هندی‌ها ‌به‌ سوی ‌ماه‌ می‌روند

بامداد روز اول آبان امسال، بسیاری از مردم هندوستان تجربه‌ای متفاوت را از سر گذراندند. حتی آنها که در مزارع دوردست این کشور،‌پیش از طلوع خورشید به مزارع خود رفته بودند نتوانستند ساعت 6 بامداد از تماشای آسمان صرف‌نظر کنند. آنها به آسمانی نگریستند که میزبان نخستین ارابه هندیان به سوی ماه می‌شد.

این شور و اشتیاق در میان افرادی که در اتاق کنترل پرتاب،‌ لحظات پر اضطراب آغاز ماموریت را سپری می‌کردند بیش از همه بود. آن زمان که موتورهای پرتابگر روشن شد و پس از چند دقیقه کاوشگر چاند‌رایان ‌ 1 در مدار زمین قرار گرفت، بیش از هر کسی،‌ میلسوامی انناداریا و س. ک. شیو کومار بودند که نفسی براحتی کشیدند. این دو دانشمند هندی بیش از هر فرد دیگری در این ماموریت نقش داشتند و تلاش طولانی آنها باعث به ثمر نشستن این ماموریت شده بود.

چاند‌رایان - 1 این روزها پس از سفری 5/5 روزه به ماه در حال قرار گرفتن در مدار ماه است تا اولین ماموریت هندی در اطراف قمر زمین را آغاز کند به این ترتیب، مثلث کاوشگرهای آسیایی در اطراف ماه تکمیل شده است. چاند‌رایان هندی،‌کاگویا یا سلنه ژاپنی و چانگ 1 چینی اکنون تنها کاوشگرهای زمینی در اطراف ماه هستند که بزودی کاروانی از کاوشگرهای آمریکایی و اروپایی نیز به آنها ملحق خواهند شد.

اما داستان چاند‌رایان - 1 که معنی آن به زبان سانسکریت ارابه‌ماه‌پیماست، به سال‌ها قبل بازمی‌گردد. هندوستان راهی طولانی را برای تبدیل شدن به کشوری پیشرفته در حوزه فناوری‌های نوین طی کرده است. تصویری که عموم مردم جهان از این کشور دارند؛ مردمانی رنج دیده و تنگدست اما سختکوش است که با حداقل امکانات، زندگی خویش را پیش می‌برند. تجربه تاریخی عظیم این کشور و سابقه استعماری طولانی ظاهری متفاوت با واقعیت برای این کشور طراحی کرده است به طوری که کمتر کسی در مواجهه اول به یاد خواهد آورد، امروز هندوستان نه تنها بزرگ‌ترین دموکراسی جهان است که یکی از قدرت‌های اقتصادی و فناوری و دانش جهان به شمار می‌رود.
برنامه‌ریزی دشوار اما ثمربخشی که دولت‌های هندوستان در زمینه علوم و فناوری انجام دادند کم‌کم ثمرات خود را نشان می‌دهد . اگر برخی منتقدان، زمانی این کشور را برای سرمایه‌گذاری‌های میلیاردی در حوزه‌هایی مانند علوم رایانه، ‌نجوم، ‌فیزیک،‌ علوم فضایی و مشابه آن مورد انتقاد قرار می‌دادند در حالی که مردم این کشور با بحران غذا روبه‌رو هستند، امروز متوجه سودمندی این سرمایه‌گذاری‌ها شده‌اند. امروز هندوستان نه تنها بخش عمده‌ای از صنعت نرم‌افزار جهان را در اختیار دارد که یکی از قطب‌های نجوم و بویژه نجوم رادیویی جهان به شمار می‌رود و در فناوری‌های فضایی نیز به جایی رسیده که می‌تواند اهداف جاه‌طلبانه‌ای مانند فتح ماه را در سر بپروراند و به واسطه همین سرمایه‌گذاری‌ها،‌ امروز به قدرتی اقتصادی تبدیل شده است.

اما داستان چاند‌رایان اگرچه سال‌ها در محافل علمی و فضایی هندوستان و در سازمان تحقیقات فضایی هندوستان (ISRO) مورد بحث قرار داشت اما زمانی توجه گروه‌های علمی را به خود جلب کرد که سال 2003، چین اولین سفینه سرنشین دار خود را به سوی ماه اعزام کرد. در آن سال نخست وزیر وقت هندوستان،‌ آتل بیهاری واجپایی، اعلام کرد هندوستان باید سرعت اکتشافات فضایی خود را افزایش داده و  اعزام انسان به ماه را تا سال 2020 در دستور کار قرار دهد. او در آن سخنرانی  که بسیاری آن را یادآور سخنان کندی در زمان آغاز مسابقه فتح ماه در دهه 60 میلادی ارزیابی می‌کردند از دانشمندان کشورش خواست عزم خود را جزم و ماه را فتح کنند. این سخنان در آن زمان چندان جدی تلقی نشد اما آنها که هندی‌ها را می‌شناختند، می‌دانستند باید منتظر رویدادی در این حوزه باشند.

بامداد اول آبان، اولین گام سلسله رویدادهایی که فضانوردان هندی را به ماه خواهد برد کلید خورد و چاند‌رایان  1 که مدار گردی کاوشگر و بدون سرنشین است، عازم مدار ماه شد. هندی‌ها در این تجربه نه تنها قصد دارند توانایی‌های خود را بسنجند که با مشارکت دادن سازمان‌های فضایی دیگر جهان از جمله سازمان فضایی ناسا،‌ آژانس فضایی اروپا و آژانس فضایی بلغارستان در این ماموریت خود را وارد جریانی بین‌المللی کردند. این 3سازمان فضایی در مجموع 6  ابزار علمی طراحی و بر عرشه کاوشگر چاند‌رایان نصب کرده‌اند تا به کمک آن، اطلاعات جدیدتری از سطح ماه به دست آورند.

اهداف اصلی مدارگرد چاند‌رایان، تهیه نقشه دقیق، 3 بعدی و کامل از هر دو نیمکره ماه است.  5  آزمونگر علمی که هندی‌ها بر عرشه این مدارگرد قرار داده‌اند، ضمن این‌که نقشه سطح‌نگاری 3 بعدی بسیار دقیقی را در اختیار دانشمندان قرار می‌دهد  که بعدها در برنامه ماه هندوستان می‌تواند برای تعیین محل فرود مورد استفاده قرار گیرد  ‌اسکن شیمیایی دقیقی را تهیه می‌کند که پراکندگی مواد معدنی و عناصر شیمیایی سنگین را بر این قمر مشخص خواهد کرد و همچنین به کمک ابزارهای دورسنجی که در طیف‌های الکترومغناطیسی متفاوتی  از مادون قرمز گرفته تا اشعه ایکس   سطح ماه را کاوش می‌کنند، در مدت 2 سال فعالیت در اطراف ماه می‌توانند اطلاعات بسیار زیادی تولید کنند؛ اطلاعاتی که نه تنها برای هندی‌ها ارزشمند خواهد بود بلکه دیگر سازمان‌های علمی و فضایی نیز آن را با علاقه دنبال خواهند کرد.

یکی از سوژه‌هایی که چاند‌رایان، ‌جستجوی آن را در دستور کار خود قرار داده جستجوی منابع احتمالی آب در مناطق قطبی ماه و به شکل منجمد بر سطح یا زیر سطح ماه است. این مساله بویژه پس از آن‌که مدارگرد ژاپنی کاگویا چند هفته پیش اعلام کرد یکی از مناطقی که نامزد میزبانی منابع آبی بوده فاقد نشانه‌های یخ است،‌اهمیت بیشتری پیدا کرده است. پیش از این، کاوشگر کلمانته مدارک جدی مبنی بر وجود آب پیدا کرده بود و اینک کاگویا نظر متفاوتی ارائه می‌کند. یافته‌های چاند‌رایان می‌تواند کمک بزرگی در این عرصه به حساب آید. آب برای آینده اکتشافات مریخ، حکم کلیدی راهگشا را دارد. اگر آب در مریخ و در مناطقی قابل استحصال وجود داشته باشد، فرآیند پروازهای میان سیاره‌ای از پایگاه‌های آینده ماه و از سوی دیگر بنای چنین پایگاه‌هایی بسیار خوب پیش خواهد رفت. چرا که نه تنها نیاز به آب را از بین می‌برد که می‌توان از آن اکسیژن مورد نیاز و همین‌طور هیدروژن لازم برای سوخت سفینه ها آینده را استحصال کرد.

چاند‌رایان اما بر عرشه خود یک وزنه 170 کیلوگرمی حمل می‌کند. این وزنه زمانی که چاند‌رایان در مدار ماه قرار دارد از عرشه آن جدا خواهد شد و بر سطح ماه سقوط خواهد کرد. در اثر این برخورد که به صورت سقوط آزاد انجام می‌شود گودالی بر سطح ماه ایجاد شده، غباری از مواد برخواهد خاست که دستگاه‌های دورسنجی چاند‌رایان با بررسی طیفی آن، اطلاعات دقیقی از لایه‌های زیرین سطح ماه به دست خواهند آورد.

اما فراتر از همه این موارد، این ماموریت تجربه متفاوت و منحصر به فردی در مدیریت پروژه‌های فضایی برای هندوستان به شمار می‌رود؛ تجربه‌ای که باعث خواهد شد ایده سفر انسانی آنها به ماه بیش از هر زمانی جدی گرفته شود. هندی‌های سختکوش خیلی زود به ارزش این جمله پی برده‌اند که آینده بشر در فضاست و به همین دلیل، در آینده ما حضوری چشمگیر خواهند داشت.