فاجعه حمله به فیضیه گامی اساسی در فرآیند نهضت امام خمینی

به دنبال 2ناکامی مذکور ، اخلالگران در بعدازظهر آن روز برای اجرای ماموریت محوله عازم مجلس سوگواری منعقده از سوی آیت الله گلپایگانی در مدرسه فیضیه قم شدند. چنین به نظر می رسد آنان برای اجرای قطعی نقشه ، تغییراتی در برنامه های خود ایجاد کردند. لذا نه تنها بر تعداد آنان افزوده شد؛ بلکه «16کامیون سرباز مسلح نیز در بیرون از مدرسه فیضیه» در حال آماده باش مستقر گردید. بعد از گذشت مدتی از شروع مراسم و حضور آیت الله گلپایگانی ، واعظ دوم مجلس ، یعنی شیخ انصاری به منبر رفت ؛ اما وی از همان آغاز سخنرانی ، با صلوات های بیجای عده ای از حاضران مواجه شد. اخلالگران در 2گروه 70 و 30نفری در 2طرف مجلس قرار گرفته بودند و به نوبت صلوات می فرستادند؛ ولی با همه این احوال واعظ اداره مجلس را به عهده گرفت و به هر طریقی بود وعظ خود را به اتمام رساند. در همین حین یکی از اخلالگران فریاد زد: «برای سلامتی شاهنشاه آریامهر صلوات» مردم به هیجان آمدند و درگیری شروع شد. برخی از جوانان بسرعت آیت الله گلپایگانی را به یکی از حجره های مدرسه منتقل کردند؛ ولی یکی از اخلالگران خود را به آن حجره رساند و به ایشان بی حرمتی روا داشت . یادمانده های حاضران در آن مجلس بیانگر رفتار خشونت آمیز اخلالگران با طلاب و روحانیون است . آنان به هر طلبه ای که می رسیدند، ابتدا از وی می خواستند که «جاوید شاه» بگوید. سپس وی را به زیر مشت و لگد گرفته و کتک می زدند. طولی نکشید که طلاب خود را به پشت بام و طبقه دوم فیضیه رسانده و از آنجا به مقاومت خود ادامه دادند؛ ولی اخلالگران نیز آنان را تعقیب کرده و برخی از طلاب را از پشت بام به پایین پرتاب کردند. در این فاجعه یک تن از طلاب به نام «سیدیونس رودباری» شهید و تعداد زیادی از آنان مجروح شدند. هرچند در این واقعه به خود آیت الله گلپایگانی آسیبی نرسید؛ ولی 2تن از نزدیکان وی حجج اسلام علوی و صافی مجروح شدند و حتی خود ایشان نیز تا مدتها پس از آن فاجعه ، دچار آسیب روحی شد و چندی نیز بستری گردید. شهر قم بعد از این فاجعه ، مدتی حالت حکومت نظامی به خود گرفت . تعدادی از طلبه ها به شهر و دیار خود عزیمت کردند. اخلالگران در 2 3روز بعد که در قم حضور داشتند در سطح خیابان ها راهپیمایی هایی به طرفداری از شاه برگزار کردند. چنانچه طلبه ای در سطح شهر دیده می شد، مورد ضرب و شتم و هتک آنها واقع می گشت . این فاجعه مبارزات ملت ایران را وارد مرحله تازه ای کرد که به قیام پانزدهم خرداد ماه سال 42 منجر شد. در آینده به دستگیری امام پس از 15خرداد و مهاجرت علما به تهران و پیامدهای آن می پردازیم . فاجعه مدرسه فیضیه قم نقطه عطفی در مراحل مبارزات روحانیت علیه نظام حاکم تلقی می شود. امام خمینی با اتخاذ تدابیری سنجیده ، توانست از این واقعه برای پیشرفت مقاصد نهضت سود جوید. موضع فعال ایشان در قبال این واقعه از مراحل آغازین حضور اخلالگران در مجلس سوگواری منزل امام تا مراحل بعد از وقوع حادثه ، گامی اساسی در تثبیت رهبری سیاسی ایشان ایفا کرد. در همین راستا بخصوص می توان از صدور اعلامیه «شاه دوستی یعنی غارتگری» نام برد که این اعلامیه فضای رعب و وحشت حاصل از آن فاجعه را شکست و بار دیگر نهضت را از موضع منفعلانه خارج ساخت . این مقاله شرحی بود بر چگونگی رخدادهای مرتبط با آن واقعه و تکاپوهای امام برای بهره برداری سیاسی از آن که تفصیل این ماجرا در جریان محرم آن سال پیش آمد. بسیج تمام عناصر مبارز برای افشاگری علیه نظام در جریان مراسم های عزاداری امام حسین (ع) ، نقطه اوج این فعالیت ها تلقی می شود. سخنرانی های وعاظ و نوحه های مداحان به دنبال فراخوان امام ، رنگ سیاسی به خود گرفت و از طریق طرح روضه فیضیه ، یزید زمان ، مظلومیت طلاب و... در این مجالس ، آموزه های نهضت در میان توده ها گسترش یافت .