ترافیک دیپلماسی در مسیر تهران

به پیوست هر صحبتی از سوی مقامات ایرانی یا آمریکایی درباره آغاز گفتگو و چگونگی آن، حضور مقامی دیپلماتیک از سوی کشورهای مورد قبول طرفین در ایران یا منطقه، شائبه میانجیگری یا نقل و انتقال پیام را در پی دارد که پیوسته تکذیب یا تائید می‌شود.

دو سه روز گذشته تهران برای ششمین بار میزبان جلال طالبانی رئیس‌جمهور عراق و هیات بلندپایه‌اش بود و با توجه به 3 دور گفتگوهای سه جانبه برگزار شده میان بغداد، واشنگتن و تهران درباره حل مسائل عراق و ضرورت ادامه آن و تاکید و اصرار مقامات عالی‌رتبه این کشور برای از سرگیری این گفتگوها و حتی آغاز روابط، این تحلیل قوت یافت که وی حامل پیام مقامات آمریکایی است.

البته این تحلیل از سوی مشاور رئیس جمهور عراق تکذیب شد و اعتقاد بر این بود که این سفر در ارتباط با روابط و همکاری‌های فی‌مابین است، چنان که طالبانی در دیدار با علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی کشورمان بر گسترش هرچه بیشتر روابط سیاسی، اقتصادی، پارلمانی، فرهنگی و استفاده از تمامی فرصت‌ها تاکید داشت.

وی با تقدیر از تلاش کشورمان در زمینه استقرار آرامش در عراق و کمک به بازسازی آن، از آمادگی کشورش برای جذب سرمایه‌گذاری‌ بخش‌های دولتی و خصوصی ایران در عراق خبر داد و خواهان حمایت مجلس شورای اسلامی از توسعه مناسبات شد.

رئیس جمهور عراق همچنین در دیدار با رئیس قوه قضاییه آیت‌الله هاشمی‌شاهرودی تاکید کرد: تحولات مختلف منطقه‌ای و بین‌المللی ایجاب می‌کند همکاری مشترک کشورهای منطقه‌ای گسترش یابد و گسترش مناسبات ایران و عراق می‌تواند زمینه مناسبی برای همکاری‌های بیشتر منطقه‌ای فراهم آورد.

هر چند بررسی، گسترش و تبادل انتظارات و خواسته‌‌های دولت‌ها نشانگر روند طبیعی حاکم بر تعاملات دیپلماتیک است اما نقش ویژه ایران در عراق که روزهای سختی را پس از سقوط صدام رئیس جمهور مخلوع این کشور سپری می‌کند این‌گونه دیدارها را فراتر از این روندهای طبیعی می‌برد و با توجه به نیاز بغداد و واشنگتن به همکاری تهران، گمانه‌زنی مطرح درباره «میانجیگری» یا حامل پیام بودن قوت می‌گیرد. این گمانه، زمانی قوت بیشتر می‌گیرد که هاشمی‌رفسنجانی، رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام امروز در صدر هیاتی سیاسی و مذهبی به عراق سفر می‌کند.

پیشتر اوباما در سخنانی خواستار تعامل اصولی و پایدار با تهران و سوریه شده و پایان جنگ منفور عراق را نشان دهنده دوره‌ای جدید در دیپلماسی آمریکا دانسته است ، مساله‌ای که همواره سرانجام آن در این سال‌ها مورد توجه و حتی دغدغه مسوولان کشورمان بوده است.

همچنین در 2 روز گذشته سفر محمد ناجی‌عطری، نخست‌وزیر سوریه هر چند به دور از هیاهوی رسانه‌ها صورت گرفت، اما از چشم‌ها پنهان نماند و با توجه به نقش کلیدی و حساس دمشق و تهران در منطقه خاورمیانه و تمایل آمریکا برای تعامل و ایجاد رابطه با این دو کشور، حکایت از آن دارد که در میان رایزنی‌های این مقام سوری با مسوولان کشورمان در قالب همکاری‌های مختلف، طرح گفتگو با آمریکا نیز دور از انتظار نبوده است.

عطری در دیدار با رئیس جمهور کشورمان، محمود احمدی‌نژاد با تقدیر از مواضع قوی و محکم وی در برابر وضع ظالمانه جهانی خواستار تقویت هرچه بیشتر جبهه استقامت و مقاومت دیدگاه‌های راهبردی مشترک میان دو کشور شد.

نخست‌وزیر سوریه با ثمربخش توصیف کردن نتیجه مذاکراتش، 5 سند همکاری و یادداشت تفاهم در زمینه‌های مختلف با تهران به امضا رساند.

سوریه و تهران در 30 سال گذشته دارای روابط عمیقی بوده‌اند و به رغم فشارها و تهدید دولت‌های قبلی واشنگتن، خدشه‌ای در روابط 2 کشور ایجاد نشده است.

زمزمه حضور برخی از دیپلمات‌های اروپایی در تهران مانند فرانکو فراتینی، وزیر امور خارجه ایتالیا و پیش از آن سفر گرهارد شرودر، صدراعظم اسبق آلمان در کنار سفر مقامات سوری، عراقی و... بار دیگر رنگ و بویی فراتر از یک دیدار عادی تلقین می‌کند.

ایتالیایی‌ها که اکنون ریاست کشورهای صنعتی (جی 8) را به عهده دارند، چندی پیش تهران را برای حضور در اجلاس بین‌المللی افغانستان دعوت کردند که هدف آن تدوین یک استراتژی منطقه‌ای برای ایجاد ثبات و امنیت در این کشور و پاکستان است. انتظار حضور آمریکایی‌ها در این اجلاس نیز می‌رود.

حسن قشقاوی، سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان ضمن بیان این‌که با توجه به نقش موثر و سازنده جمهوری اسلامی ایران در افغانستان، منوچهر متکی وزیر امور خارجه ایران از سوی فراتینی دعوت شده است، اعلام کرد: تهران این دعوت را با نظر مثبت در دست بررسی دارد.

دولت جمهوری اسلامی ایران در حمله آمریکا به افغانستان برای برانداختن طالبان، کمک‌های موثری صورت داد که پس از آن، واشنگتن حسن نیت ایران را زیر سوال برده و به تداوم سیاست‌های خصمانه خود علیه تهران تداوم بخشید.

حضور ایران در این اجلاس به عنوان گامی موثر در بازگشایی روابط میان غرب و تهران توصیف شده؛ اما با توجه به تضاد منافع طرفین روش‌های به‌کارگیری برای ایجاد ثبات، گفتگوها قابل تامل است.

هرچند ایجاد ثبات و امنیت در افغانستان و پاکستان، از دغدغه‌های مهم غرب و ایران به شمار می‌رود؛ به طوری که این روزها شاهد سفر رحمان ملک، مشاور نخست‌وزیر پاکستان به تهران بودیم، اما نکته کلیدی از قرار گرفتن مقامات غربی و ایرانی در کنار هم حتی در یک نشست و اجلاس، پیدا کردن راهی برای چگونگی و کلید خوردن مذاکرات رسمی میان مقامات ایرانی و آمریکایی است.

آغاز مذاکرات از موارد مورد تاکید در مواضع دول اروپایی بوده، چنانکه صدراعظم سابق آلمان در بدو ورود به تهران، با استقبال از این گفتگوها، گفت: چنین گفتگوهایی میان 2 کشور، او را «بسیار خوشحال» خواهد کرد.

میانجیگری شخصیت‌ها و دولت‌هایی که به‌مراتب وجهه و مواضعی متعادل‌تر نسبت به جمهوری اسلامی ایران دارند، علاوه بر تاثیرگذاری مثبت، نقش نوعی اهرم را برای ایجاد توازن میان دوکفه ترازو یعنی ایران و آمریکا، طرفین اصلی بحث، ایفا می‌کند.