موزه قاجار؛ چشم به راه تماشا

این خانه بسیار زیبا در محله ششگلان که یکی از محلات قدیمی‌ تبریز است واقع شده و در دوره ناصرالدین شاه قاجار و در زمان پیشکاری امیرنظام گروسی و توسط وی بنا شده که امروز فقط قسمتی از این بنا باقی مانده و متاسفانه بخش‌های دیگر آن تخریب شده است.

خانه امیرنظام در سال 1370 توسط سازمان میراث فرهنگی خریداری شده و باتوجه به آسیب‌های جدی که به بنا وارد شده بود با حفظ ویژگی‌های معماری بنا و شاخص‌های سنتی مورد بازسازی قرار گرفت و در اردیبهشت 85 پس از اتمام عملیات بازسازی به عنوان موزه قاجار مورد بهره‌برداری قرار گرفت.

ساختمان مانند دیگر ابنیه تاریخی و مهم تبریز مشتمل بر دو حیاط اندرونی و بیرونی بوده که به وسیله باغچه‌ها و حوض‌های بزرگ تزئین شده است.

گچبری‌های نمای شمالی و جنوبی، آیینه‌کاری‌ها و گچبری‌های تالارهای داخلی و طنبی‌ها نیز به زیبایی مجموعه می‌افزاید.در زیرزمین خانه حوض خانه وسیعی وجود دارد که یکی از زیباترین قسمت‌های بنا بوده و با وجود ستون‌های استوار و آجرکاری سقف و هوای مساعد و دلپذیر چشم را نوازش می‌دهد.

این موزه شامل یازده تالار با عناوین تالار بافته، تالار چینی، تالار فلزات، تالار خاتم، تالار سنگ، تالار آبگینه، تالار سکه، تالار موسیقی، تالار اسلحه، تالار معماری و شهرسازی و تالار رجال بوده که هنرهای مختلف آن دوران را به نمایش گذاشته است.

از اشیای مهم و منحصربه‌فرد موزه قاجار می‌توان به لباس تشریفات حاج محمدحسین حاج‌علیلو (سردار عشایر)، خمره چینی نقش برجسته، انواع ظروف زیبا و قدیمی ‌چینی مربوط به دوره قاجار، نمونه‌های ارزشمندی از آثار موسیقی چون سه تار، گرامافون، پیانو و ... اشاره کرد. از آنجا که دوران قاجار با جنگهای مختلفی نیز همراه بوده بازدیدکنندگان با وارد شدن به تالار اسلحه می‌توانند داستان‌های تاریخی دوره قاجار و جنگ‌های تلخ آن دوره را به یاد آورند.

در تالار سنگ این موزه کتیبه مرمری تاریخی و کهن بسیار باارزش مربوط به یادبود بازسازی تبریز بعد از زلزله مهیب و ویرانگر شهر در سال 1193 ه.ق و سنگ یادبود تاجگذاری مظفرالدین شاه قاجار در دل دیوار طبقه زیرین نگهداری می‌شود.وجود نقشه باارزش و قدیمی‌ ایران در دوره قاجار و دارالسلطنه تبریز در تالار معماری و شهرسازی موزه قاجار و نیز تندیس‌های زیبایی از عباس میرزا نایب السلطنه، امیرکبیر، میرزا محمدخان امیرنظام زنگنه، امیرنظام گروسی به همراه تعدادی از اصل فرامین دولتی و دستورات اخذ مالیات و میزان آن در تالار فرامین ، افراد و اسناد مهم دوره قاجار را معرفی می‌کند.

در تاریخ آمده است حسنعلی‌خان امیرنظام صاحب این عمارت منحصربه‌فرد که از افراد سرشناس و صاحب نفوذ دوران خود بوده به مدت 64 سال به‌طور متوالی در سطوح مختلف سیاسی و نظامی‌ ایران خدمت کرده بود. به همین دلیل وی جزو رجال نفوذی و کارگزار دوره دوم ناصری است که با درک عمیق از تجددخواهی و برداشت نوین در اداره مملکت توانست به اقداماتی دست زند که شرایط مساعد را برای گسترش تفکر نوخواهی و تحولات اجتماعی فراهم آورد، اما علی‌رغم این همه خدمت به دربار، زمانی که ماموریت یافت مردم آذربایجان را قتل عام کند سرباز زد و به تبعید در کرمان محکوم شد و همانجا از دنیا رفت.و امروز خانه‌ای که او بنا نهاد به همراه آثار و اشیای ارزشمند دوران قاجار آماده پذیرایی از گردشگران و بازدیدکنندگان می‌باشد تا گوشه‌ای دیگر از فرهنگ و هنر این سرزمین کهن را به علاقه‌مندان معرفی کند.

تبریز ــ سعیده علیپور ــ خبرنگار جام‌جم