به نظرسنجی و بررسی افکار عمومی کشورهای مختلف در رابطه با موضوعات گوناگون و از جمله نگرش آنها به ایالات متحده امریکا می پردازد. نتایج پروژه فوق آشکار می سازد که نگرش در جهان به ایالات متحده به عنوان یک ابر قدرت جهانی نسبت به سالهای گذشته به سرعت در حال تغییر است و روند منفی را دنبال می کند.
مادلین آلبرایت وزیر خارجه پیشین امریکا که ریاست پروژه «دیدگاه های جهانیان در سال 2002» را به عهده دارد در مقدمه جزوه ای که پس از انجام پروژه منتشر شده است می گوید :
من به عنوان وزیر خارجه وقت امریکا به این واقعیت پی برده بودم که ما در دوره ای از تغییرات پرشتاب اقتصادی ، فنی و فرهنگی به سر می بریم که تاثیرات عمیقی بر دنیای ما و کشورها و جوامعی که آن را وطن می نامیم بر جا گذاشته است . من واقف بودم که بخش اعظم چیزهایی را که همیشه بدیهی تلقی می کردیم اینک تغییر کرده است . من تنها کسی نبودم که چنین دلمشغولی هایی داشتم . کاملا روشن بود که همتایان خارجی من نیز در صدد هستند درک بهتری از این تغییرات داشته باشند. وقایع یازده سپتامبر 2001 و جنگ بین المللی متعاقب آن با تروریسم و استمرار بی ثباتی در خاورمیانه و دیگر مناطق جهان تنها تاکیدی است بر لزوم دستیابی به درکی عمیق تر از جهان پیرامون ما و اهمیت آگاهی یافتن از مسیری که جهان در پیش گرفته است . در مقدمه جزوه همچنین گفته شده است که هدف از اجرای این پروژه پژوهشی ، دست یافتن به درکی بهتر درباره دیدگاه ها و طرز تلقی های مردم مختلف جهان درباره تغییرات پرشتاب در حیات مدرن ، به هم پیوستگی های جهانی از طریق مناسبات تجاری ، سرمایه گذاری خارجی و مهاجرت است . همچنین طرز تلقی مردم جهان درباره مسائلی چون دمکراسی و حکومت ها در این پروژه مورد بررسی قرار گرفته است . اساس این پروژه 44نظر سنجی ملی است که به نوبه خود بر مبنای مصاحبه با بیش از 387هزار نفر از مردم جهان انجام گرفته است .
نومیدی جهانی و رشد امریکاستیزی
به رغم فوران اولیه همدلی عمومی با امریکا پس از وقوع
حوادث امروز یازدهم سپتامبر، نارضایتی از این کشور طی دو سال گذشته در سرتاسر جهان افزایش یافته است وجهه امریکا در میان ملت های مختلف جهان خدشه دار شده است که از جمله می توان این پدیده را در میان متحدان دیرینه امریکا در ناتو ، در کشورهای در حال توسعه ، در اروپای شرقی و چشمگیرتر از همه در میان جوامع اسلامی مشاهده کرد. از سال 2000 محبوبیت امریکا در 19کشور از میان 27کشوری که مورد بررسی قرار گرفته کاهش یافته است . گرچه انتقادها از امریکا رو به افزایش بوده است اما هنوز هم نسبت به این کشور حسن ظن وجود دارد. نتایج بررسی ها در پروژه سنجش دیدگاه های جهانی نشان می دهد که وجهه امریکا و شهروندانش همچنان در میان اکثریت مردم 35کشور از 42کشوری که در آنها بررسی انجام گرفت مثبت تلقی می شود. اگر نگوییم نفرت ، نارضایتی حقیقی از امریکا در میان ملت های مسلمان خاورمیانه و آسیای مرکزی که امروزه خاستگاه بزرگترین کشمکش ها هستند متمرکز است . با این حال دیدگاه های مردم جهان در قبال امریکا پیچیده و ضد و نقیض است . مردم در سرتاسر جهان هر چیزی را که امریکایی باشد با آغوش باز می پذیرند و در عین حال از نفوذ امریکا بر جوامع خود گله مند هستند. به همین ترتیب اکثریت نسبی بیشترین کشورهایی که در آنها نظرسنجی انجام گرفت از یک جانبه گرایی امریکا ناراضی اند. اما جنگ با تروریسم که هم اینک محور سیاست خارجی امریکاست همچنان در خارج از جهان اسلام از حمایت همگانی برخوردار است . گرچه دیدگاه ها درباره امریکا در منطقه درگیر کشمکش خاورمیانه عمدتا منفی است ، انتقادها از سیاست های این کشور و ایده هایی چون دمکراسی به سبک امریکایی و سیاست های اقتصادی امریکا نیز در میان مردم کشورهای متحد سنتی امریکا کاملا رایج است . در حقیقت انتقادها از امریکا در کشورهایی چون کانادا، آلمان و فرانسه بسیار بیشتر از انتقادهای مردم کشورهای در حال توسعه آفریقا و آسیاست . بررسی های تکمیلی در شش کشور نشان می دهد در میان افکار عمومی این کشورها در خصوص مساله جنگ احتمالی با عراق اختلافات فاحشی وجود داد. چنین جنگی موجب شعله ورتر شدن آتش احساسات ضد امریکایی و فاصله افتادن میان امریکا و افکار عمومی کشورهای متحد سنتی و دوستان استراتژیک جدید این کشور خواهد شد. اما در مورد همین مساله حساس نیز واکنش ها اختلافات جزیی دارد. عراق در میان افکار عمومی این کشورها تهدیدی برای ثبات منطقه و صلح جهانی تلقی می شود با این حال همین افکار عمومی با سوءظن به انگیزه های امریکا برای جنگ با عراق می نگرد.
نظرسنجی تکمیلی در مورد مساله عراق
اکثریت قابل توجه مردم فرانسه ، آلمان و روسیه با استفاده از نیروی نظامی برای پایان دادن به حاکمیت صدام حسین در عراق مخالف هستند. تعداد مخالفان و موافقان استفاده از زور بر ضد صدام در میان مردم انگلیس برابر است . بیش از شش نفر از هر ده امریکایی نیز می گویند از اقدام نظامی بر ضد عراق حمایت می کنند. اما نتایج نظرسنجی در شش کشور نشان می دهد که در اروپا اکثریت مردم معتقدند که عراق تهدیدی برای ثبات منطقه خاورمیانه و صلح جهانی است . در همه کشورهایی که نظرسنجی در آنها صورت گرفت ، تعداد کسانی که عراق را خطری برای صلح می دانند بیشتر از کسانی است که کره شمالی و ایران را چنین خطری تلقی می کنند. نظر مردم ترکیه در مورد خطر عراق با نظر اروپایی ها متفاوت است . در ترکیه فقط 44درصد از مردم معتقدند صدام را باید با نیروی نظامی از قدرت ساقط کرد. 83درصد از مردم این کشور نیز مخالف استفاده نیروهای امریکایی از پایگاه های ترکیه برای حمله به عراق هستند. 53درصد از مردم ترکیه نیز معتقدند امریکا می خواهد در چارچوب برنامه خود برای خلاص شدن از دست کشورهای اسلامی غیردوست خود، صدام را ساقط کند و مساله اصلی امریکا خطرناک بودن رهبر عراق برای صلح نیست . در حالی که اروپایی ها صدام را خطر تلقی می کنند آنها در عین حال به نیات امریکا در عراق نیز سوئظن دارند. درصد کثیری از مردم کشورهایی که از آنها نظرسنجی شد معتقدند امریکا می خواهد کنترل نفت عراق را در دست بگیرد و این دلیل اصلی این کشور برای حمله به عراق است . در روسیه 76درصد از مردم نظرسنجی شده معتقدند جنگ برای به دست گرفتن کنترل نفت عراق است . در فرانسه این درصد 75، در آلمان 54درصد و در انگلیس 44است . برعکس تنها 22درصد از مردم امریکا فکر می کنند جنگ احتمالی با عراق برای نفت خواهد بود. دو سوم مردم امریکا معتقدند این کشور برای مقابله با تهدید امنیتی صدام حسین وارد عمل خواهد شد. افزون بر آن ، پاسخ دهندگان به پرسش های نظرسنجی در پنج کشور (به استثنای امریکا) نگران این هستند که جنگ با عراق موجب گسترش تروریسم در اروپا شود. دو سوم از کسانی که در ترکیه نظرسنجی شدند چنین نگرشی دارند. در روسیه ، فرانسه ، انگلیس و آلمان نیز بیشتر پرسش شوندگان چنین نگرشی دارند. در مقایسه با آنها 45درصد از مردم امریکا از این نگران هستند که جنگ موجب افزایش خطر حملات تروریستی در امریکا بشود. سوظن ها به نیات امریکا در عراق با انتقادها از امریکا در سرتاسر پروژه نظرسنجی همخوانی دارد. جدی ترین مساله امریکا در خارج ، وجهه مخدوش این کشور در جهان اسلام و به ویژه در منطقه پرکشمکش خاورمیانه است . میزان محبوبیت امریکا در میان مردم دو کشور از مهمترین متحدان امریکا در این منطقه یعنی ترکیه و پاکستان به شدت پایین است . طی سه سال گذشته در ترکیه محبوبیت امریکا 22درصد و در پاکستان نیز 13درصد کاهش یافته است . در مصر نیز که داده های به دست آمده در آن با داده های هیچ کشور دیگری قابل قیاس نیست فقط 6درصد از مردم تلقی مثبتی از امریکا دارند. تقریبا در هر کشور عمدتا اسلامی که از آن نظرسنجی شد اکثریت مردم با جنگ ضدتروریستی مخالفت کردند. این مساله کشورهای خارج از منطقه خاورمیانه مانند الجزایر و سنگال را نیز شامل می شود. استثنای عمده را می توان حمایت قاطع مردم ازبکستان از جنگ ضدتروریستی امریکا دانست . امریکا در حال حاضر 1500سرباز در ازبکستان مستقر کرده است . درصدهای بزرگی از مسلمانان در بسیاری از کشورهایی که جمعیت مسلمانان آنان چشمگیر است همچنین معتقدند که عملیات شهادت طلبانه را می توان برای دفاع از اسلام در برابر دشمنان توجیه کرد. در حالی که تنها در دو کشور اکثریت مردم عملیات شهادت طلبانه را موجه می دانند با این حال بیش از یک چهارم از مسلمانان در 9کشور نظرسنجی شده دیگر نیز از عملیات انتحاری دفاع کرده اند. مشکلات مربوط به وجهه امریکا تنها به کشورهای اسلامی محدود نمی شود. نظرسنجی های جهانی تابستان و پاییز سال 2002 نشان می دهد که حتی در کشورهای دوست امریکا نیز درصد ناچیزی از مردم نظر بسیار مثبتی به امریکا دارند و اقلیت های قابل توجهی در اروپای غربی و کانادا نظر نامساعدی نسبت به این کشور دارند. بسیاری از مردم سرتاسر جهان ، به ویژه در اروپا و منطقه پرکشمکش خاورمیانه معتقدند که امریکا منافع کشور آنها را هنگام تصمیم گیری و سیاست گذاری های جهانی در نظر نمی گیرد. اکثریت مردم در بیشتر کشورها همچنین سیاست های امریکا را در افزایش شکاف میان کشورهای ثروتمند و فقیر دخیل می دانند و معتقدند امریکا برای حل مشکلات جهانی به اندازه کافی تلاش نمی کند. نفوذ جهانی امریکا در نزد افکار عمومی مردم جهان طرفداران و مخالفانی دارد. تقریبا همه مردم جهان دستاوردهای فنی امریکا را تحسین می کنند و مردم بیشتر کشورها می گویند از تماشای فیلم های امریکایی و شنیدن موسیقی این کشور و نیز تماشای برنامه های تلویزیونی امریکا لذت می برند. با این حال اکثریت مردم تقریبا همه کشورهایی که در این بررسی از آنها نظرسنجی شد گفتند از گسترش افکار و عادات و سنت های امریکایی راضی نیستند. این طرز نگرش در میان مردم کشورهای دوست مانند کانادا (با 54درصد) و انگلیس (با 50درصد) نیز رایج است و در میان مردم کشورهایی مانند آرژانتین و پاکستان که عموما از امریکا نفرت دارند این طرز نگرش به ترتیب با 73درصد و 81درصد دیده شده است . به همین ترتیب به رغم نارضایتی گسترده از سیاست های بین المللی امریکا، اکثریت مردم در تقریبا همه کشورهای نظرسنجی شده معتقدند که ظهور ابرقدرت دیگری باعث خواهد شد تا جهان به مکان خطرناک تری تبدیل شود. در مصر و پاکستان چنین نگرشی وجود دارد. در این دو کشور از هر ده نفر فقط یک نفر نظر مثبت به امریکا دارد. در روسیه نیز 53درصد از مردم معتقدند که وجود تنها یک ابرقدرت در جهان ایمنی بیشتری برای جهانیان خواهد داشت .میان نگرش افکار عمومی امریکا و افکار عمومی دیگر کشورهای جهان درباره نقش امریکا در جهان و تاثیر جهانی اقدامات این کشور اختلافات زیادی وجود دارد. اکثریت قابل توجه مردم امریکا برخلاف مردم بیشتر کشورهای دیگر جهان معتقدند که امریکا هنگام تصمیم گیری درباره سیاست بین المللی منافع دیگر کشورها را نیز در نظر می گیرد. از هر ده امریکایی هشت نفر معتقدند که گسترش ایده ها و آداب و سنن امریکایی در سر تا سر جهان رویداد خوبی است . این انتقاد که امریکا باعث افزایش شکاف میان کشورهای ثروتمند و فقیر می شود تنها طرز تلقی منفی درصد قابل توجهی از مردم امریکا ( 39درصد) است .