زمین در‌آستانه ششمین دوره انقراض

بر اساس آخرین گزارش پایگاه اطلاع رسانی ساینس دیلی، دانشمندان در تحقیقات جدید خود اعلام کردند زمین در ششمین دوره انقراض کامل تمام گونه‌های گیاهی و جانوری قرار دارد به طوری که 50 درصد از همه گونه‌های گیاهی  جانوری در آن ناپدید شدند! ‌این انقراض به علت فعالیت‌های انسانی، از میان بردن زیستگاه‌های جانوری، تولید آلودگی و فعالیت‌های دیگری است که سبب نابودی کره زمین می‌شود و تمام این عوامل را انسان‌ها به وجود آورده‌اند.

این انقراض شبیه به انقراض کامل گونه‌های مختلف جانوری  گیاهی کره زمین در 65 میلیون سال قبل بوده که با نام کرتاسه شناخته شده است. در این انقراض اگرچه دایناسورهای غیرپرنده نابود شدند، اما تعداد زیادی از گونه‌های گیاهی هم از عرصه حیات خارج و منقرض شدند.

بر اساس تحقیقات اخیر، بسیاری از گونه‌های تک ژنتیکی که نقش مهمی در اکوسیستم دارند، در حال انقراض هستند و با نابودی آنها حیات کره زمین از میان خواهد رفت.

تبار بیشتر گونه‌های روی زمین به انفجار حیات در دوره کامبرین یعنی 500 میلیون سال پیش برمی‌گردد، اما این میراث بسرعت در حال نابودی است.

گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی نشان می‌دهد ادامه روند کنونی احتمالا منجر به بزرگ‌ترین انقراض گروهی در 60 میلیون سال گذشته و یکی از 6 نابودی بزرگ از 5/3 میلیارد سال پیش یعنی آغاز پیدایش حیات در اقیانوس‌ها خواهد بود.

دانشمندان تخمین می‌زنند سرعت انقراض از یک تا 10 هزار برابر سرعت تاریخی آن است و بیشتر گونه‌های رو به اضمحلال کنونی در میان موجودات زنده بسیار کمیاب هستند و بعضی از آنها منحصر به یک درخت در جنگل‌های بارانی است.

بر اساس گزارش برنامه محیط زیست سازمان ملل، گونه‌های بومی در مناطق جغرافیایی نسبتا جدا‌‌‌افتاده درجزایر و قلل کوه‌ها یا رشد یافته در یک موقعیت محدود، وجود دارند. این خصوصیات گونه‌های بومی را نسبت به تغییرات محیط زیست حساس کرده که دخالت‌های انسانی بر آسیب‌‌پذیری آنها افزوده است.

به این ترتیب حتی اگر تمام متغیرهایی که باعث کاهش تنوع زیستی شده‌اند، متوقف شوند، سرعت انقراض برای حداقل یک قرن آینده با نرخ بالا ادامه خواهد داشت.

نابودی و فروپاشی زیست بوم‌ها بشدت از جمعیت گونه‌ها کاسته است به طوری که بعید به نظر می‌رسد بسیاری از آنها تا چند نسل دیگر دوام آورند.

بر اساس گزارش برنامه عمران ملل متحد، به عنوان مثال در منطقه راودگلیدس، جمعیت پلنگ فلوریدا به کمتر از 100 راس کاهش یافته است و علت این کاهش مجموعه‌ای از دلایل از قبیل گسترش شهر، آلودگی و شکار است.

پلنگ‌ها مجبور هستند بقای نسل خود را حفظ کنند، اما با گسترش بیماری و شکار، فرزندان آنها باقی نخواهند ماند و بعید به نظر می‌رسد بدون تلاش‌های شدید حفاظتی این گونه‌ها یک قرن دیگر زنده بمانند.

به این ترتیب حتی اگر شرایط و تهدیدات طبیعی اجازه دهند، دخالت‌های انسانی مانند شکار بویژه شکارهای بی‌رویه و غیرقانونی به روند انقراض و نابودی گونه‌های حیات وحش کمک می‌کند و اجازه احیا و تکثیر این گونه‌ها را به صورت طبیعی نمی‌دهد.

گرم شدن زمین و انقراض گونه‌ها

طبق گزارشی که اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت(IUCN)  منتشر کرد، بیش از 16 هزار گونه در سرتاسر جهان با خطر انقراض مواجهند. یک‌چهارم گونه‌های پستاندار، یک هشتم گونه‌های پرنده و یک سوم گونه‌های دوزیست در فهرست سرخ اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت قرار دارند.

دانشمندان انگلیسی هشدار دادند دمایی که برای قرن‌های آینده زمین پیش‌بینی شده، می‌تواند منجر به انقراض انبوه گونه‌های زیستی شود.

پایگاه اینترنتی بی‌بی‌سی در گزارشی اعلام کرده است دماهایی که برای آینده زمین پیش‌بینی شده، در حدود دماهایی است که زمین در مراحل اولیه تاریخ خود، یعنی زمانی که 95 درصد از گیاهان و حیوانات از بین رفتند، تجربه کرده است.

کارشناسان، ارتباط بین اقلیم و تنوع زیستی را در یک دوره 20 میلیون ساله و بر اساس تقریبا کل فسیل‌های ثبت شده، مورد بررسی قرار دادند و دریافتند تنوع گونه‌های زنده جهان در دوره‌های سرد بیشتر و در دوره‌های گرم کمتر است.

دکتر پیتر می‌هیو از دانشگاه یورک انگلیس گفت، تحقیقات ما دال بر این موضوع است که با بررسی اقلیم جهانی می‌توان علت تغییرات قابل ملاحظه در تعداد و انواع فسیل‌های ثبت شده را بسیار ساده و محکم توضیح داد.

نتایج این تحقیقات در نشریه مجموعه مقالات انجمن سلطنتی منتشر شده است.

در این تحقیق، داده‌های گوناگون دریایی و خشکی با تخمین دماهای سطح دریا برای همان دوره مورد مقایسه قرار گرفت.

پژوهشگران دریافتند 4 مورد از پنج مورد انقراض دسته جمعی در تاریخ کره زمین، نه در دوره‌های یخی (هوای سرد و خشک)، بلکه در دوره‌های گلخانه‌ای (شرایط گرم و مرطوب) روی داده است.

یکی از موارد رویدادهای بزرگ انقراض دسته‌جمعی، در 251 میلیون سال پیش است که طی آن 95 درصد از موجودات زنده از بین رفتند.

می‌هیو اظهار داشت، در بدترین شرایط می‌توان پیش‌بینی کرد که در قرن آینده پس از چند نسل معدود، اثری از انسان باقی نخواهد ماند. وی افزود باید چرایی این‌گونه ارتباط میان دماها و انقراض را دریابیم و در مدل‌های پیش‌بینی شده شرایط بسیار وخیم گزارش شده است.

از سوی دیگر شکار بی‌رویه یکی از عواملی است که امروزه بشدت گونه‌ها را در معرض خطر قرار داده است.

شکار از جمله عواملی است که حیات وحش کشورما را نیز در معرض تهدید قرار داده و بر اساس آمار‌های غیررسمی، حیات وحش کشور ما نیز با فشار 6 برابر شکار‌های غیرقانونی مواجه است و به سبب تخریب زیستگاه، وضعیت مناسبی ندارد.

عزم جدی جهانی در کنار ایجاد تمام کنوانسیون‌ها و نظارت‌های بین‌المللی شاید تنها امیدی باشد که با تلاش دولتمردان و مردم به جلوگیری از این روند تاسف‌بار می‌توان به آن اندیشید.

حمیده سادات هاشمی