روزهای ابری شبه ‌قاره هند

آمریکایی‌ها که از دیرباز با ایجاد مشوق‌های لازم به ارتقای وضعیت امنیتی افغانستان و مهار اقدامات پنهانی ارتش پاکستان در حمایت از طالبان کمک کنند اکنون نبض امور را در دست گرفته و به دنبال تکمیل این دو گام هستند.

شروع روند مقابله آن دسته از عوامل ISI که از طالبان و القاعده حمایت می‌کنند در دوران حاکمیت پرویز مشرف، رئیس‌جمهور پیشین پاکستان ممکن نبود اما با روی کارآمد دولت غیرنظامی آصف علی زرداری، رئیس‌جمهور کنونی درحدود 9 ماه قبل زدو‌بندهای پشت پرده برای تحقق این هدف آغاز شد. در ابتدا سعی شد ISI تحت کنترل وزارت کشور درآید که ارتش به مخالفت با این طرح برخاست. با این حال حدود یک هفته قبل بود که شاخه سیاسی ISI به گفته یوسف رضا گیلانی، نخست‌وزیر  پاکستان تعطیل شد.

اقدام بعدی انتخاب مدیری غیرنظامی برای ISI با هدف کاستن از نقش و اعتبار این سازمان‌ و تبدیل آن به شاخه اطلاعاتی وزارت کشور پاکستان است. این به معنای از دست رفتن اعتبار این سازمان به عنوان یک نهاد اطلاعاتی  جاسوسی معتبر در دوران‌ها اشغال افغانستان توسط ارتش سرخ شوروی در دهه 1980 میلادی است.

به ظاهر افسران ارشد ارتش مخالفتی با این مساله ندارند چرا که آنها هم نسبت به جهت‌گیری‌های ISI در حوزه سیاست خارجی ابراز نگرانی کرده و تلویحا با واگذاری این بخش از فعالیت‌های این سازمان به وزارت کشور موافقت کرده بودند. فرماندهان ارتش پاکستان که از سوی همتایان آمریکایی خود تحت فشار قرار گرفته و با گلایه‌هایی متعدد در مورد عدم همکاری ISI مواجه هستند با این اقدام سعی دارند مانع از تشدید فشارهای داخلی و خارجی بر ارتش شوند.

مدیرکل ISI به همراه تنی چند از مقامات ارشد این سازمان از جمله مدیر شاخه خارجی و رئیس واحد امنیتی داخلی این نهاد در ماه سپتامبر بنا بر توصیه آمریکایی‌ها از کار برکنار شدند. با این حال پایتخت‌های اروپایی همچنان بر این باور هستند که ساختار ISI پیچیده‌تر از آن است که با برکناری چند مقام ارشد این نهاد بتوان همه مشکلاتش را حل و فصل کرد.

حملات ماه گذشته بمبئی که از تروریست‌های وابسته به گروه‌های غیرقانونی پاکستان بودند و در آن در حدود 200 نفر جان باختند به تلاش‌ها برای مهار ISI دامن زد. عاقبت غربی‌ها با توجه به مراودات بخش‌هایی از ارتش پاکستان با شبه‌نظامیان طالبان ترجیح دادند به جای رویارویی مستقیم با ارتش پاکستان راهی میانه را انتخاب کنند. مقرر شد ارتش پاکستان در برابر دریافت تجهیزات نظامی جدید و کمک غربی‌ها به اقتصاد در حال رکود  پاکستان برای مهار ISI همکاری کنند.

همین اواخر بود که صندوق بین‌المللی پول با اعطای وامی به میزان 6/7 میلیارد دلاری با مساعدت آمریکا به پاکستان طی 23 ماه موافقت کرد. دکتر فرخ سلیم، مدیر مرکز تحقیقاتی و امنیتی (CRSS) می‌گوید: فرماندهان ارشد ارتش آمریکا نقشی کلیدی در موافقت با این وام ایفا کردند. او می‌افزاید: هدف از پرداخت این وام حصول اطمینان از همکاری همه‌جانبه پاکستانی‌ها در اقداماتی است که باید برای مهار ISI انجام شود.

در همین راستا یک گروه اطلاعاتی ویژه برای نظارت بر عملکرد فرامرزی ISI تشکیل شده و قرار است در دراز مدت این گروه هدایت فعالیت‌های برون مرزی این نهاد را برعهده گیرد. با وقوع حمله علیه بمبئی بود که دولت ‌آمریکا بر سرعت اقدامات خود برای سرکوب آن دسته از عوامل ISI که در ناآرامی‌های فرامرزی در هند و افغانستان دارند، افزود.

در مقطع کنونی جنگ در افغانستان سطح خشونت‌ها به حدی رسیده که ائتلاف ناتو برای جلوگیری از بروز اختلال در روند ارسال مایحتاج نیروهای خارجی مستقر در افغانستان اقدام به ذخیره‌سازی نیازهای نظامی و غیرنظامی کرده است. یکی از دلایل این نگرانی احتمال محاصره دریایی پاکستان توسط نیروی دریایی هند بود. مقامات هندی 30 روز به دولت پاکستان فرصت داده‌اند برای مهار گروه‌های تروریستی اقدامی جدی انجام دهند در غیر این صورت همه گزینه‌ها را مورد بررسی قرار خواهند داد.

براساس اطلاعات منتشر شده از سوی نهادهای اطلاعاتی غربی، ارتش هند 3 پایگاه نظامی در کجرات، راجستان و سدخ را به حال آماده‌باش در آورده و سعی دارد تهدید جنگ را حفظ کند تا پاکستانی‌ها برای همکاری بیشتر تحت فشار قرار گیرند. اقدام اخیر پاکستان و اعمال فشار واشنگتن مانع از اقدام هند شد اما هنوز هم امکان بروز مناقشه وجود دارد.

آمریکایی‌ها و هندی‌ها به خوبی می‌دانند محدودیت‌هایی برای همکاری پاکستانی‌ها وجود دارد. دولت پاکستان به واسطه نفوذ شبه‌نظامیان در مناطق قبایلی‌نشین و بی‌قانون شمال غرب این کشور تحت فشار قرار دارند و دست دولت اسلام‌آباد برای اقدام گسترده علیه گروه‌های غیرقانونی چون جماعه‌ الوعده که زیرمجموعه‌ گروه ممنوعه لشکر طیبه تلقی می‌شود و در فهرست گروه‌های غیرقانونی سازمان ملل متحد قرار گرفته، چندان باز نیست.

دولت پاکستان ادامه فعالیت‌ جماعه الدعوه که در ظاهر موسسه‌ای خیریه‌ است را منع کرده اما این گروه در عمل به فعالیت‌های خود ادامه می‌دهد. اگرچه احتمال بروز جنگی همه‌جانبه بین هند و پاکستان از میان رفته اما امکان حملات منطقه هند به اهدافی در کشمیر پاکستان با هدف ضربه‌زدن به لشکر طیبه و جماعه‌الدعوه با هواپیماهای بدون سرنشین وجود دارد.

در ضمن ناتو به دنبال مسیرهای جایگزینی برای انتقال مایجتاج خود به افغانستان است و به ظاهر به موفقیت‌هایی هم در این زمینه دست  یافته است.

در چنین شرایطی مهم‌ترین چالش تامین امنیت مسیرهای اصلی منتهی به کابل، پایتخت افغانستان است که در حال حاضر بیشتر مواقع تحت کنترل طالبان قرار دارد. دستیابی به توفیق در این زمینه نقشی حیاتی در تعیین آینده جنگ در افغانستان ایفا می‌کند که رسیدن به این هدف جز با مهار ISI ممکن نخواهد بود.

منبع: آسیا تایمز