شیرخشک جایگزینی نه چندان مناسب برای شیر مادر

شیرخشک نوعی جایگزین و غذای مکمل به شمار می‌رود که در زمان شیرخواری به کودک داده می‌شود؛ ولی هیچ غذا و شیری در دنیا نمی‌تواند به مفیدی شیر‌‌مادر باشد. اگرچه در سال‌های اخیر محققان با تلاش‌های خود سعی کرده‌اند ترکیب شیرخشک‌ها را هرچه بیشتر به شیر‌‌مادر نزدیک کنند؛ ولی هنوز هم نتوانسته‌اند شیری همانند شیر‌‌مادر بسازند.

ماهیت متفاوت شیرخشک با شیر‌‌مادر

شیرخشک‌ها 2 نوع هستند؛ شیرخشک‌هایی که از شیر‌‌گاو و آنهایی که از منابع گیاهی تولید می‌شوند. در این میان، شیرخشک‌هایی که از شیر‌‌گاو تولید شده‌اند، مناسب‌ترین نوع شیرخشک هستند. اصولا شیر‌‌گاو به دلیل سنگین بودن، با داشتن 3 تا 4 برابر پروتئین بیشتر و 5 تا 7 برابر مواد معدنی بیشتر از شیر‌‌مادر، برای نوزاد بسیار دیرهضم است و ممکن است او را دچار ناراحتی‌های گوارشی کند؛ ولی وقتی از شیر‌‌گاو برای تولید شیرخشک استفاده می‌شود، ترکیبات آن تغییر می‌یابد و برای نوزادان قابل هضم می‌شود.

شیرخشک‌های ایجاد شده از منابع گیاهی نیز به دلیل دیرهضم بودن گیاهان توصیه نمی‌شوند، مگر این که به دستور پزشک، مصرف این شیرخشک‌ها تجویز شود. البته در این نوع شیرخشک‌ها هم ترکیبات گیاهان تغییراتی یافته است.

در هر صورت شیرخشک باید بسته به نیاز نوزاد انتخاب شود. در این حال شیر‌‌مادر بهترین گزینه برای تغذیه نوزاد است؛ چون ترکیبات آن با هر کودکی هماهنگ است و تمام مواد مغذی مورد نیاز نوزاد را تا سن 4 تا 6 ماهگی دارد؛ به طوری که تا پایان 6 ماهگی نیازی به دادن غذا و حتی آب به نوزاد نیست و از طرفی نوزاد، مشکلی برای هضم شیر‌‌مادر ندارد و نیز شیر‌‌مادر از لحاظ پاکیزه بودن و دمای مناسب شیر‌‌برای نوزاد،‌ مناسب‌ترین و مطمئن‌ترین نوع تغذیه است.

همیشه شنیده‌ایم که می‌گویند شیر‌‌مادر می‌تواند از بروز برخی بیماری‌ها در کودک جلوگیری کند؛ در حالی که شیرخشک این اثر را ندارد. این حرف‌ها کاملا جنبه علمی دارند؛ به طوری که شیر‌‌مادر حدود 300 عامل ضدبیماری دارد و نوزاد را در مقابل ابتلا به بیماری‌هایی چون اسهال، سرماخوردگی‌ها، آسم، اگزما و آلرژی محافظت می‌کند.

طبق آمارها، مرگ‌ومیر نوزادانی که از شیرخشک تغذیه کرده‌اند بر اثر اسهال، 18 برابر بیش از نوزادانی بوده است که از شیر‌‌مادر استفاده کرده‌اند. بعلاوه شیرخشک، به دلیل چربی زیادی که دارد، رشد سریع و چاقی کودک را در پی دارد و می‌تواند باعث بروز ناراحتی‌های قلبی و عروقی در سنین بزرگسالی شود.

آنچه باید فراموش کنید آن است که شیرخشکی را که برای نوزاد خود انتخاب می‌کنید، دارای ترکیبات مشخصی است که بدقت تمام در کارخانه‌ تولید شده است. چنانچه افزودن هر نوع ماده دیگری به شیرخشک می‌تواند این ترکیب را به هم بزند. گاهی ممکن است مادر به آن، آب یا شیر‌‌اضافه کند که باعث به هم خوردن تعادل ترکیبات شیرخشک شده و نوزاد را دچار سوءتغذیه می‌کند و حتی ممکن است سلامت نوزاد را به خطر بیندازد.

راه‌حلی برای مادران شاغل

شاید شما هم از آن دسته از مادرانی هستید که کمبود وقت باعث شده کمتر برای نوزاد خود زمان بگذارید و مجبور هستید به جای شیر‌‌خود به کودکتان شیرخشک دهید. گاهی این گونه مادران شکایت دارند که نمی‌توانند در طول روز به کودک خود شیر‌‌دهند و بناچار از شیرخشک استفاده می‌کنند.

بهترین و آسان‌ترین راه‌حلی که می‌توان برای این دسته از مادران ارائه داد، این است که شیر‌‌خود را بدوشند و درون ظرف ریخته و در جای خنکی مانند یخچال قرار دهند تا فردی که از نوزاد نگهداری می‌کند، در فواصلی معین، شیر‌‌دوشیده شده را به نوزاد بدهد. حتی در این مورد هم شیر‌‌مادر به شیرخشک برتری دارد؛ چرا که شیر‌‌مادر برخلاف شیرخشک و حتی شیر‌‌گاو که مدت زیادی در دمای اتاق نمی‌مانند، حدود 8 ساعت بدون خراب‌‌شدن در دمای محیط باقی می‌ماند.

غذای مکمل، آری یا نه

شیرخشک گاهی نوعی غذای مکمل حساب می‌شود و بیشتر برای نوزادانی تجویز می‌شود که به طور کافی از شیر‌‌مادر خود تغذیه نمی‌شوند. بعضی از مادران به دلیل بیماری نمی‌توانند به نوزاد خود شیر‌‌دهند یا شیر‌‌کافی و مناسب برای تغذیه کودکشان ندارند و کودک یا اصلا از شیر‌‌مادر تغذیه نمی‌کند یا به طور کامل از شیر‌‌مادر سیر نمی‌شود. بنابراین برای جبران این خلا‡ ممکن است شیرخشکی مناسب با شرایط نوزاد تجویز شود. البته همیشه کافی نبودن شیر‌‌مادر نمی‌تواند دلیلی برای تغذیه نوزاد با شیرخشک باشد و نباید به همین راحتی فواید شیر‌‌مادر را نادیده گرفت و کودک را از مزایای آن محروم کرد.

مادرانی که از کم بودن شیر‌‌خود شکایت دارند، باید بدانند مکیدن سینه‌ها توسط نوزاد، باعث ترشح بیشتر شیر‌‌می‌شود و این مکانیسمی طبیعی برای بیشتر شدن شیر‌‌مادر به شمار می‌رود. حال اگر مادران به دفعات زیاد و مرتب در طول روز و شب به نوزاد خود شیر‌‌دهند، مطمئن باشند شیر‌‌کافی برای تغذیه نوزاد خود خواهند داشت. تا سن 4 تا 6 ماهگی نوزاد باید دست کم هر 2 ساعت از شیر‌‌مادر تغذیه شود و فرآیند شیر‌‌دادن تا 2 سالگی ادامه می‌یابد که در صورت امکان، بهتر است مادران شیر‌‌دادن به نوزاد خود را حتی بعد از 2 سالگی هم ادامه دهند.

با عمل کردن به دستور بالا، در صورتی که باز هم شیر‌‌مادر برای سیر شدن کودک کافی نبود، مادران می‌توانند از شیرخشک حاوی آهن به همراه شیر‌‌خود استفاده کنند و این می‌تواند مکمل خوبی برای نوزادشان باشد. ولی در صورت نبود دلایل بیان شده برای استفاده از شیرخشک، هرگز از شیرخشک برای تغذیه کودک استفاده نکنید.

با وجود تمام تفاوت‌های بین شیرخشک با شیر‌‌مادر، باید خاطرنشان کرد که هیچ چیز نمی‌تواند جای شیر‌‌مادر را برای نوزاد پر کند. هنگام شیر‌‌دادن، رابطه‌ای که میان مادر و کودک برقرار می‌شود و نیز تماس بدنی و چشمی نوزاد و مادر و همچنین گوش دادن نوزاد به ضربان قلب و تنفس مادر می‌تواند آرامش عجیبی به وجود آورد. آرامشی که با دادن شیرخشک به نوزاد از طریق شیشه هرگز به کودک دست نمی‌دهد. پس با دادن شیرخشک به کودکتان او را از این رابطه گرم و دوست‌داشتنی محروم نکنید و با شیر‌‌مادر سلامت آینده کودک خود را تضمین کنید.