بوی نفت عراق بیگانگان را وسوسه می‌کند

ورزش در اینجا هواداران زیادی دارد و گفته می‌شود تیم شیواشاک در بین تیم‌های تمامی روستاهای مجاور بهترین است. سعدی توضیح می‌دهد تیم روستا مسابقه‌ای در پیش دارد در حالی که اعضای تیم ناچارند در زمینی خاکی تمرین می‌کنند. کابرا قول می‌دهد فکری برای این مساله بکند.

برای آداکس برآوردن چنین مطالباتی در واقع در مقابل ادامه فعالیت در عراق بسیار اندک است. این شرکت نفتی تحت مالکیت عمومی یکی از چهار شرکت نفتی خارجی است که درحال انجام عملیات اکتشاف در عراق هستند.

این موقعیتی انحصاری و ویژه تلقی می‌شود. عراق در واقع روی دریایی از 115 میلیارد بشکه نفت قرار گرفته و پس از عربستان‌سعودی و ایران حائز سومین ذخایر بزرگ نفتی دنیاست تا آنجا که براساس برآوردهای دویچه‌بانک آلمان تا 126 سال آینده نفت خواهد داشت.

با این حال از آنجا که دولت عراق در سال 1972 میلادی صنعت نفت را ملی اعلام کرد بازیگران اصلی صنعت نفت در عرصه جهانی از مشارکت مستقیم در بهره‌برداری از صنایع نفتی این کشور محروم شدند. با حمله ائتلاف تحت رهبری ایالات‌متحده به عراق در سال 2003 میلادی اگر چه راه برای بازگشت این شرکت‌ها هموار شد اما بالا گرفتن خشونت‌ها خیلی از آنان را از حضور در صنعت سودآور نفت عراق منصرف کرد.

به نظر می‌رسد این روند می‌رود تا متحول شود. دولت بغداد در ماه اکتبر اقدام به برگزاری چند مناقصه نفتی با هدف واگذاری مسوولیت کشف چند بلوک‌ تازه نفت و گاز در 8 میدان نفتی این کشور به شرکت‌های فراملیتی کرد.

شرکت‌هایی چون بریتیش‌پترولیوم، رویال‌داچ شل، اکسون‌موبیل و گاز‌پروم در بین 35 شرکت حاضر در مناقصه بودند که با کنار گذاشتن دغدغه‌های خود به دنبال مشارکت در بهره‌برداری از منابع نفتی عراق هستند.

این مناقصه راه را بر انعقاد قراردادهای نفتی بین دولت عراق و شرکت‌های خارجی علاقه‌مند پس از 3 دهه هموار خواهد کرد  پاره‌ای از توافقنامه‌های جانبی پیش از این امضا شده‌اند.

به عنوان نمونه شل ماه گذشته میلادی اقدام به ایجاد شرکت مشترک گازی با دولت عراق با انعقاد قراردادی 4 میلیارد دلاری ‌کرده و در ادامه دفتری دایمی در بغداد، پایتخت عراق تاسیس کرد. تا آنجا که به عراق مربوط می‌َشود هیچ زمانی برای انعقاد این قرارداد نمی‌توانست بهتر از اکنون باشد. در حالی که اکثر ذخایر شناخته شده دنیا در حال اتمام است و دولت‌ها ‌ با حساسیت بیشتری از منابع باقیمانده برداشت می‌کنند به نظر می‌رسد صنعت جهانی نفت بیش از هر زمانی در گذشته برای تامین عطش جهانی به این کالای حیاتی به منابع و ذخایر قابل توجه عراق نیازدارد.

شرکت‌های نفتی که شاهد سقوط قیمت نفت از 147 دلار در بشکه طی تابستان جاری به 36 دلار برای هر بشکه در هفته گذشته بودند اکنون همه توان خود را معطوف کشف و بهره‌برداری از میدان‌های جدید کرده‌اند.

عراق در کنار عربستان‌سعودی یکی از معدود کشورهایی است که به دلیل وضعیت خاص زمین‌شناسی و حجم بالای نفت استحصالی از چاه‌ها، پایین‌ترین هزینه استحصال نفت در دنیا را دارد که از 4 تا 5 دلار به ازای هر بشکه فراتر نمی‌رود. اگر مبنا سهولت در استحصال و وفور نفت باشد. عراق در نوع خود نمونه‌ای نادر است.

منابع نفتی عراق از این بابت فاصله‌ای طولانی با منابع نفتی آلاینده و پردردسر کانادا دارد، جایی که استحصال هر بشکه نفت هزینه‌ای در حدود 50 دلار یا حتی بیشتر دارد. نیروی کار هم به همین نسبت ارزان است اما به نتیجه رسیدن پروژه شرکت‌هایی چون آداکس و سایرینی که به دنبال حضور در صنعت عراق هستند مستلزم صرف زمانی طولانی و دشوار است. امنیت یکی از مهمترین مشکلات است. حتی در کردستان که از آرامش نسبی برخوردار است و تا حدود زیادی از تبعات جنگ عراق در امان مانده خارجی‌ها باید 24 ساعته تحت حفاظت قرار گرفته و با خودروهای زرهی به این سو و آن سو بروند. همین ماه گذشته بود که بمب‌گذاری انتحاری 46 نفر را در رستورانی در کرکوک کشت در حالی که خط لوله کرکوک-جیهان که مسیر اصلی انتقال نفت این منطقه به دنیای خارج است دوباره از سوی شورشیان هدف حمله قرار گرفت.

هتل‌ها و کنسولگری‌های خارجی در اربیل، پایتخت منطقه کردستان با دیوارهای سیمانی احاطه شده و دائما توسط محافظان مسلح نگاهبانی می‌شوند.

ایوان استیوبان، دو برادر که زمانی عضو نیروهای امنیتی صربستان بودند اکنون مسوول تامین امنیت جانی مدیران ارشد آداکس که از کردستان عراق دیدار به عمل می‌آورند را برعهده دارند. از 600 نفری که در حوزه نفتی تق‌تق مشغول به کارند 250 نفرشان محافظان مسلح هستند. وضعیت در مناطق جنوبی‌تر که مملو از حوزه نفتی پراکنده اما غنی از نفت است از این هم بدتر است. عراق هنوز در تلاش است تا روی پاهای خود بایستد. سازمان ملل متحد ماه گذشته میلادی قطعنامه‌ای را تصویب کرد که شرکت‌ها و دولت‌های خارجی را از طرح شکایت علیه دولت عراق به واسطه خسارت‌هایی که در دوران حاکمیت صدام حسین، دیکتاتور معدوم عراق متحمل شده‌اند، منع می‌کند. این نگرانی وجود دارد که با طرح تعداد قابل توجهی شکایت از جانب کشورهایی چون کویت  نقدینگی عراق که دست برقضا این روزها بشدت موردنیاز است، ته بکشد.

علاوه بر این مساله سیاست داخلی را هم باید مدنظر قرار داد. در خارج از کرکوک خط لوله 25 کیلومتری ناتمامی گواهی بر اهمیتی است که نفت برای چند شرکتی که شهامت خود را برای حضور در صنعت نفت عراق روی هم گذاشته‌اند، دارد. DNO، شرکت نروژی که مسوولیت ساخت این خط لوله را برعهده داشت روند احداث این خط لوله را تنها در حالی که چند متر به اتمام آن با اتصال به خط لوله کرکوک  جیهان باقی مانده بود، ‌متوقف کرد.

از آن زمان تاکنون DNO  منتظر است تا مجوز نهایی دولت را برای اتصال این خط لوله به خط لوله اصلی کسب کند. تا آن زمان تاسیسات 50 هزار بشکه در روز احداث شده در تواکه که قرار است نفت استحصالی خود را به این خط لوله تزریق کند بلااستفاده خواهد ماند. مشکل در حال حاضر اختلاف‌نظر بین دولت اقلیم کردستان و دولت مرکزی است. DNO  هم به‌‌سان آداکس و شریک ترکش چنل‌انرژی مجوز اکتشاف خود در تق‌تق‌ را از دولت اقلیم کردستان و نه وزارت نفت عراق کسب کرده است. دولت اقلیم کردستان تا این مقطع حداقل 20 قرارداد مشارکت در بهره‌برداری با شرکت‌های خارجی امضا کرده است. مفاد این توافقنامه سخاوتمندانه است و به شرکت‌های بهره‌بردار اجازه می‌دهد با شروع بهره‌برداری ابتدا هزینه‌های خود را برداشت کرده و سپس در درآمدها شریک شوند.

انعقاد این قراردادها موجبات خشم حسین شهرستانی، وزیر نفت عراق را فراهم آورده است. او در تلاش است قانون نفتی جدیدی را به تصویب نهایی برساند که همه مناطق کشور را در درآمدهای نفتی سهیم می‌کند. نفت منشا 95 درصد از درآمد عراق است. شهرستانی قراردادهای منعقده بین اقلیم کردستان و شرکت‌های خارجی را غیرقانونی می‌داند و تهدید کرده هر شرکتی که با اقلیم کردستان توافقنامه همکاری امضا کند را از مشارکت در مناقصه‌های نفتی پردرآمد در جنوب عراق محروم می‌کند.

این یکی از دلایلی است که شرکت‌هایی چون بریتیش‌پترولیوم و شل حاضر نیستند در کردستان عراق حضور یابند و امید دارند پاداش این خویشتنداری را از دولت عراق بگیرند.

منبع: لوس‌آنجلس تایمز
مترجم:رضا سادات