حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
مروری بر دومین همایش سراسری تئاتر عاشورایی (18 تا 22 بهمن 84 تهران)
تئاتر عاشورایی، تئاتری از نوعی دیگر
سخن اول
دومین همایش سراسری آیینهای عاشورایی به مدت 6 روز از 18 تا 23 بهمنماه با اجرای 27 نمایش در مجموعه تئاتر شهر، تالار وحدت و تالار هنر برگزار شد. در این همایش 21 نمایش در بخش مسابقه، 4 نمایش در بخش ویژه و دو نمایش در بخش عروسکی به روی صحنه رفت و هیات داوران این همایش پس از دیدن نمایشهای بخش مسابقه آقایان ایرج راد، تاجبخش فناییان و سید مهدی شجاعی آثار این بخش را مورد قضاوت و داوری قرار دادند و در مراسم اختتامیه بهترینهای این همایش را در بازیگری زن و مرد، کارگردانی، نمایشنامهنویسی، طراحی صحنه و آهنگسازی انتخاب و معرفی کردند.
در این همایش علاوه بر این داوری، کانون ملی منتقدان تئاتر جمهوری اسلامی ایران بهترینهای بخش مسابقه این دوره را با حضور بهزاد صدیقی، مهرداد ابروان و فرح یگانه برگزیده و بیانیهای را در خصوص آثار و چگونگی برگزاری آن صادر کرد.
بانوان فعال کارگردان
یکی از ویژگیهای این دوره حضور نسبتا فعال بانوان کارگردان به نسبت تعداد کارگردانان و گروههای شرکتکننده بود. نمایش عروسکی خورشید به کارگردانی فریبا رئیسی، شهادت خوانی شمعون و شهرزاد به کارگردانی بهناز امینی، دلم معجزه میخواد به کارگردانی عاطفه معینی، فصلی دیگر به کارگردانی بهار کریمزاده و در سایه سارسوگ سکوت به کارگردانی سپیده نظریپور نمایشهایی بودند که توسط کارگردانان زن به روی صحنه رفتند.
همچنین نمایشنامه کابوس سرخ نوشته ملیحه مرادی جعفری تنها نمایشنامهای بود که توسط نمایشنامهنویس زن نوشته شده بود. حضور این تعداد کارگردان زن در این دوره از همایش، نشان از علاقه، استعداد و توانایی زنان هنرمند کشورمان دارد که هر یک با خلاقیتهای کم و بیش خود، تلاش کردند دین خود را به نمایش دینی و مذهبی و عاشورا و نیز هنر تئاتر یکبار دیگر به اثبات برسانند. با این همه اما تنها یکی دو نمایش و نمایشنامه که توسط کارگردانان و نمایشنامهنویس زن نوشته شده بود، قابل تامل بوده و همپای تعداد معدود آثار برتر آن به شمار میرفت.
حضور پررنگ تئاتر شهرستانها و فاصله آن با تهران
از میان 21 نمایش بخش مسابقه 9 نمایش از شهرستانهای مشهد، اصفهان، ارومیه، تبریز، رودان، تربت حیدریه و یک نمایش در بخش ویژه از شهرستان قم به اجرا درآمد. حضور این تعداد آثار نمایشی شهرستانها از مجموع تعداد نمایشهای اجرا شده در همایش دوم عاشورایی اگرچه حضوری مغتنم بوده و به نوعی توجه مسوولان برگزاری آن را به تئاتر شهرستان نشان میدهد، اما با دیدن آنها میتوان به این نتیجه رسید که در تئاتر شهرستان متاسفانه بر همان پاشنه گذشته میچرخد و ضعف آثار آنان را در حیطه نمایشنامهنویسی، کارگردانی، بازیگری و طراحی صحنه به اثبات میرساند و نیز این مساله را به ما یادآور میشود که ضعف آموزشی و پژوهشی، عدم سرمایهگذاری و همچنین نبود بودجه کافی همچنان مسبب فاصله طولانی تئاتر تهران با شهرستانهای کشور است. به نظر میرسد مسوولان تئاتر کشور برای از بین بردن این فاصله طولانی بایستی به جای «حرف» به «عمل» بیشتر بیندیشند و این ضعفهای اساسی را ابتدا با برنامهریزی و تعیین بودجههای شایسته و بایسته و سپس با آموزش هنرمندان تئاتر شهرستان و فعالسازی تالار نمایشی آنها به قوت تبدیل نمایند.
نمایشنامهها همچنان بدون نگرههای نوین و قوت
همایش تئاتر عاشورایی نیز همچون هر جشنواره، یادواره و همایش تئاتری دیگر که با عناوین متعدد و مختلف در طول سال برگزار میشود، یکبار دیگر این نکته را گوشزد کرد، همچنان صحنه تئاتر کشور ما از نداشتن نمایشنامه خوب رنج میبرد. نمایشنامههای این همایش با آن که از تعدد و تنوع برخوردار بودند، اما اغلب در زمینههای شخصیتپردازی، دیالوکنویسی و صحنهپردازی اصولی قوت لازمه را نداشتند و نمیتوانستند به عنوان پایه محکمی برای تئاتر و جهان صحنه قلمداد شوند. همچنین اغلب آثار از نگاههای تازه و نو تهی بوده و به جز به تعداد انگشتان یک دست، این نمایشنامهها حرف تازهای برای گفتن نداشتند. شاید اکنون وقت آن است تا نمایشنامهنویسان با رویکردهای تازهای به موضع عاشورا و پیامدهای آن در این عرصه قلم زده تا چنین آثاری با جذابیتهای بیشتر و نگاههای پختهتر و جدیدتر بتوانند با مخاطبان امروزی ارتباط برقرار کنند. پیشنهاد میشود برای دورههای آینده از نمایشنامهنویسان حرفهای برای شرکت در این همایش دعوت شده تا بر غنای فکری و معنوی و همچنین غنای همایش تئاتر عاشورایی افزوده شود و نمایشنامهنویسان جوان از تجربیات هنرمندان حرفهای این عرصه بهرههای لازم را برده و در دورههای آینده با دست پرتر و نگرشهای امروزیتری پا به میدان بگذارند.اما از میان نمایشنامههای بخش مسابقه که در عرصه نمایشنامهنویسی هم رویکردهای نوینی را دارا بوده و هم اصول و فنون نمایشنامه نویسی در آنها رعایت شده بود و نیز به ارتباط بیشتر با مخاطب منجر میشد میتوان به نمایشنامههای حقیقت دار تو را بوسیدم نوشته میلاد اکبرنژاد، کابوس سرخ نوشته ملیحه مرادی جعفری، آن که گفت نه نوشته عبدالرضا حیاتی، آب مرا قصه کرد نوشته سید مهرداد ضیایی و محال هم ممکن است نوشته سیروس همتی اشاره کرد.
آیینهای نمایشی متنوع و تعزیههای مهم
در کنار نمایشهای صحنهای، در فضای باز تئاتر شهر آیینهای نمایشی ساعت 16 روزهای 18 تا 22 بهمن منقبت خوانی، چاووش خوانی، سنج زنی، مقتل خوانی، سقاخوانی، پرده خوانی، جوش و چاووش، چاغ چاغو، کرنا نوازی و... از شهرهای آران و بیدگل، بوشهر، کاشمر، لاهیجان، یزد، کاشمر، نائین، بروجرد، میبد، اردکان، ابرکو، محمدیه نائین، دژکرد اقلید، ملایر و چهار محال و بختیاری به نمایش گذاشته میشد. اجرای تعزیههای شاهچراغ، فضل و فتاح، مسلم بن عقیل، حربن یزید ریاحی، وهب نصرانی، قاسم بن حسن(ع)، حضرت علی اکبر(ع)، حضرت عباس (ع)، بازار شام تاسوعا و شهادت حضرت امام حسین (ع) در روز عاشورا از دیگر برنامههای این دوره از همایش بود که البته هم همچون همیشه هر یک دارای جذابیتهای خاص خود بود و هم فرصتی بود تا نسل امروز با این آیین نمایشی کشورمان از نزدیک و به طور رو در رو آشنایی بیابند و شاهد اجرایی از نسخههای تعزیه مطرح و مهم شوند. امید که همایش سوم با قوت و کیفیت اجرایی بهتر نمایشهای صحنهای و با بخشهای متنوعتر برگزار شود.
گفت و گو
