رباتهای قرصی شکل، جراحان هوشمند آینده

آیا ربات‌های امروزی و حتی ربات‌هایی که بر اساس فناوری مدرن آینده ساخته می‌شوند، آنقدر قابل اطمینان خواهند بود که آنها را در حالی که مستقلانه تصمیم می‌گیرند، به درون بدن بیماران فرستاد؟

نکته مهم و چالش برانگیز در راه توسعه دانش ربات‌های هوشمند و استفاده از آنها در عالم پزشکی «اطمینان» به آنها و قوای تصمیم گیریشان است. درحقیقت اگر تا به امروز این دانش با کندی و وسواس خاصی به جلو گام برداشته است، علت اصلی همین موضوع بوده است. با این حال، ما شانس دیگری نداریم چون دانش ساخت سیستم‌های ربات‌های هوشمند روزبه‌روز کامل‌تر می‌شود و این تکامل، خواسته انسان و دانش نوین بوده است، بنابراین باید از آن بهره‌برداری کرد. درخصوص استفاده از آنها در دنیای پزشکی و اعمل جراحی نیز داستان هیچ تفاوتی نمی‌کند. نکته اصلی در این میان استفاده از هرگونه فناوری نوین برای مطمئن‌تر ارائه کردن آنهاست.

شما یکی از حامیان اصلی ربات‌های قرصی شکل و استفاده از آنها به عنوان جراحان هوشمند در داخل بدن هستید. مبنای حمایت شما از این نوع ربات‌ها چیست؟

ما تجربیات خوبی در سال‌های اخیر داشته‌ایم. ربات داوینچی را همه می‌شناسند. این ربات گرچه یک کمک جراح بزرگ در اتاق عمل به حساب می‌آید، اما توانسته است کمک‌های قابل توجهی به جراحان در اعمال جراحی سخت و پیچیده ارائه کند. از سوی دیگر هر روز شاهد تحولی نوین در مسیر توسعه دانش رباتیک و مکاترونیک هستیم. تلفیق دانش و فناوری‌هایی از این دست، هر محقق و دانشمندی در گوشه و کنار دنیا را به استفاده از ربات‌هایی همانند ربات‌های قرصی شکل برای کمک به بیماران ترغیب می‌کند.

مهم‌ترین ویژگی استفاده از ربات‌های قرصی شکل در اعمال جراحی، چه چیزی خواهد بود؟

این ربات‌ها همان‌طور که از نامشان پیداست به اندازه قرص و یا کپسول‌های خوراکی هستند که از نظر ساختاری برای بلعیده شدن بسیار مناسب طراحی شده‌اند. این قرص‌ها و یا همان کپسول‌ها برجستگی‌ها و سیستم‌های انتقال فرمان فوق مدرنی دارند که پس از ورود به بدن و تشخیص محیط داخلی، براساس برنامه‌ریزی تعریف شده اولیه خود به محل مورد نظر می‌روند و می‌توانند طیفی از اعمال و معاینات پزشکی را انجام دهند. مهم‌ترین ویژگی استفاده از این فناوری در شیوه ورود آن به بدن است طوری که هیچ نیازی به ایجاد برش و جراحت در سطح پوست بدن بیمار نیست. در حقیقت این روش به‌عنوان تکنیکی غیرتهاجمی ‌می‌تواند برتری‌های خود را به روش‌های فعلی  که عمدتا تهاجمی‌ هستند  دیکته کند.

آیا این ربات‌های هوشمند تنها ریز جراحی‌ها را انجام می‌دهند یا وظایف دیگری نیز برای آنها تعریف شده است؟

در کنار انجام جراحی‌های ساده و کوچک، می‌توانیم با ایجاد تغییراتی در مدار و ابعاد این ربات‌ها از آنها برای معاینات داخلی بدن نیز بهره‌برداری کنیم. ما یکی از مهم‌ترین اهدافی که در این زمینه دنبال می‌کنیم استفاده از آنها به عنوان معاینه کننده معده بیماران است. از آنجا که شمار قابل توجهی از مردم جهان به دردهای مزمن و آزاردهنده معده و روده مبتلا هستند، استفاده از این قابلیت آینده‌ای روشن خواهد داشت. همچنین نمونه‌برداری نیز یکی از مهم‌ترین اهدافی است که در این زمینه دنبال می‌کنیم.

نمونه‌برداری می‌تواند کاربردی جالب باشد، چه بسا در بعد و محیطی دیگر همچون فضا و اجرام آسمانی استفاده از ربات‌ها برای نمونه‌برداری از سطح آنها موفقیت آمیز بوده است. درخصوص داخل بدن آیا این اطمینان وجود دارد؟

بی‌شک باید قبول کرد که داخل بدن انسان از حساسیت بسیار بیشتری نسبت به سطح سیارات و اجرام فضایی ناشناخته برخوردار است چون اشتباهاتی کوچک می‌تواند مرگ بیمار را به همراه داشته باشد اما موفقیت نهفته در کار ربات‌های دیگر الهام بخش خوبی برای دانشمندان در زمینه بهره‌گیری از ربات‌های کوچک قرصی شکل در نمونه برداری‌های داخلی بوده است.

گرچه ایده ربات‌های قرصی شکل، در نوع خود جذاب و حیرت‌انگیز است، اما نمی‌توان آن را چندان نو و بدیع برشمرد. فناوری نوینی که هم اکنون درحال کار بر روی آن هستید را با فناوری‌های فعلی چگونه مقایسه می‌کنید؟

در حال حاضر در بسیاری از بیمارستان‌ها و مراکز تحقیقاتی و درمانی اروپا و جهان از ربات‌های قرصی شکل که به دوربین‌های قدرتمندی مجهز هستند، استفاده می‌شود و شاید عمر طراحی و استفاده از آنها به حدود یک دهه نیز برسد؛ اما این فناوری‌ها مشکلات و موانع خاص خود را دارند که از آن جمله می‌توان بر فقدان توانایی این سیستم‌ها درخصوص کنترل حرکات و ثبت موارد مختلف تصویری اشاره کرد. اما ربات‌های قرصی شکلی که ما و سایر محققان در اروپا در حال کار بر روی آن هستیم، به جهت برخورداری از مدارات الکترونیکی فوق مدرن و همچنین بهره‌مندی از برجستگی‌هایی که شاید بتوان نام «پا» را بر آنها گذاشت، می‌تواند فناوری فعلی را خیلی زود به بوته فراموشی بسپارد و جای خود را به عنوان بخش جدایی ناپذیر و قابل اطمینان در بسیاری از مراکز تحقیقاتی جهان باز کنند.

یکی از مهم‌ترین کاربردهایی که می‌توان برای ربات‌های قرصی شکل متصور شد، استفاده از آنها برای کمک به فضانوردان در ایستگاه فضایی، شاتل و نقاطی از این دست است. آیا در این زمینه چشم‌اندازی را متصور شده‌اید؟

این ایده می‌تواند در نوع خود جالب، جذاب و هیجان برانگیز باشد؛ اما نباید این نکته اساسی را فراموش کرد که ما هنوز در مراحل بسیار اولیه کار هستیم و باید با در نظرگرفتن حداکثر ضریب خطا و احتمالات مختلف به جلو گام برداریم و تک تک آنها را به صفر برسانیم. استفاده از ربات‌های قرصی شکل در فضا برای کمک به فضانوردان به جهت این‌که در محیط خاص بی‌وزنی قرار دارند، می‌تواند تبعات ناشناخته‌ای به دنبال داشته باشد. اما در آینده‌ای نزدیک با انجام تحقیقات و استفاده از شبیه‌سازی‌های رایانه‌ای، می‌توان چنین کاربرد جذابی را نیز مورد بررسی قرار داد.

آینده ربات‌های قرصی شکل را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

من احساس خوبی دارم. این ربات‌ها توانسته‌اند تاثیر خوبی بر فکر  دانشمندان بگذارند و اطمینان خاطر اولیه را کسب کنند تا آنجا که هم اکنون استفاده از آنها در بدن افراد به عنوان جراح و معاینه کننده مطرح شده است. آینده این ربات‌ها روشن و امیدوارکننده است.

 مهدی پیرگزی