آزمون و خطای بزرگراه‌های 2 طبقه

در این میان اجرای طرح بزرگراه‌ها و خیابان‌های چند طبقه چند ماهی است بعنوان یکی از تمهیدات ترافیکی در شرایطی در دستور کار مدیریت شهری پایتخت قرار گرفته که ماه‌هاست این طرح به یکی از داغ‌ترین موضوعات مورد اختلاف بین دولت و شهرداری تهران تبدیل شده است.

در حالی که مدیریت شهری و در راس آن شهردار تهران احداث خیابان‌های دو طبقه را بعنوان راهکاری برای گشایش گره ترافیک و افزایش ظرفیت معابر می‌دانند مسوولان شورای عالی ترافیک معتقدند که احداث خیابان‌های دو طبقه در تهران نه تنها دردی از زخم عمیق ترافیک را دوا نمی‌کند بلکه این طرح بیشتر غیرتخصصی و مضحک به نظر می‌رسد.

اختلاف نظر میان شورای عالی ترافیک وزارت کشور و شهرداری تهران ماه‌هاست بر سر این طرح ادامه دارد و هیچ یک از طرفین از موضع کارشناسی خود در زمینه این طرح عقب‌نشینی نکرده‌اند. این در حالی است که پافشاری شهرداری بر احداث بزرگراه‌های دو طبقه اخیرا چهره جدیدی به خود گرفته و شهردار تهران برای اثبات امکان پذیربودن احداث بزرگراه‌های دوطبقه از چندی پیش در نخستین گام عملیات اجرایی دوطبقه کردن بزرگراه امام علی (ع) از میدان محلاتی تا ابتدای پیروزی به طول 2200 متر را آغاز کرده و قرار است به تدریج چند بزرگراه دیگر پایتخت نیز دوطبقه شود.

براساس برآورد مسوولان اجرایی این پروژه، بزرگراه دوطبقه امام علی (ع) سال آینده زیر بار ترافیکی خواهد رفت.

به گفته مجری طرح دوطبقه کردن بزرگراه امام علی (ع) حدود یک سال مطالعات تحقیقاتی و تطبیقی با کمک متخصصان داخلی و چندین مشاور خارجی برای بررسی ابعاد مختلف این پروژه انجام شده است و هم اکنون نمونه آن در قالب یک بزرگراه چهار طبقه در کشور سنگاپور وجود دارد.

سیاوش مافی تاکید می‌کند هم اکنون برخی کشورها حتی به اتوبان پنج طبقه مجهز هستند و طرح طبقاتی کردن بزرگراه‌های شهری در اغلب کشورهای دنیا در حال اجراست در واقع با اجرای این طرح تردد خودروها به‌جای حرکت در 12 لاین حرکتی یک بزرگراه مسطح در دو طبقه بزرگراه توزیع می‌شود. همچنین طراحی‌های صورت گرفته به گونه‌ای است که خودروها گاهی در زیر پل و گاهی روی پل حرکت می‌کنند و به این ترتیب دو طبقه کردن بزرگراه‌ها تاثیر منفی نیز در زیبایی شهر نخواهد گذاشت.

کارکردی مبهم در افزایش ظرفیت معابر

بر خلاف تصورعموم که احداث بزرگراه‌های چندین طبقه در شهرها موجب افزایش ظرفیت کریدور عبوری خودروها می‌شود، اما مجری طرح دو طبقه کردن بزرگراه امام علی (ع) معتقد است که احداث یک بزرگراه با هر تعداد باند عبوری قطعا در افزایش ظرفیت و روانی تردد خودروها تاثیرگذار خواهد بود، اما دوطبقه کردن بزرگراه به آن گونه که به نظر می‌رسد موجب افزایش ظرفیت نمی‌شود بلکه به دلیل سرعت بخشیدن به پروژه و صرفه‌جویی در منابع مالی قابل توجه است به این معنی که تملک یک کیلومتر بزرگراه و رفع معارضان موجود معادل یکهزار میلیارد ریال هزینه برای شهرداری دربردارد در حالی که با اجرای این طرح هشت هزار میلیارد ریال در هزینه‌های ساخت و احداث صرفه‌جویی شده است.

رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ به عنوان دیگر روی سکه ترافیک از احداث اتوبان‌های دوطبقه به لحاظ تاثیر‌گذاری مثبتی که در بهبود وضعیت ترافیک پایتخت خواهد داشت حمایت کرده و معتقد است: دو طبقه کردن خیابان‌ها به جهت تاثیری که در افزایش دامنه تردد دارد، می‌تواند باعث حذف تقاطع‌های هم‌‌سطح شده و این در کاهش بار ترافیکی مفید است.در حالی که برخی کارشناسان و مسوولان ترافیکی اجرای طرح طبقاتی کردن بزرگراه‌ها را راهکار موثری بر کاهش ترافیک کلان شهرها می‌دانند اما برخی دیگر از کارشناسان شهری و زیست محیطی با رد اجرای طرح طبقاتی کردن خیابان‌های شهر معتقدند که اجرای این طرح علاوه بر تحمیل هزینه‌های هنگفت بر کشور از کارایی و بازدهی لازم در بهبود وضعیت ترافیک برخوردار نخواهد بود.

یک کارشناس ترافیک با بیان این‌که گره ترافیک در خیابان‌ها و بزرگراه‌های شهرهای بزرگ کشورمان با راهکار یک بعدی همچون دو طبقه کردن خیابان‌ها حل نمی‌شود، معتقد است: اجرای طرح دو طبقه کردن بزرگراه‌های شهری بدون انجام مطالعات کارشناسی و مدل‌سازی مناسب شبکه معابر و بررسی تبعات احتمالی آن طرحی ناموفق خواهد بود زیرا بزرگراه‌های پایتخت چگونه طبقاتی خواهد شد در حالی که با مشکلات عدیده هندسی در شبکه معابر مواجه هستیم؟

ضرر بیشتر از منفعت

دبیر شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور در گفتگو با جام‌جم در تشریح دلیل مخالفت وزارت کشور با طرح بزرگراه‌های چند طبقه در کشور و بخصوص در تهران تاکید می‌کند: پروژه دو طبقه شدن خیابان‌ها در طرح جامع ترافیک تهران دیده نشده و در خلاصه ارائه‌ شده از این طرح به شورای عالی ترافیک نیز موردی در رابطه با دوطبقه شدن خیابان‌ها مطرح نشده است.

به گفته مجتبی شفیعی این طرح در سال 2008 مورد بررسی و در برخی شهرها به اجرا گذاشته شد اما نکته‌ای که مورد بی‌توجهی قرار گرفته این است که بررسی‌ها نشان می‌دهد طرح دو طبقه کردن بزرگراه‌ها و خیابان‌ها هم اکنون در کشورهای اروپایی که بافت شهری آنها شبیه به کشورماست اجرا نشده بلکه این طرح در برخی شهرهای آمریکا و یا جنوب شرق آسیا اجرا شده است و دلیل اجرای این طرح نیز تفاوتی است که بافت شهری این شهرها با شهرهای ما و از جمله تهران در تعداد خودرو و بافت شهری گسترده دارند در واقع در این شهرها بزرگراه‌های دوطبقه می‌سازند زیرا چاره‌ای جز این ندارند و به دلیل فواصل طولانی و بالا بودن مالکیت خودرو و باز بودن فضای شهری ظرفیت راه‌های موجود جواب نمی‌دهد این در حالی است که درهیچ یک از شهرهای اروپایی با فشردگی فضای شهری مانند تهران تا کنون به دنبال اجرای چنین طرحی نرفته‌اند.

دبیر شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور همچنان معتقد است که توسعه حمل و نقل عمومی بهترین راهکار و سرمایه‌گذاری برای بهبود وضعیت ترافیک در کلان‌شهرهای کشور است و البته چاره‌ای نیز جز این راه وجود ندارد چراکه اگر خیابان‌ها و بزرگراه‌ها دو طبقه و حتی چند طبقه ساخته شود همچنان شهروندان با توجه به افزایش ظرفیت ظاهری معابر به خرید خودرو تشویق می‌شوند و از آنجا که این یک حق طبیعی است و نمی‌توان برای آن محدودیت قائل شد در نتیجه ظرف مدت کوتاهی باز هم به وضعیت قبل باز خواهیم گشت.

سیاست‌زدگی بزرگراه‌های دوطبقه

به نظر می‌رسد این روزها در احداث بزرگراه‌های دوطبقه بیش از این‌که بحث تاثیرگذاری این طرح بر کاهش بار ترافیک راه‌ها و معابر شریانی مطرح باشد کشمکش و پافشاری بین دو جناح شهرداری و شورای عالی ترافیک به چشم می‌آید که از یکسو مدیریت شهری تلاش می‌کند تا به هر قیمتی شده این طرح را حتی در قالب روش آزمون و خطا اجرا کرده و در صورت موفق بودن افتخار آن را به نام خود به ثبت برساند و از سوی دیگر مخالفان اجرای این طرح نیز در حالی بر نظر خود پافشاری می‌کنند که باید پذیرفت برای بهبود وضعیت بغرنج ترافیک کلان‌شهرهای کشور و بخصوص پایتخت در کنار توسعه حمل و نقل عمومی بررسی راهکارها و طرح‌های جدید ترافیکی که اجرای آنها در بسیاری از کشورهای مشابه نتیجه مثبت و موثری به همراه داشته ضرورتی اجتناب ناپذیر است.