امیدهای واقعی برای ترمیم چهره

جراحی اعضا همواره از حساسیت بسیار بالایی برخوردار است و زمانی که صحبت از پیوند همزمان چندین عضو به میان می‌آید، بر حساسیت و دشواری آن افزوده می‌شود. به هر حال این روزها فرانسه و بیمارستان هنری موندور در حومه پاریس که محل انجام این جراحی خبرساز بوده است در کانون توجهات جهانی قرار دارد.

جراحی پیوند همزمان چندین عضو در بیمارستان بیمارستان هنری موندور از هر جهت در نوع خود بی‌سابقه است. در حقیقت جراحان فرانسوی در این عمل پیچیده که به صورت یکپارچه صورت گرفت، صورت و 2 دست بیماری را که بر اثر حادثه‌ای دلخراش تقریبا از بین رفته بودند، با استفاده از تازه‌ترین تکنیک‌های پیوند اعضا به نوعی نو کردند. بیمار مرد 30 ساله‌ای است که برای دریافت اندام‌های مورد نیاز در نواحی صورت و دست‌ها بیش از یک سال در فهرست انتظار بوده است و البته عمق فاجعه‌ای که وی با آن دست به گریبان بوده، نتیجه‌ای جز انزوای کامل اجتماعی و خانه‌نشین شدن وی نداشته، اما اکنون بارقه‌های روشنی از امید برای بازگشت به زندگی عادی و اجتماعی در وی ایجاد شده است.

این عمل جراحی حدود 30 ساعت به طول انجامید و به دلیل همزمانی پیوند چندین عضو، تیمی متشکل از 40 متخصص و جراح به صورت مستمر در آن حضور داشتند. لارنت لنتری یکی از 2 جراح اصلی این عمل پیچیده است که جراحی قسمت صورت را به عهده داشته است. او می‌گوید: این یک موفقیت بزرگ است و نکته مهم این است که بیمار در وضعیت پایداری قرار دارد. به دلیل حساسیت و سنگینی عمل، مراقبت‌های پس از عمل در بالاترین حد خود قرار دارد و البته همه چیز در 15 روز آینده مشخص خواهد شد. در این عمل جراحان تمامی قسمت‌های صورت از ناحیه لب‌ها به بالا ازجمله پوست سر، بینی، گوش‌ها و پیشانی را تحت عمل پیوند قرار دارند. پیچیدگی این عمل زمانی بیشتر مشخص می‌شود که طی آن اتصالات کاملا جدیدی در ناحیه رگ‌های عصبی و خونی و تاندون‌ها برقرار شد. کریستین دومونتیر که هدایت بخش دیگری از جراحی را به عهده داشته نیز 2 دست این بیمار ازجمله مچ‌های وی را تحت عمل پیوند کامل اعضا قرار داده است. یکی دیگر از جنبه‌های متمایزکننده این عمل جراحی، موفقیت جراحان در پیوند پلک‌های فوقانی و تحتانی بیمار بوده که برای نخستین بار در جهان صورت گرفته است.

البته جراحان این عمل پیچیده می‌گویند هنوز باید صبر کرد و با گذشت زمان میزان عکس‌العمل‌های بیمار را با توجه به بهبود نسبی اعصاب وی مورد بررسی قرار داد. نکته مهم برای آنها افزایش قابلیت حرکتی قسمت‌های مختلف بیمار است که با توجه به پیوند موفقیت‌آمیز رگ‌های عصبی دور از ذهن نخواهد بود.

با احتساب انجام این عمل پیچیده در فرانسه می‌توان به جرات این کشور را در زمینه انجام اعمال جراحی پیوند اعضا، یک قدرت پزشکی پیشرو دانست. تاکنون 5 جراحی پیوند صورت در سراسر دنیا صورت گرفته که 3 مورد از آنها در فرانسه بوده و تازه‌ترین آنها نیز در بیست و هفتم مارس امسال در همین بیمارستان انجام شده است. در هر صورت این برای نخستین بار است که در یک زمان واحد، اعمال دشوار پیوند دو دست صورت گرفته است.

در عمل جراحی مشابهی که لارنت لانتری در ماه گذشته (مارس) انجام داد، قسمت‌های زیادی از صورت بیمار 28 ساله‌ای که بر اثر اصابت گلوله به شدت از بین رفته بود را تحت عمل پیوند اعضای صورت قرار داد که اتفاقا آن عمل نیز با موفقیت خیره‌کننده‌ای همراه بوده است. در عمل جراحی دیگری از این نوع که سال 2007 در فرانسه انجام شد، بیمار مرد 29 ساله‌ای بود که به دلیل ابتلا به اختلال بسیار نادر ژنتیکی به عنوان یکی از اصلی‌ترین گزینه‌های انجام این عمل پیچیده در نظر گرفته شده بود. صورت این بیمار که به وی عنوان مرد فیلی را داده بودند کاملا پوشیده از زایده‌های بزرگی بود که تقریبا اثری از صورت اصلی وی بر جای نگذاشته بود. نخستین عمل پیوند صورت در جهان نیز در فرانسه به سال 2005 انجام شد. ایزابل دینور، زن 38 ساله‌ای بود که در نتیجه حمله سگ و له شدن بخش قابل توجهی از صورتش تحت عمل پیوند قرار گرفت. نتیجه آن عمل نیز موفقیت‌آمیز بود و وی توانست بتدریج به زندگی اجتماعی از دست رفته خود بازگردد. البته تاکنون تمامی اینچنین اعمال جراحی‌ای با نتایج موفقیت‌آمیز همراه نبوده است.

در چین و در سال 2006 عمل مشابهی روی صورت یک مرد که مورد حمله خرس قرار گرفته بود، انجام شد. با این حال وی 2 سال بعد جان خود را از دست داد؛ البته بنا به دلایلی که هنوز معلوم نیست هیچ‌گونه نمونه‌برداری‌ای از وی صورت نگرفت تا علت اصلی مرگش برای همیشه در هاله‌ای از ابهام قرار بگیرد.

عمل پیوند اندام‌های صورت گرچه با پیشرفت‌های خیره‌کننده و امیدواری‌های زیادی همراه بوده است، با این حال کارشناسان و متخصصان پزشکی معتقدند این اعمال با مشکلات و موانع زیادی همراه هستند. از آن جمله باید به لزوم استفاده از داروهای قدرتمند پس از عمل جراحی اشاره کرد تا با استفاده از آن مانع تاثیرگذاری سیستم ایمنی بدن و در نتیجه پس زدن عضو پیوند زده شد. در ضمن استفاده از این داروها عوارض جانبی خاص خود را نیز دارند که از آن جمله باید به افزایش احتمال ابتلای فرد به سرطان اشاره کرد. البته این نگرانی‌ها عمدتا به جراحی پیوند اندام‌های مختلف صورت بازمی‌گردد. اعمال جراحی پیوند در ناحیه دست‌ها در مقایسه با صورت رواج بیشتری دارد تا آنجا که در دهه گذشته شمار قابل توجهی از آنها انجام شده و تنها در یک مورد نتیجه‌بخش نبودن پیوند به ثبت رسیده است. به هر حال در هر دو نوع این اعمال، جراحان چاره‌ای ندارند جز این که زیر میکروسکوپ ارتباط تمامی رشته‌های عصبی و رگ‌های خونی اصلی بیمار را مجدد برقرار کنند. بررسی‌های به عمل آمده در این زمینه نشان می‌دهند چنین ریزجراحی‌هایی عمدتا با 5 تا 10 درصد احتمال خطر پس زده شدن عضو پیوندی همراه هستند که عمدتا به دلیل شکل‌گیری لخته‌های خونی در ناحیه انجام عمل پیوند صورت می‌گیرد.

در این میان متخصصان معتقدند باید واکنش‌های بالقوه روان‌شناختی بیمار را نیز در نظر گرفت. به عنوان مثال درخصوص نخستین عمل پیوند دست در دنیا که روی کلینت هالان صورت گرفت، وی گمان می‌کرد به انسانی مصنوعی و حتی فرازمینی تبدیل شده است و از این رو بر آن شد تا بازوی پیوند زده شده را از خود جدا کند.

مهدی پیرگزی