حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
نقش IT در حملونقل ریلی
چرخهای آهنین فناوری اطلاعات
از زمان لکوموتیو بخار تا امروز هرچه بر سرعت قطارها افزوده شده، نهتنها هیچ قطاری نتوانست به گرد پای پیشرفت فناوری اطلاعات برسد، بلکه فناوری اطلاعات نیروی چند برابر به لکوموتیوهای پرسروصدای قدیم داد تا در ایستگاههای دیروز کمتر توقف کنند و به فکر ایستگاههای فردا باشند.
سیستمهای مبتنی بر فناوری اطلاعات که در حملونقل ریلی مورد استفاده است مانند سایر بخشهای حملونقل از بخشهای مدیریتی، اجرایی و کنترلی تشکیل میشود که در هر بخش هم نرمافزارها و هم سیستمهای مدیریت دانش بهکار میروند.
در بُعد اطلاعرسانی سیستمهای کنترل وضعیت دیواری در سالنهای ایستگاههای راهآهن و برای نظاممندکردن استفاده از منابع سیستمهای مدیریت فناوری اطلاعات در سازمان بهصورت گسترده بهکار گرفته میشوند که یکی از سیستمهای استفاده از منابع انسانی، «سیستم تعیین وضعیت پرسنل» (PDS) است که شیفتهای کاری را بر اساس تخصص و برنامهریزیهای قبلی تعیین کرده و اطلاعات حضور و غیاب و گزارشهای عملکرد پرسنل را برای استفاده در زیر برنامه حسابرسی حقوق و دستمزد نگهداری میکند.
سیستمهای داخلی و رهگیری
راهآهن یکی از اصلیترین استفادهکنندگان سیستمهای موقعیتیاب در جهان است و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) در حملونقل ریلی نقشی حیاتی ایفا میکند و برای این کار از سیستمهای موقعیتیاب اختصاصی هر خط راهآهن یا سیستمهای ماهوارهای میتواند استفاده شود که نوع آن بنا بر سیاستهای ریلی هر کشور تعیین میشود. برای رهگیری قطارها در مسیرهای مختلف سیستمهایی موسوم به «سیستم رهگیر ریلی1» ایجاد شده است که با استفاده از مکانیزمهای خاص موقعیتیابی بهصورت سراسری و یا محلی پیادهسازی میگردند.
در داخل قطارها که در بسیاری موارد ساعتهای طولانی در مسیرهای دوردست در حرکت هستند نیز به سیستمهای نظارتی خاصی نیاز است که مدیریت راهآهن بتواند در هر لحظه از وضعیت مسافرین و محمولههای داخل قطار کسب اطلاع کند، برای این کار شبکه تلویزیونی مداربسته2 در داخل واگنها قرار داده میشود تا هم بتوان در مواقع بحرانی از آنها استفاده کرد و هم بتوان در کار ارائه سرویسهای رفاهی به مسافرین موفقتر بود، سیستمهای اطلاعات سفرهای ریلی نوعی سیستم اطلاعرسانی است که توسط سامانههای تلفنی و یا اینترنتی قابل دسترسی است. این سیستمها که یکی از اجزای سیستمهای جامع اطلاعاتی راهآهن بهشمار میروند، میتوانند با توجه به برنامه حرکت قطارها اطلاعات لازم را به مسافرین ارائه کنند و این امکان بدون کمک فناوری هیچگاه ممکن نبود.
هر سفر یک بلیت
برای هر سفری با قطار به یک بلیت نیاز است که این بلیتها دارای قیمتها گوناگون و مشخصکننده خدمات متفاوتی هستند. سیستم صدور و توزیع بلیت یکی از اصلیترین بخشهایی است که نظام حملونقل ریلی برای رفاه مسافرین و ساماندهی امور مسافری ایجاد میشود.
این سامانهها که امروزه بیشتر بهصورت الکترونیکی اداره میشوند، مبتنی بر یک بانک اطلاعاتی واحد3 هستند و تمام سامانههای ارتباط با مشتری، مانند آژانسهای مسافرتی، درگاه اینترنتی فروش بلیت و کیوسکهای فروش بلیت به آنها متصل هستند و با انجام هر تراکنش، تغییرات در آنها ثبت میشود. پدیدههایی مانند بلیت تقلبی یا تکراری و امثال آن نیز با این مکانیزم از جامعه برداشته میشود و به این علت که این سیستمها با سیستمهای تسویهحساب آنی در ارتباط هستند، میتوانند مبلغ بلیت را بهصورت لحظهای محاسبه کرده و مبالغ آن را از حساب مسافر بهحساب شرکت راهآهن انتقال دهند. ISS روشی را برای صنایع ریلی فراهم میکند تا بهکمک آن بتوانند از طریق تبادل الکترونیکی داده4 حسابها و درآمدهای داخلی را تسویه کنند.
ابزار هوشمند
انجمن متخصصان تامینکننده سیستمهای فناوری اطلاعات برای راهآهنها (ICL) نظارتی تخصصی بر سیستمهای طراحی شده برای راهآهنها دارد و امروزه کار استانداردگذاری بر این محصولات نیز به این انجمن سپرده شده است تا ابزارها و تجهیزات مرتبط با فناوری اطلاعات در راهآهن دارای ساختاری باشند که مسافران در تمام سفرها با سیستمی یکپارچه و امن روبرو باشند. دستگاههایی مانند MMI که در اروپا مورد استفاده است برای تجمیع اطلاعات حیاتی قطار و نظارت بر عملکردهای خارجی و داخلی آن و نیز کیوسکهای خودکار از جمله پیشنهادهای این انجمن بوده است.
در بسیاری از نقاط جهان اقدامات مختلفی برای بهسازی امور حملونقل ریلی بهکمک فناوری اطلاعات انجام شده است که از جمله آن کشورهای هند و چین را میتوان نام برد که بهعلت داشتن جمعیت میلیاردی حجم بسیار بالایی از حملونقل خود را به امور ریلی سپردهاند
اموری مانند بهسازی خطوط و ارایه روشهای استاندارد ریلی و ترافیکی با نرمافزارهای کاربرد ریلی ممکن میشود که از نمونههای کلی آن میتوان نرمافزار Sound Plan را نام برد که این بسته نرمافزاری برای ارزیابی و مدلسازی آلودگی صوتی و هوا در بخش حملونقل ریلی، جادهها و صنایع بهکار میرود و همچنین نرمافزار Crews که برای کمک به مدیران و نیروهای تصمیمگیر در امر حملونقل است این امکان را میدهد تا با استفاده از سیستمهای تصمیمیار5 راهکارهای سازندهتری را برای امور ریلی ارائه دهند.
نمونهها
در بسیاری از نقاط جهان اقدامات مختلفی برای بهسازی امور حملونقل ریلی بهکمک فناوری اطلاعات انجام شده است که از جمله آن کشورهای هند و چین را میتوان نام برد که بهعلت داشتن جمعیت میلیاردی حجم بسیار بالایی از حملونقل خود را به امور ریلی سپردهاند.
کشور هند با داشتن حدود 21 میلیون سفر ریلی در روز با کمک شرکت مایکروسافت اقدام به راهاندازی سیستم جامعی کرده است تا مسافران با استفاده از سامانههایی مانند پیامکوتاه، اینترنت موبایل و تابلوهای اطلاعرسانی بتوانند بهصورت هدایت شده در مسیرهای مختلف حرکت کنند. که این امر ضمن بالا رفتن کیفیت نظارت و ارایه خدمات به مسافران باعث کاهش هزینههای راهآهن هند تا 17درصد شده است. در چین نیز اتفاق مشابهی روی داده است با این تفاوت که نرمافزار توسط متخصصان چینی طراحی شده است و بهصورت دولتی اداره میشود.
در ایران شبکه دیتا راهآهن جمهوری اسلامی ایران، گستردهترین شبکه گسترده (WAN) اختصاصی کشور است که بهعنوان بزرگترین شبکه ارائهدهنده سرویس Voip6 در کشور امکان ارائه سرویس را فراهم میآورد و هم اکنون در حال بهرهبرداری است. این شبکه شرایط اتصال به شبکه جهانی اینترنت، شبکه ملی دیتا را امکانپذیر کرده و سازگار با شبکههای نسل جدید NGN است. در کشور ما اکنون سیستمهای تحویل بار و کنترل خطوط و اداره اطلاعات مسافری و صدور بلیت بهصورت 100درصد الکترونیکی انجام میشود و از این باب کشورمان یکی از کشورهای پیشرفته منطقه محسوب میشود.
پینوشتها
Rail Tracker.1
Close Circuit Television Network:CCTV.2
Integrated Database.3
Electronic Data Interchange: EDI.4
Decision Support System: DSS.5
voice Over IP.6
سعید نوری آزاد
گفت و گو
