کشاورز نمونه یا مربی برتر؟

گاس هیدینک روز 8 نوامبر سال 1946 در شهر کوچک وارسولد هلند به دنیا آمد. او در نوجوانی با تیم اف.سی.وارسولد که یک تیم آماتوری بود وارد دنیای فوتبال شد. در سال 1967 اولین قرارداد حرفه‌‌ای‌اش را با تیم دی‌گراف شاپ به امضا رساند. هیدینک سپس راهی دوتینچم شد و همراه این تیم جواز صعود به دسته اول هلند را به دست آورد. او از پیت دی وایزر مربی دوتینچم بیشترین تاثیر را پذیرفت و هنوز با او مشورت می‌کند. هیدینک بین سال‌های 1972 تا 1976 در تیم دی‌گراف‌شاپ بازی کرد که بیشترین مدت حضور هیدینک به عنوان بازیکن در یک تیم بود. جالب این که 3 سال از این 4 سال را زیر نظر پیت دی وایزر مربی قدیمی‌اش بازی کرد. هیدینک برای مدتی به تیم آیندهوون پیوست، اما به دلیل راه نیافتن به تیم اصلی به دی گرافشاپ بازگشت. آنجا بود که هیدینک دریافت نمی‌تواند به بازیکن بزرگی مبدل شود و ترجیح داد به لیگ آمریکا برود. هیدینک در آمریکا پیراهن تیم‌های واشنگتن دیپلمات و سن‌خوزه‌ارث‌کوئک را به تن کرد. در سال 1978 هیدینک خسته از بازی در ینگه دنیا به کشورش بازگشت و برای NEC بازی کرد. او در آخر دوران بازیگری‌اش دوباره به دی‌گراف‌شاپ رفت و در آنجا حرفه‌اش را به عنوان یک هافبک به پایان رساند.

گاس خوش‌شانس

از آنجا که مسوولان دی‌گراف‌شاپ هیدینک را بخشی از باشگاه می‌دانستند در سال 1982 که او دنیای بازیگری را پشت سر گذاشت، به او پیشنهاد مربیگری دادند. هیدینک به مدت 2 سال در تیم مورد علاقه‌اش مربیگری کرد و بعد به مدت 3 سال در آیندهوون به عنوان دستیار کار کرد تا بیش از پیش تجربه‌اش را بالا ببرد.

در سال 1987 هیدینک سرمربی آیندهوون شدکه در آن زمان بعد از آژاکس و فاینورد سومین تیم پرافتخار هلند بود. او دوران پرفروغی را در آیندهوون گذراند. هیدینک تیمی را ساخت که برای اولین بار در تاریخ توانست قهرمان اروپا شود. این اتفاق در سال 1988 رخ داد. در آن سال آیندهوون دو قهرمانی داخلی هلند را نیز کسب کرد تا بهترین فصل تاریخ آیندهوون رقم بخورد. او تا سال 1990 در آیندهوون بود و توانست آیندهوون را 2 بار دیگر قهرمان هلند کند. تیم آیندهوون او بازیکنانی چون سورن لبری، رونالد کومن و اریک گرتس را در اختیار داشت. هیدینک در دوران حضور در آیندهوون به گاس گلوک معروف شد که در هلندی به معنای گاس خوش‌شانس است. البته این نام دقیقا نامی است که در کشور هلند به برادرزاده دانلد داک شخصیت کارتونی مشهور والت دیسنی هم اطلاق می‌‌شد.

ضد نژادپرستی

در فصل 1991 - 1990 مسوولان باشگاه فنرباغچه در آغاز دوران دگردیسی فوتبال ترکیه به سراغ هیدینک آمدند و او را به عنوان سرمربی خود منصوب کردند. برخلاف انتظار هیدینک نتوانست در فوتبال ترکیه دوام آورد و خیلی زود برکنار شد. او به مدت 3 سال مربیگری والنسیا را پذیرفت. هیدینک در والنسیا به دلیل ارائه بازی‌های باز و تهاجمی مورد تقدیر قرار گرفت. یکی از جالب‌ترین روزهای او در اسپانیا زمانی بود که دستور داد پلاکاردی که شعار نژادپرستانه‌ای روی آن درج شده بود را از کنار ورزشگاه مستایا بردارند. در آن زمان مبارزه با نژادپرستی مثل الان جدی و همه‌گیر نشده بود.

در سد پنالتی‌ها

هیدینک از اول ژانویه سال 1995 به عنوان سرمربی تیم ملی هلند منصوب شد. این یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های زندگی هیدینک بود. او تیمی متشکل از بازیکنان بسیار بااستعداد را هدایت می‌کرد که بیشتر نفرات آن متعلق به تیم آژاکس بودند. هیدینک در تیم ملی هلند سیستم 244 را به جای 334 به کار گرفت. بال‌های کناری حذف شدند و وظایف هافبک‌های میانی مثل فیلیپ کوکو و ادگار داویدز بیشتر شد. در یورو 96 هیدینک با مشکلات زیادی رودر رو و مجبور شد ادگار داویدز را در پی یک مشاجره لفظی به خانه بفرستد. هلند در یورو 96 در مرحله یک‌چهارم نهایی در ضربات پنالتی، به دست فرانسه حذف شد.

تیم هیدینک در جام‌جهانی 1998 یکی از بهترین‌ها بود. آنها تا آستانه فتح جام‌ هم پیش رفتند، اما در مرحله نیمه‌نهایی در ضربات پنالتی مغلوب تیم پرقدرت برزیل شدند. این شکست موجب ناامیدی هیدینک شد و او بلافاصله پس از جام جهانی از تیم نارنجی‌پوش استعفا کرد و به فوتبال باشگاهی برگشت.

اعجاز

در تابستان سال 1998 هیدینک که دیگر یک مربی صاحب‌نام در اروپا بود، به سمت سرمربی رئال‌مادرید منصوب شد. او جانشین یوپ هینکس آلمانی شد که رئال‌مادرید را قهرمان اروپا کرده بود. هیدینک در رئا‌ل‌مادرید فقط چند ماه دوام آورد و در فوریه 1999 اخراج شد. او در رئال‌بتیس هم سرنوشت بهتری نداشت و بعد از چند ماه از کار برکنار شد.

در پی این ماجراها که با عدم توفیق هیدینک همراه بود، کمتر باشگاه بزرگی به سراغ او می‌آمد. شایعه شده بود سلتیک اسکاتلند خواهان اوست، اما مسوولان فدراسیون فوتبال کره‌جنوبی پیشقدم شدند. وقتی در روز اول ژانویه سال 2001 هیدینک به عنوان سرمربی تیم ملی کره جنوبی منصوب شد، حتی خوشبین‌ترین مردم کشور کره‌جنوبی هم تصور نمی‌کردند یک سال و نیم بعد چه سرنوشت باشکوهی در انتظار تیم آنهاست.

کره جنوبی برای نخستین بار توانست به مرحله نیمه‌نهایی جام‌جهانی راه یابد. این موفقیت بسیار بزرگ را خیلی‌ها به دلیل کاردانی و تصمیمات تحسین‌برانگیز هیدینک دانستند، اما کیست که به یاد نیاورد داورها چه بلایی بر سر ایتالیا و اسپانیا آوردند. بایرون مورنوی اکوادوری در بازی ایتالیا ‌ کره‌جنوبی بهترین بازیکن تیم کره جنوبی بود. وقتی در بازی اسپانیا  کره‌جنوبی جمال القندور مصری به طرزی عجیب نقش یار دوازدهم کره‌‌جنوبی را ایفا می‌کرد، جهانیان از این موضوع به خشم آمدند، اما در آن لحظات هیدینک به زمانی فکر می‌کرد که محمدعلی بوسیم داور اماراتی در نیمه‌نهایی جام‌جهانی 98 چگونه در آخرین لحظه خطای مسلم روی پیره‌ فان هویدونک را در بازی با برزیل پنالتی اعلام نکرد. شاید اگر آن اتفاق رخ می‌داد، هیدینک به جای امه ژاکه تاج قهرمانی بر سر می‌گذاشت.

به هر حال، کره‌جنوبی با کمک داورها توانست تا مرحله نیمه‌نهایی جام‌جهانی پیش برود و اگر اعتراض همه‌جانبه فوتبالدوستان به وجود نمی‌آمد، بعید نبود که این حمایت ادامه‌دار باشد. مقام چهارم جام‌جهانی برای هیدینک و کره‌جنوبی چیزی بود که هرگز انتظار آن را نداشتند. هیدینک به عنوان نخستین فرد خارجی در کشور کره‌جنوبی اقامت دائمی این کشور را دریافت کرد. او یک ویلای اختصاصی در جزیره ججو به عنوان جایزه گرفت. شرکت هواپیمایی کره او را مادام‌العمر میهمان کرد و هیدینک تا پایان عمرش می‌تواند به صورت مجانی از تاکسی‌های کره‌ای استفاده کند. از آن مهم‌تر ورزشگاه جام‌جهانی گوانگ‌ژو به ورزشگاه گاس هیدینک تغییر نام داد. کره‌ای‌ها حتی یک موزه در زادگاه هیدینک ساختند و نام وی را روی آن نهادند.

بهترین در تاریخ هلند

هیدینک ماموریت خود را در کره‌جنوبی پایان‌یافته دید و با تصمیمی منطقی از تمدید قرارداد با کره‌جنوبی منصرف شد. آیندهوون، تیمی که او را به عنوان یک مربی مشهور کرده بود، دوباره دست نیاز به سویش دراز کرد و هیدینک برای 4 سال هدایت این تیم را به عهده گرفت. با آمدن او افتخارات هم آمدند. 3 قهرمانی در لیگ هلند، یک جام حذفی و یک سوپرجام هلند، از جمله افتخارات هیدینک در دومین دوره فعالیتش در این تیم بود. در فصل 2005 - ‌2004 هیدینک برای نخستین‌بار از فصل 93 - 92 تیم آیندهوون را به مرحله نیمه‌نهایی لیگ قهرمانان اروپا رساند. آنها در مرحله نیمه‌نهایی فقط با قانون گل زده در خانه حریف، مغلوب میلان شدند. بازیکنانی چون پارک جی سونگ، لی یونگ پیو، مارک فان بومل و یوهان فوگل در آن تیم بازی می‌کردند. این موفقیت‌ها هیدینک را به بهترین مربی تاریخ هلند مبدل کرد. او با 6 قهرمانی لیگ و 4 جام حذفی بالاتر از رینوس میشل بزرگ قرار گرفت.

از استرالیا به روسیه

با نزدیک شدن جام‌جهانی 2006 مسوولان فدراسیون فوتبال استرالیا برای راهیابی به این مسابقات بعد از 32 سال هیچ‌کس را بهتر از او پیدا نکردند. هیدینک در مصافی رویایی در بازی Play off برابر اروگوئه در ضربات پنالتی تیمش را پیروز از میدان خارج کرد. با این موفقیت بزرگ، مردم استرالیا تا حد مرگ به هیدینک علاقه‌مند شدند. هیدینک که شرط کرده بود به طور توام مربی تیم ملی استرالیا و آیندهوون باشد، استرالیا را از مرحله اول جام‌جهانی هم سربلند خارج کرد.

در بازی حساس مرحله یک‌هشتم نهایی، چیزی نمانده بود هیدینک برای دومین دوره پیاپی ایتالیا را ناکام کند؛ اما در واپسین لحظات تیم 10 نفره ایتالیا حریف را از میدان به در کرد. بعد از جام‌جهانی، هیدینک هدایتگر تیم ملی روسیه شد و این تیم که مدت‌ها از سطح اول فوتبال اروپا به دور بود را به یورو 2008 رساند. این کار او به آن دلیل استثنایی است که او توانست انگلیس را برای اولین بار بعد از سال 1984 از حضور در جام ملت‌های اروپا محروم کند.روسیه در مرحله نهایی یورو 2008 هم نمایشی مطلوب داشت و توانست به مرحله نیمه‌نهایی برسد. اوج کار هیدینک نابود کردن تیم ملی کشورش در مرحله یک‌چهارم نهایی بود. هلندی که همگان آن را مدعی اول فتح جام می‌دانستند، در برابر شاگردان هیدینک کهنه‌کار 1 - 3 تسلیم و حذف شد.

مرد دو شغله

پیت دی وایزر را که به یاد دارید؟ همان کسی که مربی هیدینک در سال‌های بازیگری‌اش در دوتینچم و دی‌گراف‌شاپ بود، در روزهایی که چلسی با اسکولاری نتایج خوبی نمی‌گرفت به رومن آبراموویچ پیشنهاد کرد هیدینک را جانشین این مربی برزیلی کنند.

هیدینک که همچنان با فدراسیون فوتبال روسیه قرارداد دارد، با حمایت رومن آبراموویچ مربیگری چلسی را نیز پذیرفت. آبراموویچ که از نظر مالی به فوتبال روسیه کمک می‌کند موجب شد برای دومین بار هیدینک به طور همزمان مربیگری دو تیم را عهده‌دار شود. با حضور هیدینک چلسی متحول شد و بازیکنان فراموش‌شده‌ای چون دروگبا دوباره متولد شدند. فرود روتن مربی هلندی سابق شالکه که قبلا دستیار هیدینک بوده درباره وی می‌گوید: مهم‌ترین موضوع در مورد هیدینک این است که او توانایی این را دارد که بهترین عملکرد را از اطرافیانش بگیرد. او همیشه به پیشرفت فکر می‌کند، او حتی به زندگی خصوصی بازیکنانش اهمیت می‌دهد. او اعتقاد دارد فرهنگ‌های مختلف برخورد‌های مختلف می‌خواهند. استیتزفین مدیر باشگاه دی‌گراف‌شاپ می‌گوید: هیدینک یک مربی باهوش است که می‌تواند با یک یا دو تغییر تاکتیک تیمش را عوض کند. او به دلیل دانش والایش بازی‌ها را می‌برد. این باعث شده او یکی از بهترین مربیان جهان باشد.

«کشاورز نمونه»  لقبی است که زمانی در دی‌‌گراف‌شاپ برای هیدینک انتخاب کردند  تا سال 2010 با فدراسیون فوتبال روسیه قرارداد دارد. او احتمالا در پایان جام‌جهانی از روسیه خواهد رفت. هیدینک بارها عنوان کرده که قصد دارد در پایان این فصل و قهرمانی در جام حذفی جزیره، از چلسی جدا شود و به کار اولش در روسیه برسد. براستی دنیای فوتبال به داشتن چنین مربی باهوش و کاردانی افتخار می‌کند.

مزدک میرزایی