«تاشه» سنتی مقابل نفوذ فرهنگ غربی

به عبارت دیگر، درصد بالایی از ساکنان 5 کشور نیجر، چاد، بنین، غنا و بورکینافاسو نیز به زبان هائوسا سخن می‌گویند. ژنرال «سانی آباچا» و «ابراهیم بابانگیدا» دو رئیس جمهوری اسبق نیجریه از شمال این کشور و هائوسا زبان بوده‌اند. آشنایی این قبیله با دین اسلام از سوی بازرگانان و تجار مسلمانی بود که در قرن هفتم ه.ق از طریق شمال نیجریه وارد این سرزمین شدند.

قبیله هائوسا، نسبت به سایر قبایل این کشور، از تعصب خاصی نسبت به اسلام و اعتقادات مذهبی خود برخوردار است. «تاشه» آداب و رسوم سنتی این قبیله است که در ماه مبارک رمضان برگزار می‌شود. درحقیقت، مراسم یادشده دقیقاً طی روزهای دهم تا پانزدهم ماه مبارک رمضان اجرا می‌گردد. مراسم تاشه، با رقص و آواز و انجام بازی‌های سنتی همراه است که معمولاً توسط دختر و پسرهای سنین 6 الی10 سال اجرا می‌شود. این جشنواره هم اکنون در میان افراد بزرگسال نیز رایج شده است؛ افرادی که از شوخی و سرگرمی در مدت زمان کوتاه تاشه لذت می‌برند.

پروفسور «عبدالقدیردان گمبو)Abdulkadir Dan Gambo( »پروفسور زبان هائوسا در بخش زبان‌های نیجریه‌ای دانشگاه «بایرو)Bayero(»درباره این سنت می‌گوید: «همه نشانه‌ها حاکی ازآن است که تنها در جامعه و فرهنگ هائوسا می‌توان شاهد وجود و اجرای مراسم سنتی تاشه بود.»

از نظر تاریخی ورود آداب و سنن تاشه به جامعه هائوسا به قرن سیزدهم بازمی گردد، زمانی که دین مبین اسلام به داخل قوم هائوسا راه پیدا کرد. به تعبیری دیگر، این سنت بین قرن‌های 17 و19 پا به عرصه وجود نهاده است.

سنت تاشه پیوندی قوی با دین اسلام دارد. مراسم تاشه به عنوان وسیله‌ای برای بیداری مسلمانان جهت اجرای مراسم سحر یعنی خوردن آخرین غذا قبل از طلوع آفتاب بوده است. لازم به ذکر است که لغت تاشه از کلمه «تاشی)Tashi(»به معنای بیدارشدن از خواب، گرفته شده است و همان گونه که قبلاً بیان شد منظور از مراسم تاشه بیدارکردن مسلمانان برای اجرای مراسم سحر در طول ماه مبارک رمضان می‌باشد.

در روزهای اولیه، مراسم تاشه فقط توسط بچه‌های 6 الی10 سال برگزار می‌شد، اما با گذشت زمان، افراد فقیر و بیچاره پی بردند که از طریق اجرای تاشه می‌توانستند منافع زیادی بدست آورند سپس آنها نیز خود را وارد مراسم مذکور کردند، ولی زمان آن را از سحر به افطار تغییر دادند. به هر حال جوانان و ستایشگران هرکدام به یک اندازه به اجرای مراسم می‌پردازند، اما نوع و طبیعت مراسم آنها متفاوت از دختر و پسرهایی است که مراسم مذکور را در طول ماه مبارک رمضان و10 روز پس از آغاز ماه روزه اجرا می‌کنند.

به دنبال ورود گروه‌های مختلف جهت اجرای سنت تاشه، مقامات ایالت کانو در شمال نیجریه تصمیم گرفتند اعتدالی در برگزاری آن سنت برقرار نمایند و سرانجام «سرکین تاشه)SarkinTashe(» را مرسوم کردند که به عنوان «سرکین گواگواره)SarkinGwagware() »شناخته شده است و در واقع نگاهی قانونمند به فعالیت‌های تاشه در ایالت مذکور دارد.

در نگاهی فراتر پی می‌بریم که اکنون در ایالت کانو تنها «سرکین تاشه» شروع مراسم تاشه را اعلام می‌کند و هیچ کس دیگر در آن ایالت نمی‌تواند آغاز آن را اعلام نماید. سرکین گواگواره معمولاً افتتاح مراسم را که هر سال اجرا می‌شود با رها کردن پرچم خود اعلام می‌کند که به عنوان سمبل اجرای تاشه توسط گروه‌های علاقه‌مند دیگر در جامعه می‌باشد و این تنها پس از گذشت10روز از ماه مبارک رمضان صورت می‌گیرد.

این مراسم همانند بسیاری از مراسم سنتی دیگر اقوام مختلف نیجریه با تحولاتی روبرو شده است. هنگامی که زمان اجرای مراسم تاشه تغییر کرد، ماهیت و روش اجرای آن نیز تغییر نمود به طوری که آن مراسم که در گذشته برای بیداری مردم به هنگام سحر بکار می‌رفت، به یک مراسم سرگرمی صرف تبدیل شد و نواختن طبل، رقص و پایکوبی و بذله‌گویی با اجرای آن آمیخته گردید.

اگرچه هم دخترها و هم پسرها این مراسم را اجرا می‌کنند اما پسرها نیز جداگانه همچون دخترها به اجرای شیوه‌های مختلفی از مراسم تاشه می‌پردازند.

به علت تغییرات فرهنگی و اجتماعی وارد شده به داخل اکثریت جوامع هائوسا، ماهیت و هویت تاشه تغییرکرده است چنان که هم اکنون از سوی بسیاری از مردم این قوم به عنوان تفریح و سرگرمی، اوقات فراغت، کسب اخلاق و رفتار پسندیده، ایجاد اتحاد در میان قوم هائوسا و همچنین به منظور حفظ و احیای آیین‌های قوم هائوسا در میان دیگران مورد استفاده قرار می‌گیرد. تاشه نیز به عنوان عاملی برای به نمایش گذاشتن صنایع دستی، نحوه تجارت و در واقع انعکاس فعالیت‌های قوم هائوسا بکار می‌رود.

به هر حال، به علت اهمیت سنت تاشه در میان قوم هائوسا، اکنون از آن برای آموزش مردم در ارتباط با موضوعات مختلف زندگی آنها استفاده می‌شود همچنین مقامات و مسوولان از آن برای ارسال پیام‌هایی به مردم درخصوص مسائل دولتی استفاده می‌کنند.

نوید رسولی