حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
انتقاد نمایندگان مجلس به عملکرد سازمان میراثفرهنگی
مصوبه شورایعالی اداری دولت مبنی بر الحاق سازمان حج و زیارت به میراثفرهنگی نقطه آغاز انتقادهای تند و تیز به عملکرد سازمان میراثفرهنگی بود تا جایی که نمایندگان مجلس نیز در پی اعتراض علما و روحانیون به این مصوبه خواستار رسیدگی دولت شدند و گاه با صراحت از دولت بهدلیل اتخاذ چنین تصمیمی انتقاد کردند.
چالشهایی که سازمان میراثفرهنگی در یک سال گذشته با آن دست به گریبان بوده است در ماجرای الحاق سازمان حج و زیارت به میراثفرهنگی خلاصه نمیشود.
پیش از اینکه شورایعالی اداری دولت به جدایی سازمان حج و زیارت از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و الحاق آن به سازمان میراثفرهنگی رای بدهد، زمزمههای انتقادآمیز درباره عملکرد سازمان میراثفرهنگی ازسوی صاحبنظران این حوزه به گوش میرسید.
گاه به اظهارنظرهای مدیریت این سازمان درباره مسائل سیاسی و بینالمللی نقدهای بسیار وارد بود و گاه از عملکرد سازمان میراثفرهنگی در زمینه عدم حمایت از سرمایهگذاران بخش خصوصی در راستای توسعه گردشگری گلایه میشد. با اینهمه مصوبه شورایعالی اداری دولت مبنی بر الحاق سازمان حج و زیارت به میراثفرهنگی نقطه آغاز انتقادهای تند و تیز به عملکرد سازمان میراثفرهنگی دستکم در این یک دو ماه اخیر بود تا جایی که نمایندگان مجلس نیز در پی اعتراض علما و روحانیون به این مصوبه؛ خواستار رسیدگی دولت به موضوع شدند و گاه با صراحت از دولت بهدلیل اتخاذ چنین تصمیمی انتقاد کردند.
انتقادها در مواردی شکل هشدار نیز به خود گرفت تا جاییکه جواد آرین منش، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی در گفتگو با میراث خبر؛ بیاعتنایی دولت به درخواست نمایندگان و علما را مبنی بر متنفی شدن الحاق سازمان حج و زیارت به سازمان میراثفرهنگی به ضرر دولت ارزیابی کرد و گفت:« به نفع دولت نیست که بخواهد در فضای نزدیک به انتخابات نسبت به اعتراض نمایندگان و علما در این زمینه بیاعتنا باشد.»
او با بیان اینکه اقدامات سازمان میراثفرهنگی و گردشگری بهگونهای است که نه بخش خصوصی از آن اظهاررضایت میکند و نه مجلس از عملکرد آن راضی است؛ تاکید کرد که اصلا مناسب نیست سازمان حج و زیارت زیرمجموعه چنین سازمانی قرار بگیرد.
پرداختن به حاشیه؛ غفلت از وظایف اصلی
هرچند موج انتقادات و اعتراضات به الحاق سازمان حج و زیارت به سازمان میراثفرهنگی با تاکید مقام معظم رهبری مبنی بر مناسب نبودن این تصمیم فروکش کرد؛ اما اظهار نارضایتی از عملکرد سازمان میراثفرهنگی مسالهای بود که همچنان ازسوی برخی نمایندگان مجلس دنبال میشود ؛ آن هم درحالی که اختلاف میان این سازمان و دفاتر خدمات مسافرتی به موضوع روز کمیسیون فرهنگی مجلس در عرصه گردشگری تبدیل شده و اعضای این کمیسیون بررسی آن را در دستور کار خود قرار دادهاند.
در چنین شرایطی است که برخی نمایندگان مجلس عملکرد و رویکرد سازمان میراثفرهنگی را از ابعاد مختلف مورد انتقاد قرار میدهند و بر این باورند که ماحصل تصمیمات و برنامههای این سازمان در یک سال گذشته چالشهای متعددی را در عرصه داخلی و حتی بینالمللی به وجود آورده است.
آنچه که بیشتر منتقدان بر آن اتفاقنظر دارند؛ توجه بیش از حد سازمان میراثفرهنگی به مسائل حاشیهای است که خارج از چارچوب وظایف این سازمان به آنها پرداخته میشود. این مسالهای است که حسن ملک محمدی، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی بر آن تاکید میکند و میگوید:« مسائل حاشیهای موردنظر سازمان میراثفرهنگی به قدری است که عملکرد آن را دستخوش مشکل میسازد. گاهی موضعگیری سازمان در مقابل مردم اسرائیل به عنوان یک مساله حاشیهای برای آن سازمان مشکل ساز بوده و گاه رخدادهایی چون الحاق سازمان حج و زیارت به میراثفرهنگی باعث ایجاد مشکلات متعدد برای سازمان میراثفرهنگی شده است.
درحالیکه اینها هیچ یک در متن عملکرد سازمان میراثفرهنگی نیستند و پرداختن به آنها پایگاه و جایگاه این سازمان را به چالش میکشد.»
پرداختن به حاشیهها ازسوی سازمان میراثفرهنگی موضوعی است که آرین منش نیز آن را مورد تاکید قرار میدهد و میگوید:« در عملکرد سازمان میراثفرهنگی، حاشیه بر متن غلبه دارد و نه تنها باعث شده سازمان نتواند وظایفش را به خوبی انجام دهد بلکه رابطه دولت را با مجلس و علما هم مخدوش ساخته است. ازجمله موارد حاشیهای در عملکرد سازمان میراثفرهنگی ورود مدیریت این سازمان به عرصه مسائل سیاسی و ایدئولوژیک است درحالیکه هزاران اثر تاریخی در کشور ما به حال خود رها شده و این آثار نیازمند مراقب و نگهداری هستند. در این میان سازمان میراثفرهنگی وارد عرصههایی چون ایرانیان خارج از کشور میشود که تنها به صورت غیرمستقیم با وظایف این سازمان ارتباط دارد.»
رویکرد سازمان میراثفرهنگی به تجدیدنظر نیاز دارد
در مقابل این انتقاد که عملکرد سازمان میراثفرهنگی ناموفق و در مواردی چالشبرانگیز بوده است، برخی بر این باورند که این سازمان در عملکرد خود دچار مشکلات چندانی نیست و آنچه که چالشبرانگیز بهنظر میرسد رویکرد این سازمان است. محمدرضا محسنی ثانی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی در اینباره میگوید:« ازنظر عملکرد؛ عملکرد سازمان میراثفرهنگی درمجموع قابل قبول بوده اما اگر در رویکرد خود میتوانست بیشتر با نظرات نظام منطبق باشد و اصولی را که مورد تایید و اصرار نظام است مورد تاکید قرار میداد, به طور حتم با اینهمه چالش مواجه نمیشد.»
به اعتقاد این عضو کمیسیون اجتماعی مجلس، رویکرد سازمان میراثفرهنگی به مسائل مختلف ازسویی با وظایف خود سازمان هم مطابقت ندارد تا آنجا که گاه فراتر از چارچوب تعهدات سازمان؛ اظهارنظرهایی صورت گرفته که باعث بروز مشکلات متعدد شده است.
به این ترتیب اگرچه عملکرد سازمان میراثفرهنگی در برخی موارد نسبت به سالهای گذشته پیشرفت داشته و گامهایی هرچند کوتاه ازسوی این سازمان در راستای برگزاری همایشها و هماندیشیها برداشته شده است اما میراثفرهنگی همچنان در بسیاری موارد به تجدیدنظر و دقت بیشتر نیاز دارد. این مسالهای است که محسنی ثانی بر آن تاکید دارد و میگوید:« نمیتوانیم بگوییم که به همه مطالبات و انتظاراتمان به ویژه مواردی که در برنامههای چشمانداز آمده است؛ رسیدهایم اما اتفاقهای خوبی نیز در عملکرد سازمان میراثفرهنگی افتاده که قابل تقدیر است.»
حسن ملک محمدی نیز چنین دیدگاهی دارد. با اینهمه معتقد است که برای حرکت سازمان میراثفرهنگی در راستای اهداف عالیهی نظام جمهوری اسلامی؛ مسئولان این سازمان باید پذیرای انتقادات باشند. او میگوید:« اگر بخواهیم منصفانه قضاوت کنیم سازمان میراثفرهنگی در بعضی بخشها کارهای مفیدی انجام داده است اما در برخی موارد نیز به دقت و تجدیدنظر نیاز دارد. ما دوست داریم سازمان میراثفرهنگی و گردشگری بیشتر و همگامتر با مجلس و اهداف عالیه نظام حرکت کند به همین دلیل لازم میدانیم که به انتقاد مشفقانه و سازنده از عملکرد آن بپردازیم.»
محقق نشدن وعدهها در زمینه توسعه گردشگری
برخی بر این باورند که سازمان میراثفرهنگی بهدلیل ضرورت توسعه گردشگری در میان سایر سازمانهای دولتی جایگاه ویژهای دارد از این رو مسئولیتهای بیشتری نیز متوجه این سازمان میشود. با اینهمه توسعه صنعت گردشگری همچنان ازسوی این سازمان مورد بی اعتنایی قرار گرفته است به گونهای که توجه بیحصر و حد این سازمان به مسائل حاشیهای از پرداختن به توسعه گردشگری کاسته است.
بهگفته ایرج ندیمی، نماینده سابق مجلس و عضو کمیسیون اقتصادی بسیاری از وعدههای مسئولان سازمان میراثفرهنگی در زمینه توسعه گردشگری عملی نیست و بسیاری از سخنان مطرح شده، دور از ذهن است. او در اینباره میگوید:« دولت باید پاسخگوی این امر باشد. درحالیکه تنها برای چند منطقه کار کارشناسی انجام شده اما برای عمده مناطق نمونه پیشبینی شده، کار کارشناسی انجام نشده است.»
کاستیهای عملکردی سازمان میراثفرهنگی در عرصه گردشگری تا جایی مورد انتقاد است که بهگفته جهانبخش امینی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی با وجود افزایش بودجه سازمان میراثفرهنگی؛ تغییر محسوسی در عملکرد آن در زمینه گردشگری مشاهده نشده و این درحالی است که سالهاست که بسیاری از استانها چه در حوزه حفظ آثار باستانی و میراثطبیعی و معنوی و فرهنگی و چه در امر گسترش صنعت توریسم، محرومند. امینی میگوید:« بهعنوان نمونه بیستون در استان کرمانشاه، به ثبت جهانی رسیده است و در فهرست یونسکو قرارگرفته است، اما سازمان میراثفرهنگی کمترین تلاش برای توسعه و حتی حفاظت از این منطقه را انجام نمیدهد.»
این مساله البته بهاعتقاد بهروز جعفری، نایب رییس فراکسیون گردشگری و عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی منحصرا به مدیریت سازمان میراثفرهنگی مرتبط نمیشود و خط قرمزهای سیاسی و فرهنگی مورد پذیرش در کشور نیز بر آْن تاثیر میگذارد. این عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی با تاکید بر اینکه برخی چالشهای سازمان میراثفرهنگی به خط قرمزهای فرهنگی و سیاسی کشور بازمیگردد؛ میگوید:« باتوجه به ارزشهای حاکم بر کشور و سلایق متفاوت ما با آنچه که در کشورهای دیگر رایج است در مساله توسعه گردشگری دچار مشکلات متعددی هستیم که این مساله دیگر به رییس سازمان مربوط نیست و هر فرد دیگری هم که به جای رحیم مشایی بود؛ نمیتوانست باتوجه به این خط قرمزها به توسعه گردشگری بپردازد.»
او با بیان اینکه درحال حاضر بیشترین خطوط قرمز را ما در رابطه با اسرائیل و امریکا داریم و به جز این دو مورد اگر تدبیر داشته باشیم؛ میتوانیم با حفظ ارزشهای موجود از رشد گردشگری هم غافل نمانیم؛ میافزاید:« بحث گردشگری درحال حاضر به یک مساله مهم تبدیل شده و رونق آن برای کشور ما ضروری است اما اینکه ما بتوانیم باتوجه به خطوط قرمز موجود آن را توسعه بدهیم تدبیر میخواهد. یعنی ما باید بتوانیم درعین حال که ارزشهای خود را داریم و بدون عبور از خط قرمزها به توسعه صنعت گردشگری بپردازیم.»
چالشها به عرصه بینالمللی راه مییابند
چالش برانگیز بودن رویکرد و عملکرد سازمان میراثفرهنگی در عرصه داخلی درحالی ازسوی صاحبنظران این عرصه به صورت مکرر مورد انتقاد قرار میگیرد که به اعتقاد برخی؛ این چالشها حتی در مواردی به عرصه بینالمللی نیز تسری مییابند. نایب رییس فراکسیون گردشگری در اینباره میگوید:« این چالشها اگرچه داخلی هستند اما به مرور به چالشهای بینالمللی هم تبدیل میشوند. همانطور که بحث الحاق سازمان حج و زیارت به میراثفرهنگی، بر عقد قراردادهای ما با عربستان تاثیر گذاشت و آنها وقتی فهمیدند که سازمان رییس ندارد لذا در عقد قرارداد با ما دچار تردیدهای متعدد شدند.»
جعفری همچنین ازجمله عوامل بروز این چالشها را فقدان رایزنی و مشورت مسئولان این سازمان میداند. به اعتقاد او، برخی چالشهایی که این سازمان با آن مواجه شده بهدلیل اقدامات و برنامهریزیهای بدون مقدمه و رایزنی بوده است. جعفری میگوید:« برای مثال در بحث الحاق سازمان حج و زیارت اگر پیش از تصمیمگیری با مسئولان مرتبط مشورت میشد شاید این تصمیم با عکسالعملهای عجیب و غریبی مواجه نمیشد.»
در همین راستا نایب رییس فراکسیون گردشگری مجلس شورای اسلامی؛ یکی دیگر از مسائلی را که باعث چالشبرانگیز بودن عملکرد سازمان میراثفرهنگی شده را شیوه ارتباطی و اظهارنظرهای رییس این سازمان میداند و میافزاید:« رییس سازمان میراثفرهنگی در مناسبتهای مختلف اظهارنظرهای متعددی داشته که شاید چندان منطبق بر فضای جامعه نباشد و طبیعی است که این مساله واکنشهایی به دنبال دارد.»
واکنشهایی که جعفری از آنها سخن میگوید نه تنها ازسوی نمایندگان مشاهده شده بلکه در مواردی به اظهارنظرهای فرماندار شهرستان شوشتر و امام جمعه مشهد نیز رسیده است. اگرچه انتقاد فرماندار شوشتر از عملکرد سازمان میراثفرهنگی به میراثفرهنگی خوزستان و تکمیل نکردن پروژههای میراثفرهنگی این شهرستان اختصاص داشت اما واکنش حجت الاسلام علمالهدی، امام جمعه مشهد به عرصههای فرهنگی در عملکرد دولت نهم بازمیگردد. او چندی پیش با انتقاد از دولت، عملکرد سازمان میراثفرهنگی را ضدفرهنگی خواند و این درحالی است که بهگفته آرین منش، عضو کمسیون فرهنگی مجلس به نظر میرسد که دیدگاه علما به عملکرد سازمان میراثفرهنگی تا جایی منفی باشد که به محض تصویب الحاق سازمان حج و زیارت به این سازمان بلافاصله نسبت به این مساله موضعگیری کردند.
اما آنچه که درحال حاضر اهمیت بسیار دارد اختلاف میان سازمان میراثفرهنگی و دفاتر خدمات مسافرتی است که بررسی آن به کمسیون فرهنگی مجلس نیز راه یافته و نمایندگان از پیگیری آن خبر میدهند. با اینهمه هنوز قابل پیشبینی نیست که رفع این مشکل آخرین چالشی باشد که سازمان میراثفرهنگی دستکم در سالجاری با آن مواجه باشد.
خبرگزاری میراث فرهنگی
گفت و گو
