نگاهی به تجربه سیاستگذاری ماهواره ای در کشورهای آسیایی

بیشتر کشورها از اواسط دهه 1370 برنامه هایی را برای بهره وری ملی از ماهواره به اجرا گذاشته اند خواه این کشورها دریافت سایر کانال ها را ممنوع کرده و یا به انتخاب شهروندان واگذار کرده باشند اما بهتر است در ابتدا انواع بهره وری از ماهواره را مشخص کنیم .

کد خبر: ۲۵۰۲۶

در دهه اول می توان 3نوع بهره وری ملی را از ماهواره نشان داد:
الف) استفاده از ماهواره برای پخش مستقیم برنامه کانال های تلویزیون ملی در داخل کشور. این اقدام برای فائق آمدن بر موانع طبیعی گسترش پوشش شبکه های تلویزیونی ملی به نقاط دوردست و کم جمعیت یا بالابردن کیفیت دریافت برنامه از سوی بسیاری از کشورها (نظیر هند و استرالیا) صورت گرفته است.
ب) استفاده از ماهواره برای پخش مستقیم برنامه کانال های تلویزیون ملی یا کانال های تازه تاسیس (با هدف خاص) در سایر کشورها.
معمولا پخش ماهواره ای برنامه های تلویزیونی برای سایر کشورها ، به منظور حضور جهانی فرهنگ کشور مبدا ، اطلاع رسانی جهانی ، تاثیر بر افکار عمومی کشورهای مقصد و یا بویژه با هدف ارائه برنامه های تلویزیونی به جمعیت های مهاجر ساکن در کشورهای دیگر انجام می گیرد. پخش ماهواره ای شبکه خبر، شبکه های جام جم و شبکه های سحر ایران به منطقه خاورمیانه ، اروپا و امریکا را می توان در این طبقه جای داد. امروزه تعداد بسیار زیادی از کانال های در دسترس را همین نوع کانال های تلویزیونی تشکیل می دهد. بدیهی است 2نوع بهره وری مذکور نمی تواند تاثیر چندانی بر میزان تمایل مردم به کانال های ماهواره ای خارجی و رواج غیرقانونی و کنترل نشده دستگاه های گیرنده داشته باشد..آنچه در این نوشتار به عنوان بهره وری ملی مطرح می شود، نوع سوم است :
ج) استفاده از برنامه کانال های ماهواره ای خارجی (ملی یا خصوصی ؛ متعلق به کشور خاص یا جهانی) برای بالابردن حجم ، تنوع و کیفیت کانال های در دسترس مردم کشور. هدف این نوع بهره وری از ماهواره را می توان جبران نقصان های کمی و کیفی تولیدات و محتوای کانال های تلویزیونی مرسوم و جلب توجه مخاطبان به کانال های کنترل شده دانست که برای جلوگیری از تمایل مردم به خرید و نصب تجهیزات دریافت ماهواره ای و در نتیجه ، قرارگرفتن در معرض پیامهای مخرب فرهنگی و سیاسی کانال های نامطلوب صورت می گیرد. تنها با نیل به این هدف است که می توان به اجرایی شدن سیاست ممنوعیت تجهیزات و کانال های کنترل نشده امیدوار بود و حتی در صورت آزادی مردم در بهره وری از تجهیزات دریافت ماهواره ای تا حد زیادی اطمینان داشت که دست کم بیشتر مردم به کانال های تلویزیونی و فرهنگ ملی خویش وفادار مانده و جذب پخش کننده های خارجی نخواهند شد. این نوع بهره وری می تواند شامل طیف وسیعی از برنامه های عملیاتی مربوط به ویژگی های محتوا و سازمان باشد. از نظر نوع محتوا می توان تمام ژانرهای برنامه های موردنظر را با چنین روشی در دسترس مردم قرار داد: برنامه های خبری و گزارش ، فیلم و سریال ، برنامه های مستند، علمی و آموزشی ، مسابقه و غیره . در این روش امکان اعمال کنترل محتوایی (سانسور) بر تمام انواع محتواها براساس اصول و سیاست های کشور مقصد به طور کامل وجود دارد. سازمان متولی راه اندازی و بهره وری از چنین سیستمی نیز می تواند به اشکال مختلف سازماندهی شود. با تعیین معیارهای مشخص و لازم الاجرا نظارت بر خصوصی ترین شکل مالکیت سازمانی میسر خواهد شد. از نظر تعداد نیز می توان یک یا چندین ساختار را به وجود آورد تا امکان برخورداری مردم از مزایای رقابت کنترل شده (کیفیت بالاتر خدمات با هزینه کمتر) فراهم آید. محل استقرار ساختارها و بخش اداری و فنی زمینی نیز می تواند در هر نقطه از کشور یا حتی در یک کشور خارجی انتخاب شود. بدیهی است که این تصمیم تابع ملاحظات اقتصادی ، نیروی انسانی و سیاسی عدیده ای خواهد بود؛ اما در هر حال محدودیت خاصی از نظر محل استقرار وجود ندارد. پخش مجدد نیز می تواند از طریق ایستگاه های زمینی کابلی یا ماهواره عملی شود. در پاکستان ، کانال NTM با عقد یک قرارداد 10ساله با تلویزیون این کشور (در سال 1994) برنامه های کانال های CNN و BBC را پس از حذف صحنه های نامناسب به طور 24ساعته پخش می کند. شبکه خصوصی ETV نیز که روزانه 6ساعت برنامه پخش می کند، صددرصد خصوصی و متعلق به اتباع پاکستانی است که با سرمایه ای حدود 5/6 میلیون دلار راه اندازی شده و برنامه های خود را از سنگاپور به طور همزمان در ماهواره های آسیاست و استارپلاس ارائه می کند. برنامه های این شبکه ها تحت سانسور و کنترل است ؛ اما با وجود آن که در پاکستان محدودیتی برای خرید و نصب دستگاه های ماهواره ای وجود ندارد، راه اندازی شبکه های فوق و بویژه NTM ، گرایش به خرید گیرنده های ماهواره ای را به شدت کاهش داده است .

منبع :فصل نامه پژوهش و سنجش
معاونت تحقیقات و برنامه ریزی
سازمان صدا وسیما ، شماره 30 و 31