سلول‌های بنیادی و سلول درمانی

سلول‌ های بنیادی ، سلول ‌های اولیه‌ای هستند که دو مشخصه دارند: تکثیر نامحدود و قابلیت تمایز به انواع مختلف سلول‌ ها و بافت‌ها مانند سلول‌های قلب و عروق ، عصب ، چشم ، غضروف ، استخوان ، پوست ، کبد و سایر سلول ‌های بالغ.

سلول درمانی ، استفاده از سلول ‌ها با منشأ خودی و یا غیر خودی است که ویژگی آنها با انتخاب یک سلول به منظور کاربرد درمانی ، پیشگیری ، تشخیصی و یا کاهش علائم بیماری‌ها تغییر داده شده است.

سه منبع متفاوت برای سلول‌های بنیادی وجود دارد:

- سلول‌ های بنیادی جنینی، که از جنین قبل از لانه گزینی بدست می‌آید و این سلول‌ها قادرند تمام 200 نوع سلول بدن را ایجاد کنند.

- سلول‌ های بنیادی خون بند ناف، خونی که پس از تولد در بند ناف و جفت باقی می‌ماند و همراه آن دور انداخته می‌شود در حالی‌که منبعی غنی از سلول ‌های بنیادی برای خون‌سازی است و توانایی تمایز به سایر سلول‌ها را نیز دارند. این سلول‌ها افق جدیدی را برای درمان بیماری‌ها ترسیم کرده‌اند.

- سلول‌ های بنیادی بزرگسالان، که بعد از تولد و تقریبا در تمام طول عمر یک فرد در دسترس هستند. این سلول‌ها در بافت‌های مختلف قرار دارندو مسوول ترمیم بافت‌های بدن هستند. این سلول ‌ها را می‌توان از هر بافتی جدا کرد، مغز استخوان، خون محیطی، مغز، نخاع، پولپ دندان، عروق خونی، ماهیچه اسکلتی، اپی‌تلیوم پوست، سیستم گوارشی ، قرنیه، کبد و پانکراس از جمله بافت ‌هایی هستند که واجد این نوع سلول ‌های بنیادی می‌باشند ولی در حال حاضر تنها بافتی که می‌شود این سلول‌ها را به‌راحتی ازآن جدا کرد مغز استخوان است.

تزریق خون کامل یا گلبول قرمز یا پلاکت و نیز پیوند مغز استخوان در واقع انواع مختلف سلول‌درمانی می‌باشند.

سکته حاد قلبی یکی از عمده بیماری‌هایی است که در آن از سلول‌های بنیادی برای پیشگیری از بروز نارسایی مزمن قلبی استفاده می‌شود و هدف اصلی جلوگیری از بدشکلی قلب و ترمیم ضایعات به‌وجود آمده است. البته برای بیماران کاندید بالون نباید بیشتر از دو هفته از زمان وقوع سکته قلبی گذشته باشد و برای بیماران کاندید عمل قلب باز باید 3 ماه بعد از وقوع سکته قلبی باشد.

- در حال حاظر در ایران نیز هم پای سایر کشورهای پیشرفته جهان از سلول‌های بنیادی برای درمان بیماری‌های قلبی، سیروز کبدی، آسیب‌های قرنیه، زخم‌پای مزمن، زخم‌پای دیابتی و بیماری ویتیلیگو (لک و پیس) استفاده می‌شود. البته عمده‌ترین مصرف این سلول‌ها برای درمان بیماری‌های خونی و سرطان است که امروزه آن را تحت عنوان پیوند مغز استخوان می‌شناسیم.

مهرانگیز توتونچی