وقتی مجرمان لباس مستخدم بر تن می‌کنند

ارتکاب سرقت توسط خدمتکاران و افرادی که به عنوان نظافتچی به منازل شهروندان راه می‌یابند جرمی قدیمی است که همه ساله با فرا رسیدن اسفند و ایام خانه‌تکانی آمارش بالاتر می‌رود و مردم باید در استخدام کارگران حساسیت بیشتری خرج بدهند. چندی پیش زنی به نام سمیه که اموال صاحبکار خود را سرقت کرده بود، دستگیر شد و اکنون با حکم قاضی مجتمع قضایی شهید قدوسی در زندان به سر می‌برد. او می‌گوید: «من اوایل که به عنوان مستخدم شروع به کار کردم به فکر دزدی نبودم اما کم‌کم این وسوسه به سراغم آمد و یک روز طلا و سکه‌های مرد میانسالی را که برایش کار می‌کردم دزدیدم. ارزش این جواهرات 30 میلیون تومان بود و من می‌خواستم با این پول زندگی‌ام را سر و سامانی بدهم و خودم را از زیر بار مشکلات مالی و گرفتاری‌ها خلاص کنم.»

شاکی این پرونده نیز می‌گوید: «من در خانه‌ای بزرگ و ویلایی تنها زندگی می‌کنم و چون به تنهایی از عهده انجام کارهایم برنمی‌آمدم تصمیم گرفتم این دختر را برای انجام کارهای خانه استخدام کنم. او اوایل کارهایش را بخوبی انجام می‌داد و اعتمادم را جلب کرد اما یک روز وقتی او را برای ساعتی در خانه تنها گذاشتم اموالم را دزدید و فراری شد و من بناچار به پلیس شکایت کردم و ماموران او را دستگیر کردند.»

در بعضی حوادث، سارقان مستخدم‌نما برای رسیدن به اهداف خود از افراد دیگری نیز کمک می‌گیرند . در پرونده‌‌ای که اخیرا مطرح شده زن مسنی که ساکن خیابان آفریقا است علیه یک دختر خدمتکار شکایت کرده و گفت: «به خاطر بیماری و ناتوانی از این دختر برای انجام کارهایم کمک گرفتم اما او در غیبت من طلاو جواهراتم را به ارزش 4 میلیون تومان دزدید.» دختر جوان که چند روز پس از سرقت دستگیر شد اعتراف کرد این دزدی را با همکاری نامزدش انجام داده است و برای غارت اموال پیرزن از پیش نقشه کشیده و منتظر فرصتی مناسب بود.

سرقت توسط مستخدم یکی از موضوعاتی است که قانون به آن توجه ویژه نشان داده است. حسن کاظمی حقوقدان می‌گوید: «طبق بند پنجم ماده 656 قانون مجازات اسلامی اگر سارق، مستخدم باشد و مال مخدوم خود یا مال فرد دیگری را که به منزل مخدوم خود آمده یا منزل شخص دیگر را که به اتفاق صاحبکارش به آنجا رفته است سرقت کند به 6 ماه تا سه سال زندان محکوم می‌شود و باید 74 ضربه شلاق نیز تحمل کند.»

وی می‌افزاید: «علاوه بر این مجازات، قانونگذار سارق را موظف کرده است عین مال مسروقه را به شاکی پس بدهد و اگر عین آن موجود نبود مثل یا قیمت آن را پرداخت و خسارات وارده را جبران کند. از آنجا که حبس در نظر گرفته شده برای مستخدمان سارق بین 6 ماه تا سه سال متغیر است قاضی دادگاه میزان مجازات را با توجه به شرایط متهم تعیین می‌کند. به عنوان مثال سارق سابقه‌دار و فردی که تکرار و تعدد جرم دارد قطعا مجازات سنگین‌تری دریافت خواهد کرد.»

علاوه بر سرقت در برخی پرونده‌ها، شاهد بوده‌ایم قتل‌هایی نیز توسط نظافتچیان به وقوع پیوسته است. محمدرضا حیدری قاضی جنایی تهران ماجرای یکی از قتل‌ها را این طور شرح می‌دهد: «جسد زنی در انباری منزلش داخل یک چمدان کشف و بعد از تحقیقات معلوم شد نظافتچی این زن را با انگیزه سرقت خفه کرده و سپس با چاقو گردن او را بریده است.»

بسیاری از این گونه حوادث به خاطر بی‌احتیاطی خود بزه‌دیدگان و رعایت نکردن نکات ایمنی توسط آنها رخ می‌دهد.

سرهنگ مهدی احمدی رئیس مرکز اطلاع‌رسانی نیروی انتظامی تهران در این باره می‌گوید: «شهروندان هنگام استفاده از نیروهای خدماتی باید حتما هویت فرد را شناسایی و درباره آنها تحقیق کنند ضمن این که رابطه صاحبخانه و فرد نظافتچی باید معقول و در چارچوب معینی باشد چون اعتماد بی‌مورد به افراد ناشناس زمینه‌های ارتکاب جرم را فراهم می‌کند.»

حسن بابایی بازپرس شعبه 6 دادسرای ناحیه 6 تهران هم هشدارهای خود را این طور بیان می‌کند: «بهترین راه برای به کار گرفتن نظافتچی و مستخدم، مراجعه به شرکت‌های معتبر، شناخته شده و دارای مجوز است. این شرکت‌ها در برابر فردی که به عنوان کارگر معرفی می‌کنند مسوول هستند ‌بنابراین الزاما باید درباره کارگران تحقیق و افراد معتبر و مورد وثوق را به کار بگیرند. پس از این نکته، موضوع دیگری که باید مد نظر قرار بگیرد این است که صاحبخانه‌ها هرگز نباید کارگران را در خانه تنها بگذارند بلکه باید بر رفتار و عملکرد آنها نظارت کامل داشته باشند و فرصت انجام عمل مجرمانه را از آنان سلب کنند. در بسیاری از پرونده‌های سرقت این مساله به چشم می‌خورد که مستخدم در نبود صاحبکارش دست به دزدی زده است. بحث بعدی موضوع رفتارهای احساسی است. گاهی شهروندان به خاطر مسائل عاطفی و احساسی به طرف مقابل اعتماد و شرایطی را فراهم می‌کنند که باعث تحریک آن شخص برای انجام جرم می‌شود.»

وی می‌افزاید: «با مرور این دست پرونده‌ها به خوبی آشکار می‌شود که در وقوع جرم شاکی یا شاکیان نیز به خاطر سهل انگاری و بی‌احتیاطی مقصر هستند به این خاطر اکنون که به پایان سال نزدیک می‌شویم شهروندان برای کمک گرفتن از نظافتچیان حتما باید دقت کنند تا اتفاق ناگواری رخ ندهد.»

هرچند اکثر افرادی که به عنوان نظافتچی و مستخدم در منازل کار می‌کنند، افرادی شرافتمند هستند؛ هشدارها و توصیه‌ها برای خطرات احتمالی است که همیشه و در هر شرایطی ممکن است به وجود بیاید. در این بین مقامات قضایی و انتظامی بر لزوم مراقبت از کودکان در برابر افراد غریبه‌ای که وارد حریم خانه‌ها می‌شوند نیز تاکید دارند چرا که در مواردی شاهد بوده‌ایم اطفال از سوی این مجرمان مورد آزار قرار گرفته‌اند. در یک پرونده جوانی 30 ساله که دانشجوی مقطع کارشناسی بود و به دور از خانواده‌اش در تهران زندگی می‌کرد بعد از این که به عنوان نظافتچی به یک ساختمان مسکونی در تهرانپارس راه یافت، پسر 8 ساله یکی از ساکنان‌ را به پارکینگ برد و مورد آزار و اذیت قرار داد. این متهم در اعترافاتش گفته است به خاطر مشکلات مالی در ساختمان‌ها نظافت می‌کرد تا این‌که در یک لحظه هنگام کار اسیر وسوسه‌های شیطانی شد.

کاظم بیرجندی آسیب‌شناس اجتماعی چنین مجرمانی را به دو دسته تقسیم می‌کند. گروه اول را شامل افرادی می‌داند که مجرم حرفه‌ای هستند و با اهداف مجرمانه در پوشش نظافتچی ظاهر می‌شوند، او می‌گوید: «این افراد از قبل برنامه‌ریزی می‌کنند، نقشه می‌کشند، خانه مورد نظرشان را شناسایی می‌کنند و سپس دست به کار می‌شوند. این گروه تعدد جرم دارند و در زمره مجرمان حرفه‌ای قرار می‌گیرند، اما دسته دوم آنهایی هستند که قصد و نیت مجرمانه ندارند، اما تحت تاثیر شرایط خاص و فشار مشکلات مالی برای انجام دزدی وسوسه می‌شوند.»

وی خاطرنشان می‌کند: «یکی از علل ارتکاب جرم توسط گروه دوم فاصله طبقاتی است و هر فردی که در مشکلات مالی غرق شده است به خانه‌های مجلل راه پیدا و زندگی خودش را با وضع صاحبکارانش مقایسه می‌کند و به لحاظ روانی دچار پریشانی می‌شود. فرد به این نتیجه می‌رسد که زندگی در رفاه بیشتر حق او هم هست و چون نمی‌تواند از راه مشروع به رویای کاذبش برسد، به سمت جرم می‌رود. حال آن‌که ناتوانی در دست یافتن به رفاه بیشتر و تمکن مالی در بسیاری از موارد به خاطر ضعف خود فرد است. کم‌سوادی، بهره هوشی پایین،‌ نداشتن صبر و تحمل و آشنا نبودن با مهارت‌های لازم برای زندگی سبب می‌شود، شخص به جایگاه دلخواه خودش نرسد و دیگران را مقصر ناکامی‌اش بداند و درنهایت تصمیم به دزدی بگیرد. البته تمام این مشکلات زمانی به بروز بزه منجر می‌شود که فرد ایمانی ضعیف داشته و از باورهای مذهبی دور شده باشد، چرا که انسان مومن می‌داند هر سختی و دشواری زودگذر است و با صبر و توکل می‌توان بر همه مشکلات فایق شد.»

به هر حال این‌گونه جرایم با هر انگیزه و توسط هر گروهی که انجام شود موضوع غیرقابل انکار این است که شهروندان خود باید از مال و جانشان مراقبت کنند. بنابراین در چنین ایامی لزوم توجه به هشدارهای پلیس بیش از پیش احساس می‌شود و به گفته سرهنگ احمدی هرگاه فردی با مورد مشکوکی مواجه شد می‌تواند با پلیس 110 تماس بگیرد و درخواست کمک کند.

علیرضا رحیمی‌نژاد