اصلاح‌ الگوهای ‌رفتاری ‌مصرف

رفتار فردی مصرف در مسیر انتخاب، تامین و نگهداری اقلام مورد نیاز فرد در راستای زندگی شخصی خود دخالت داشته و انتخاب لباس، خودرو، مسکن و سلیقه و ذائقه غذایی، اصلی‌ترین نمادهای این روند هستند.

تهیه و تامین مایحتاج مشترک و عمومی در جامعه اعم از خوراک، به عنوان قوت‌لایموت و آنچه دارای وجوه مشترک با آحاد جامعه هستند، رفتار اجتماعی مصرف خوانده می‌شود. انسان با سرنوشت مصرف اجتناب‌ناپذیر پا به عرصه جهان می‌گذارد و از والدین خویش الفبای خورد و خوراک و پوشاک را می‌آموزد. در رفتار تحصیلی و آموزشی، آموزگاران و همسالان نمایشگر سلایق مصرف به فرد گشته و به موازات آن رفتار سازمانی، فرهنگی و هنری را در چارچوب قواعد و معیارهای قانونی و ضوابط عرفی جامعه خویش فرا می‌گیرد. در تمامی ابعاد و اشکال مصرف، اعتدال پسندیده‌ترین روند حرکت مصرفی بوده و تخطی از آن، مصرف‌کننده را به یک موجود دور از اخلاق اجتماعی می‌رساند.

در جهت تکامل این رفتار اجتماعی والدین، هنجارفرستان (آموزگاران، افراد شاخص هنری، فرهنگی و اقتصادی)‌ و دولتمردان، اصلی‌ترین، پایدارترین و موثرترین الگوهای رفتاری فرد و جامعه هستند. در قالب یک مثال آشکار و عمومی می‌توان به ضرورت اصلاح الگوی مصرف اذعان کرد. نان به عنوان اصلی‌ترین قوت عمومی جامعه یکی از اقلام پرمصرف و نمونه در کشور است.

دسترنج کشاورزان در تولید و عرضه گندم، حمایت‌های مالی و فنی نهادهای دولتی در تامین مایحتاج این قشر مخلص و زحمتکش تا رساندن به تنور داغ نانوایان، آشناترین مسیر حرکت برای این محصول است. پرداخت یارانه دولتی برای تثبیت قیمت نان به عنوان یک محصول سیاسی و عمومی و حتی صرف ارز برای جبران کمبودهای این مقوله نیز بر هیچ کس پوشیده نیست.

می‌توان گفت گرانبهاترین محصول چه از نظر ادب و اخلاق اجتماعی به عنوان برکت که مقام مقدس سوگند را به خود اختصاص داده و چه از نظر تهیه و عرضه، همین نان است. اما ضایعات آزاردهنده و غیرقابل انکار در مورد آن، چه از نظر تهیه و خرید مازاد بر نیاز از سوی فرد و چه از نظر شکل و نحوه تولید آن از سوی نانوایان، سال‌هاست که مورد بحث و محل اختلاف نظر است.

در رفتار فردی مصرف تجدیدنظر و حرکت به جهت اعتدال در مورد اقلامی که ورود، تولید و عرضه آنها مستلزم خروج سرمایه‌های ملی از کشور است و در رفتار اجتماعی مصرف چه از جهت مهمانی‌های خصوصی و عمومی و چه از نظر ایاب و ذهاب شهری و بین‌شهری به خاطر مصرف سوخت و استهلاک خودروها و چه دقت و اعمال سلیقه در نگهداری و حفاظت از اموال عمومی و مقابله با وندالیسم به عنوان یک رفتار ناپسند و دور از اخلاق اجتماعی باید مورد توجه و سرلوحه برنامه‌های فردی و جمعی قرار گیرند.

*متخصص علوم رفتاری و آسیب‌شناسی اجتماعی