فجرآفرینان در قاب رنگارنگ هنرمندان

نخستین نکته‌ای که در برخورد با نمایشگاه تجسمی ‌فجرآفرینان توسط هر بازدیدکننده‌ای مورد توجه قرار می‌گیرد، ایجاد فضاهای هنری مختلف و روایت پیروزی انقلاب در قالب رنگ‌ها و تصویر‌هاست، اگرچه شاید برای هر بیننده‌ای که وارد نمایشگاه می‌شود، پرده‌برداری از عکس‌هایی که در گوشه‌های هر سالن نصب شده‌اند جذاب‌ترین بخش نمایشگاه باشد. این عکس‌ها توسط ساواک از مبارزان انقلابی هنگام دستگیری گرفته شده و جزو اسناد محرمانه ساواک بوده است.

در میان این عکس‌ها، چهره‌های شناخته شده‌ای  مانند مقام معظم رهبری، آیت الله‌هاشمی‌ رفسنجانی و زنان مبارزی همچون مرضیه دباغ و... دیده می‌شود.

این تصویرها هنگامی‌که به صورت یک پارادوکس در مقابل تصویر شکنجه‌گرهای ساواک قرار می‌گیرد، مفهوم جالب‌تری می‌یابد و به نوعی تقابل ایثار و مبارزه مردم را در برابر ددمنشی و فساد رژیم طاغوت به نمایش در می‌آورد.

اما ورودی نمایشگاه با نقاشی پنج‌لتی بزرگی از حبیب‌الله صادقی آراسته شده است؛ تابلویی که هر لت آن با رنگ‌آمیزی تقریبا مجزا گوشه‌هایی از انقلاب ایران و انتفاضه فلسطین را نمایان می‌کند. این تابلوی بزرگ که سراسر دیوار یکی از سالن‌های نمایشگاه را پوشانده، به نوعی نشانگر شکوه انقلاب اسلامی‌ است. صادقی  همچنین در این اثر حضور مردم در مبارزات و تقابل آنها با سربازان اسلحه به دست را با رنگ‌آمیزی تند سرخ و  آرام سبز متمایز می‌کند و به تصویر می‌کشد.

از سوی دیگر و در کنار آثاری که فضای مبارزه و  پیروزی را با رنگ‌های زنده نشان می‌دهند، برخی آثار نیز به چشم می‌خورد که راوی روزهای سخت مبارزان در زندان‌ها و تحمل شکنجه‌های دشوار است. کار جواد احمدزاده که یک نقاشی سه لتی با رنگ‌های پایه تیره مثل خاکستری و سیاه است در همین گروه آثار قرار می‌گیرد. این اثر با ایجاد سایه روشن بین رنگ‌های تیره، زندانی را در نهایت به تصویر می‌کشد که به پنجره‌ای در گوشه تابلو و نوری که از آن تابیده توجه می‌کند.

مولفه‌های انتخاب آثار

غلامعلی طاهری، دبیر نخستین دوره جشنواره بین‌المللی تجسمی ‌فجر این نمایشگاه را اتفاقی می‌داند که می‌تواند به ارتقای جریان هنری کشور کمک فراوانی کند. طاهری که خود در هیات داوران و انتخاب این نمایشگاه حضور داشته استقبال نسل جوان هنرمندان تجسمی ‌از این نمایشگاه را بسیار قابل توجه می‌داند و می‌گوید: این نمایشگاه تنها محدود به زندانیان و مبارزان انقلاب اسلامی‌ نمی‌شود و آثار ارائه شده به نوعی روایتگر مبارزه همه مسلمانان و آزادگان با استکبار جهانی است؛ چه در زندان‌های ساواک و چه در مبارزه با رژیم بعثی عراق و چه در غزه و فلسطین.

طاهری آثار ارائه شده در بخش مدعوین این جشنواره را که شامل هنرمندان بزرگی چون ابراهیم حقیقی، احمد وکیلی، ایرج اسکندری، حبیب‌الله صادقی، میرحسین موسوی، طاهره شیخ‌الحکما، کورش پارسا‌نژاد و... است را بسیار قوی ارزیابی می‌کند و ادامه می‌دهد: هنگامی‌که میهمانان خارجی جشنواره تجسمی ‌فجر برای بازدید به این نمایشگاه آمدند از این قدرت خلاقیت و آفرینندگی برای ثبت مقاومت و مبارزه مردم ایران و مسلمانان جهان حیرت کردند.

وی درباره داوری آثار نیز می‌گوید: در مرحله نخست برای تیم داوری و انتخاب آثار قدرت اجرا و تکنیک اثر به لحاظ تجسمی‌مهم بود و در مرحله دوم این نکته مورد توجه قرار می‌گرفت که اثر و هنرمند تا چه اندازه توانسته اند به موضوع نزدیک شوند و با توان و قدرت آفرینندگی و خلاقیت به آن بپردازند. ضمن این که بسیاری از آثار هم وجود داشت که از نظر تکنیک و قدرت اجرا در سطح بالایی قرار داشتند، اما نتوانسته بودند به موضوع فجرآفرینان خوب بپردازند و از داوری کنار گذاشته شدند.

از زندان‌های ساواک تا گوانتانامو و ابوقریب

از سوی دیگر نظام‌الدین امامی‌فر که خود در تیم انتخاب آثار حضور داشته، اثر متفاوت و خلاقانه‌ای را در این نمایشگاه ارائه کرده است. میزی به رنگ قرمز که به صورت نقشه فلسطین قرار گرفته با تعدادی صندلی و بشقاب  و ظرف غذا که با ترکیبی ازصدا و تصویر، کسانی که به فلسطین خیانت می‌کنند را در ظرف اصلی غذا نمایش می‌دهد.

امامی‌فر خود با اشاره به پذیرفته شدن 384 اثر از میان 1200 اثر در این نمایشگاه می‌گوید: سطح کیفی آثار از نظر علمی ‌و هنری در سطح بسیار بالایی قرار دارد و موضوع نمایشگاه نیز تقریبا موضوعی است که تا به امروز کمتر به صورت جدی مورد توجه هنرمندان قرار گرفته و این نمایشگاه فرصتی بوده است تا شاهد پرداخت مستقیم و غیرمستقیم هنرمندان به موضوع زندانیان سیاسی بین سال‌های 42 تا 57 در ایران و همچنین زندانیان سیاسی در زندان‌هایی همچون گوانتانامو و ابوقریب باشیم.

اتفاقی جدید در هنر انقلاب

اما اسکندریارنسب، مدیر نمایشگاه فجرآفرینان نیز از چاپ آثار نمایشگاه خبر می‌دهد و می‌گوید: این کتاب‌ها در 3 جلد همزمان با اختتامیه نمایشگاه منتشر خواهد شد.

وی درباره ضرورت برگزاری چنین نمایشگاهی می‌گوید: فجرآفرینان و زندانیان سیاسی انقلاب در طول این سال‌ها بسیار مظلوم واقع شده‌اند. معرفی این چهره‌ها و آرمان‌های بلند آنها به همراه صبر، مقاومت و توکلشان تاثیر بسیار خوبی می‌تواند بر جوانان بگذارد.

مدیرکل تبلیغات و مراکز فرهنگی بنیاد شهید ادامه می‌دهد: پیش از برگزاری نمایشگاه، تصور نمی‌کردیم اطلاعات هنرمندان و بویژه نسل جوان راجع به دوران پیروزی انقلاب اسلامی‌ این اندازه عمیق و دقیق باشد تا بتوانند به این زیبایی آن را با ارائه آثار هنری به جامعه عرضه کنند.

یارنسب در پایان برپایی نمایشگاه و کنگره فجرآفرینان را نخستین اقدام هنری برای نمایش ایثارگری‌های این عزیزان عنوان می‌کند و این نمایشگاه  را زمینه مناسبی برای بیان مفاهیم ارزشی انقلاب در زمینه هنر می‌داند و می‌گوید: فجرآفرینان اتفاق جدیدی است که می‌توان آن را مقدمه خوبی برای یک جریان و حرکت فرهنگی هنری دانست.

الهام لایقی