گزارش «جامجم» از دردسر نسخههای ناخوانای پزشکان
نسخههایی با خط میخی و سرگردانی بیماران
گروه جامعه پوران محمدی: مقابل یکی از باجههای تحویل دارو در داروخانه 13 آبان، چندین نفر در صف ایستادهاند. هرازچندگاه یکی از آنها به پزشک داروخانه به دلیل این معطلی اعتراض میکند. نزدیکتر که میشوم، نسخهپیچ داروخانه با دو نفر از همکاران مشغول بررسی یکی از اقلام دارویی است که در نسخه بیمار نوشته شده و قابل خواندن نیست. دست آخر پس از کلی مشورت، نسخهپیچ رو به بیمار میگوید که مطمئن نیست، اما او و همکارانش آن را «آنتیهیستامین» میخوانند و حالا هم تصمیم با خود بیمار است که یا همین دارو را بگیرد یا دوباره نسخه را پیش پزشک ببرد تا مجددا و البته خوشخطتر نام دارو را بنویسد. بیمار هم که حوصله و وقت مراجعه مجدد را ندارد، میگوید فکر میکنم همین دارو باشد لطفا همین را بدهید!
ناخوانا بودن برخی نسخههای پزشکی شاید بظاهر برای افرادیکه تاکنون با این مشکل مواجه نشدهاند موضوعی پیشپاافتاده به نظر آید، اما اگر لحظهای خود را جای بیمارانی بگذاریم که با نسخهای دردست به این داروخانه و آن داروخانه مراجعه میکنند و دست آخر هم با صرف وقت زیاد مجبور میشوند برای اصلاح یا تجدید نسخه دارویی خود، بار دیگر نزد پزشک خود بروند، متوجه خواهیم شد که موضوع چندان هم ساده و پیش پا افتاده نیست.
البته اگر پزشکانی که نسخههای ناخوانا را به دست بیماران میدهند، خودشان را برای دقایقی هم که شده جای آنها بگذارند و با درک حساسیت کار خود، بر مشکلات بیمارانی که برای تهیه نسخههای ناخوانا متحمل میشوند، مروری داشته باشند، این معضل تا حدی کمرنگتر خواهد شد؛ چرا که با صرف کمی وقت و دقت عمل بیشتر نسخههای خواناتری خواهند نوشت. این در حالی است که این روزها مشکل ناخوانا بودن برخی نسخ دارویی به یک معضل رایج برای بیماران و داروخانهها تبدیل شده است.
وقتی فرصت سرخاراندن نیست...
در این میان، یکی از دلایل بدخطی نسخهها، تراکم بیماران در مطبها و به تبع آن شلوغی سر پزشکان است که نسخهها را خیلی سریع و بدون دقت لازم مینویسند و چه بسا پیش میآید که یک نسخه و نام داروهای درج شده در آن مورد مشورت همه همکاران یک داروخانه قرار میگیرد.در چنین مواردی با توجه به حساسیت کار نسخهپیچی و ضرورت پرهیز از اشتباه در تحویل دارو، فرد یا افراد نسخهپیچ مجبورند عذر مشتری خود را بخواهند و در نهایت نیز بیمار دست از پا درازتر داروخانه را ترک میکند و به داروخانه دیگری سر میزند تا شاید در آنجا نسخهاش خوانده شود و داروی مورد نظر در اختیارش قرار گیرد.
یکی از پزشکان مستقر در داروخانه 13 آبان در گفتگو با «جامجم»، یکی از دلایل بدخط نوشته شدن بعضی از نسخهها را عادت برخی پزشکان به بدخط نوشتن عنوان کرده و میگوید: پزشکان ما در زمانی که دانشجو هستند هنگام تدریس استادان خود، از صحبتهای او یادداشتبرداری میکنند و چون باید سریع گفتههای استاد را یادداشت کنند، خیلی دست و پا شکسته مینویسند به گونهای که شاید بعد از مدتی خودشان هم نتوانند خطی را که قبلا نوشتهاند، بخوانند. همین موضوع تندنویسی در دانشکده باعث میشود پزشکان پس از فارغالتحصیلی، در نوشتن نسخهها هم از همین عادت معمول پیروی کنند.
وی ادامه میدهد: موارد بسیاری پیش آمده که من و همکارانم در داروخانه با نسخههایی مواجه شدهایم که یکی از داروهای تجویز شده در نسخه بیمار قابل خواندن نبوده و فقط با حدس و گمان و مشورت همکاران و حتی کمک بیمار که به خاطرداشت پزشک وی قرار بود فلان دارو را هم برایش بنویسد، توانستهایم نسخه را بخوانیم با این حال مجبور شدهایم از دادن دارو به بیمار خودداری کنیم؛ چراکه احتمال دادهایم حدس ما با نظر پزشک منطبق نباشد و داروی اشتباهی به بیمار داده شود. در این صورت اگر نسخهای در داروخانه به دلیل خط ناخوانای آن اشتباه خوانده شود و بیمار با تشخیص اشتباه به دردسر بیفتد، مسوولیتی متوجه پزشک مربوط نبوده و داروخانه و نسخهپیچ باید پاسخگو باشند.
رئیس اداره خدمات بیمارستانی دفتر ارزیابی خدمات سلامت سازمان بیمه خدمات درمانی در گفتگو با «جامجم» با بیان اینکه نسخهنویسی در تمام دنیا چارچوب استانداردی دارد که پزشکان باید آن را رعایت کنند، عوامل ریشهای بسیاری را دلیل عدم رعایت این چارچوب توسط برخی پزشکان در کشور میداند و معتقد است؛ نظام آموزش پزشکی در کشور به طور کلی با کاری که باید پزشکان پس از فارغالتحصیلی انجام دهند، همخوانی ندارد؛ چراکه در برخی موارد در واحدهای تئوری و عملی، دانشجویان پزشکی مباحثی آموزش داده میشود که ممکن است تا سالها به کارشان نیاید و بعکس به برخی مسائل از جمله نسخهنویسی که پزشک و بیمار سر و کار بسیاری با آن پیدا میکنند، کمتر پرداخته میشود.
محمدمهدی تدین با بیان اینکه برخلاف کشور ما که فرهنگ حاکم فرهنگ پزشکسالار است، در دیگر کشورها، فرهنگ بیمارسالار بر نظام سلامت حاکم است؛ به طوری که بیمار از پزشک خود مطالباتی دارد و پزشک باید هنگام تجویز دارو براساس سن، وزن و نوع بیماری، مقدار و دوره مصرف دارو را محاسبه کند و در نسخه بنویسد؛ در حالی که هماکنون این طور جاافتاده که به طور مثال داروی آموکسیسیلین هر 8 ساعت یک بار مصرف شود.
ضرورت گنجاندن دروسی ویژه با عنوان نسخهنویسی علمی در دوره دانشجویی و همچنین کارآموزی پزشکان از جمله مواردی است که این کارشناس بر آن تاکید داشته و میگوید: پزشکان باید در دوره بالینی و کارآموزی خود نسخهنویسی منطقی و علمی را آموزش ببینند؛ در حالی که این آموزش در حال حاضر به صورت غیرکلاسیک است، به این معنی که پزشکان در دوره دانشجویی از برخی استادان و هیات علمی دانشگاهها که ممکن است گاه خود نیز به مشکل نوشتن نسخههای بدخط دچار باشند، آموزش میبینند و این وظیفه وزارت بهداشت و درمان است که به عنوان متولی امور درمان و سلامت در کشور چارچوب نسخهنویسی منطقی و علمی را تعریف میکند و دروس ویژه این امر را در دوره کارآموزی دانشجویان پزشکی بگذارد.
سیاست تنبیه برای پزشکان بدخط
تجربه نشان داده سیاست تنبیه و تشویق در اغلب اوقات تاثیرگذار بوده است و به همین دلیل اگر این راهکار از سوی متولیان سلامت کشور به کار گرفته شود، شاید بتوان به خوانا شدن نسخههای بدخط پزشکان امیدوار بود.
رئیس اداره خدمات بیمارستانی دفتر ارزیابی خدمات سلامت سازمان بیمه خدمات درمانی با تاکید بر اینکه مشکل، نبود قانون نیست چراکه علاوه بر قانون ، تشکیلات و ابزاراجرایی آن نیز وجود دارد، معتقد است: مشکل اصلی در اجراست؛ چراکه در حال حاضر اداره نظارت بر امور درمان در دانشگاهها و دانشکدههای علوم پزشکی موظف به نظارت بر کلیه روند درمان به صورت سرپایی و بستری هستند. اما متاسفانه به نظر میرسد انگیزهای که باید، در این زمینه وجود ندارد در حالیکه اگر مکانیزمهای تشویقی و تنبیهی برای پزشکانی که نسخههای بدخط و ناخوانا یا نسخههای خوشخط مینویسند به کار گرفته شود، قطعا وضعیت نسخهنویسی پزشکان را بهبود خواهد داد.
تدین درخصوص مشکلات بیمهها و بیماران با نسخههای دارویی بدخط و ناخوانا نیز معتقد است: در نظام بیمهای برای هر دارو یک نرخ و تعرفه بیمهای در نظر گرفته شده و مشکل اینجاست اگر نام دارویی قابل خواندن نباشد تعداد مراجعهکنندگان و نسخ دارویی به حدی زیاد است که گاه مسوولان فنی داروخانهها امکان این را ندارند که با پزشک بیمار تماس بگیرند و نام دقیق دارو را بپرسند، ضمن اینکه قطعا حافظه پزشکان نیز به دلیل تعداد زیاد بیماران خود در آن حد قوی نیست که در خصوص نام دارو به داروخانه کمک کنند. بنابر این بهتر است مراکز پزشکی، درمانگاهها و بیمارستانها نسبت به این قضیه حساس باشند و معاونتهای درمان دانشگاههای علوم پزشکی از داروسازها و مسوولان فنی داروخانهها بخواهند مواردی را که نسخهها قابل خواندن نیست به پزشک اطلاع دهند تا او خود را ملزم به بهتر نوشتن نسخهها کند چراکه قطعا عدم خواندن صحیح نسخههای دارویی که ناشی از ناخوانا بودن نسخ است، صدمات جبرانناپذیری به بیمار وارد کرده است.
اگر کارتهای هوشمند بیایند...
تدین با تاکید بر اینکه پیشبینی میشود با صدور کارت هوشمند درمان تا حد زیادی مشکلات نسخههای ناخوانا و بدخط رفع شود و این هدف با جایگزینی تدریجی کارتهای هوشمند به جای دفترچههای کاغذی درمان امکانپذیر خواهد بود، تصریح میکند: هم اکنون سازمان بیمه خدمات درمانی با صدور کارت هوشمند با امکان نسخهنویسی الکترونیکی برای بیماران خاص که به طور آزمایشی در سمنان در حال اجراست مشکلات نسخهنویسی دستی را حل کرده است. به این ترتیب ضمن اینکه تمام اطلاعات پزشکی بیمار همراه سابقه بیماری، نوع، مقدار و دوره مصرف داروها در پرونده الکترونیکی بیمار توسط پزشک ثبت میشود، تا حد زیادی نیز از مشکلات بدخطی نسخههای پزشکان رفع شود.
به نظر میرسد مشکل ناخوانا بودن نسخههای پزشکان به یک اپیدمی تبدیل شده است که برای رفع این معضل از پزشکان انتظار میرود با صرف فقط چند ثانیه وقت بیشتر و اندکی دقت در نوشتن فهرست داروها،نسخههایی به دست بیماران بدهند که نسخهپیچهای هر داروخانه در نگاه اول متوجه منظور پزشکان شوند تا داروهای مورد نظر سریع و بدون اشتباه در اختیار متقاضی قرار گیرد. از سازمانها و تشکیلات متولی ناظر بر امور پزشکی نیز انتظار می رود برای رفع مشکل ناخوانا بودن نسخهها، برنامهریزی کنند و با اجرای طرح صدور کارت هوشمند بیماران، امکان نگارش الکترونیکی نسخههای پزشکی را به گونهای فراهم کنند تا به این ترتیب پرونده نسخههای دستی پزشکان و ناخوانا بودن آنها برای همیشه بسته شود.
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
