون ریال به صورت نقدی دریافت کنند.

این پرونده بسته می‌شود؟

بنابر اظهارات مجریان طرح جایگزینی خودروهای فرسوده کشور، پرونده این پروژه باید تا سال 1390 بسته شود. این در حالی است که به نظر می‌رسد طرح خروج خودروهای فرسوده با وجود امیدواری مسوولان و متولیان امر در به سرانجام رساندن این پروژه، به دلیل کندی مراحل اجرا از پیشرفت لازم برخوردار نیست و اگر شرایط فعلی تغییر نکرده و شوکی که طرح جایگزینی خودروهای فرسوده به آن نیاز دارد، اتفاق نیفتد و هماهنگی و قاطعیت لازم میان سازمان‌ها و دستگاه‌های مرتبط و مسوول از جمله شرکت‌های خودروساز، ستاد مدیریت حمل و نقل و سوخت کشور، وزارت صنایع، وزارت کشور، راهنمایی و رانندگی و... در کنار سرعت بخشیدن به اجرای طرح صورت نگیرد، بعید به نظر می‌رسد پرونده طرح جایگزینی خودروهای فرسوده کشور تا سال 1390 بسته شود.

با این حال همچنان باید منتظر بود و دید که آیا در فرصت 2 سال و 7 ماه باقیمانده، وعده مسوولان مبنی بر بسته شدن پرونده خروج خودروهای فرسوده کشور تحقق خواهد یافت؟