برنامه 3مرحله ای برای مقابله با ایدز

با این که بیش از دو دهه از شناخته شدن ایدز به عنوان یک بیماری نوظهور نمی گذرد ، اما در همین مدت کوتاه شیوع گسترده آن در جهان ، ایدز را به صورت مشکلی جهانی در آورده است .

کد خبر: ۲۱۱۴۹

. در پی اعلام طرح کشوری مبارزه با ایدز و موفقیت آن در عرصه بین المللی که اعطای جایزه از سوی سازمان بهداشت جهانی (WHO) را به دنبال داشت ، بر آن شدیم تا با دکتر حسن امین لو، مدیرکل بهداشت و درمان سازمان مدیریت و برنامه ریزی گفتگویی ترتیب دهیم . ماحصل گفتگوی زیر که ضمن بیان حقایق علمی در خصوص این بیماری به شرح طرحهای کشوری مبارزه با ایدز می پردازد ، در ادامه از نظر خوانندگان می گذرد.

حدود دو دهه است که ایدز به عنوان یک بیماری قابل سرایت شناخته شده ، بخصوص از یک دهه پیش حالت همه گیری خاصی پیدا کرده است و اکنون یک تهدید جهانی محسوب می شود. لطفا درخصوص وضعیت فعلی این بیماری در ایران توضیح دهید.
می دانید که ایدز به عنوان یک معضل اجتماعی ، اقتصادی و روانی یکی از اساسی ترین خطرات تهدیدکننده سلامت انسانها در حال حاضر است . این بیماری از نظر بروز، میزان مرگ و میر ناشی از آن ، دوره کمون طولانی و میزان انتقال آن ، یکی از اولویت های بهداشتی برای کل دنیاست . اگرچه بیش از دو دهه از شناخته شدن آن نمی گذرد ، ولی شدت شیوع و بروز آن در جهان بسرعت در حال افزایش است ؛ به گونه ای که طبق گزارش سازمان بهداشت جهانی تا سال 2001 ، 63میلیون نفر در سطح جهان مبتلا به این بیماری شناخته شده اند که از این تعداد 23میلیون نفر آنها تا سال 2001 در گذشته اند. طبق همین گزارش در سال 2001 ، پنج میلیون نفر در جهان به این بیماری مبتلا شده اند و در همان سال 3میلیون نفر در اثر این بیماری فوت کرده اند. تخمین زده می شود که در هر دقیقه 25نفر در سراسر جهان به این بیماری مبتلا می شوند و جای تاسف است که بیشتر شیوع این بیماری در قاره آسیاست که ما نیز در آن زندگی می کنیم . دوسوم کل بیماران در آسیا هستند ، بخصوص آسیای جنوب شرقی و شرق آسیا از این نظر همه گیری بیشتری دارند. در ایران اولین مورد این بیماری در سال 1365 گزارش شد که یک کودک هموفیلی 6ساله بود که از طریق تزریق خون آلوده به این بیماری مبتلا شده بود. شرایط اجتماعی ، عقاید مذهبی و نحوه زندگی مردم کشور ما به گونه ای است که آمار ابتلا در مقایسه با سایر کشورهای آسیایی بسیار کمتر است . ولی با توجه به تغییر شرایط در کشور ما ، این بیماری در کشور ما هم به معضلی اجتماعی تبدیل شده است و دیگر نمی توان از کنار آن بسادگی گذشت . آمار مبتلایان به ایدز در کشور ما تا شهریور ماه 81 حاکی است که 3612نفر تا این تاریخ آلوده به ویروس HIV شناخته شده اند. در عین حال که تعداد مبتلایان که علایم ایدز در آنها دیده شده ، 660نفر گزارش شده است . ولی این آمار قطعی نبوده و مطمئنا ارقام واقعی بیشتر از اینهاست . طبق محاسبات جهانی ، هر تعداد بیمار که شناسایی می شود، 3برابر آن را به عنوان عدد واقعی مبتلایان به آن بیماری در نظر می گیرند. بنابراین با این شیوه محاسبه ، تعداد بیماران ایدزی در کشور ما حدود دو هزار نفر خواهد بود که 660نفر آن شناسایی شده اند و طبق همین محاسبات 3برابر بیماران واقعی را به عنوان مبتلایان به ویروس که هنوز علایم بیماری در آنها بروز نکرده ، در نظر می گیرند؛ بنابراین حدود 6هزار نفر آلوده به ویروس HIV در کشور خواهیم داشت . 3 برابر این تعداد را نیز افراد در معرض خطر در نظر می گیرند که با لحاظ کردن این ارقام ، رقم بزرگی به دست می آید. نکته مهم دیگر، روند رشد سریع تعداد مبتلایان به این بیماری است . اگر رشد این بیماری به همین شدت ادامه یابد، بزودی آمار مبتلایان در ایران نیز فاجعه آمیز خواهد بود. طبق برآورد سازمان بهداشت جهانی در سال 2020 بزرگترین عامل مرگ و میر در دنیا ایدز خواهد بود و این نکته ای است که نمی توان آن را نادیده گرفت .
چه تفاوت های احتمالی از نظر راههای انتقال بین کشور ما و سایر کشورهای دنیا وجود دارد؛
راههای عمده انتقال این بیماری به سه گروه عمده تقسیم می شوند. یکی از طریق خون است که خود اشکال متفاوتی دارد، از جمله بین معتادان تزریقی که از سوزن مشترک استفاده می کنند که در کشور ما نیز عمده ترین راه انتقال بیماری از همین طریق است . در واقع 65درصد مبتلایان کشور ما از این طریق آلوده شده اند. راه دیگر انتقال بیماری ، تزریق خون و فرآورده های خونی است که اکنون مراقبت های بیشتری در این زمینه صورت می گیرد. راه انتقال دیگر، ابتلای کارکنان مراکز بهداشتی است که از طریق ورود احتمالی سوزن آلوده به بدن به ویروس HIV مبتلا می شوند. اگرچه مورد اخیر بسیار نادر است ، اما به هر حال وجود دارد. راه عمده دیگر انتقال از طریق مادر به کودک است . سومین طریق عمده انتقال این بیماری ، از راه تماس جنسی است که در ایران 5/8 درصد مبتلایان از این طریق آلوده شده اند. وجود بیماری های دیگر دستگاه تناسلی ، احتمال ابتلا و انتقال ایدز را تا حد زیادی افزایش می دهد. همواره باید توجه داشت که با این که ویروس در بزاق ، ترشحات بدن ، ادرار و ترشحات ریوی وجود دارد، تاکنون هیچ مورد گزارشی از انتقال بیماری از این راهها نداشته ایم ؛ بنابراین جای هیچ گونه ترس بی مورد در این زمینه وجود ندارد.
نکته مهمی که مردم اغلب از آن بی اطلاع هستند، برنامه های در دست اجرا برای کنترل بیماری ایدز در ایران است ، چه برنامه هایی تاکنون اجرا شده و چه طرحهایی برای آینده در کشور داریم؛
این برنامه ها تحت عنوان کنترل و پیشگیری از عفونت HIV و بیماری ایدز در سه سطح صورت می گیرد که به طرحهای پیشگیری اولیه ، ثانویه و ثالثیه نامیده می شوند. پیشگیری اولیه برای افراد عادی جامعه است که به این ویروس مبتلا نشده اند و باید از آنها در مقابل خطر ابتلا مراقبت شود، پیشگیری ثانویه درخصوص کسانی است که ویروس ایدز به بدن آنها وارد شده است . در این حالت با درمان و مراقبت های خاصی که از این افراد به عمل می آید، عمر طولانی تری خواهند داشت . پیشگیری ثالثیه درباره افرادی است که بیماری ایدز در آنها کاملا بروز یافته و تلاش می شود که عوارض بیماری در این افراد تا حد امکان کاهش یابد. برای این پیشگیری ها، استراتژی هایی مشخص شده است که در 11عنوان خلاصه می شود. مساله اول آموزش و اطلاع رسانی است که مهمترین مرحله است . مورد بعد تامین خون سالم است که سال آینده با راه اندازی مرکز تصفیه مجهز ، این مشکل بر طرف می شود. ضمن این که در حال حاضر فرآورده های خونی سالم با دقت مضاعف از خارج کشور وارد می شود. مورد سوم تقویت نظام مراقبت اپیدمیولوژیک است که باید در مورد گروههای مبتلا مثل معتادان برنامه های ویژه ای اجرا شود. مورد چهارم تقویت نظام پیشگیری از انتقال ویروس در مراکز بهداشتی درمانی است که توجه به انتقال بیماری در تزریقات و مراکز دندانپزشکی و سایر مراکز بهداشتی از اهمیت خاصی برخوردار است . مورد پنجم ، مشاوره با افراد در معرض خطر است که باید راههای کنترل را به آنها آموزش داد. مورد دیگر درمان بیماری های مقاربتی است که می تواند در پیشگیری از انتقال ایدز موثر باشد. مورد بعد مشاوره و مراقبت از موارد مبتلا به ویروس ایدز است . تقویت و توسعه زیرساخت ها، منابع مالی ، انسانی و مدیریتی در تمام زمینه های مرتبط با این بیماری از موارد دیگری است که باید به آنها توجه کافی مبذول کرد. حمایت از افراد آلوده به ویروس ایدز نیز مورد بسیار مهمی است و نباید این افراد احساس طرد شدن از جامعه را داشته باشند.
برای اجرایی کردن این برنامه ها ، چه اقداماتی صورت گرفته و چه تمهیداتی اندیشیده شده است؛
تشکیل کمیته کشوری مبارزه با ایدز یکی از اقداماتی است که در دست اجراست و اساسنامه ای برای آن نوشته شده که در سازمان مدیریت و برنامه ریزی تایید شده ، در کمیته امور اجتماعی دولت به تصویب رسیده و برای تصویب نهایی به هیات وزیران ارسال شده که امیدواریم هرچه سریع تر در آنجا نیز به تصویب برسد. در تهیه این طرح وزارت بهداشت ، سازمان مدیریت ، سازمان زندان ها، نیروی انتظامی ، وزارت کشور و سایر نهادهای مرتبط دخیل بوده اند و پس از تصویب نهایی در هیات دولت ، تکلیف تمام دستگاه ها در مبارزه با ایدز کاملا مشخص می شود. طرح جامع کشوری ملاک عمل در این زمینه خواهد بود. علاوه بر این اساسنامه ، اقدام مهم دیگری که صورت گرفته ، تاسیس مراکز مشاوره بیماری های رفتاری و مراکز مثلثی است . در مراکز مثلثی به علت ارتباط بین اعتیاد، ایدز و بیماری های مقاربتی ، مشاوره مربوط به این سه مورد که تحت عنوان بیماری و رفتارهای پرخطر نامیده می شوند، صورت می گیرد. مشاوره های مربوط به بیماری های رفتاری در دو بخش انجام می شود، یکی در زندان ها که آمار بالایی از مبتلایان را شامل می شود و دیگری در دانشگاه هاست که برای عموم مردم خدمات را ارائه می کند. زندان و دانشگاه کرمانشاه در این امر پیشقدم شدند که سازمان بهداشت جهانی از طرحهای آنها بازدید و آنها را تایید کرد و اخیرا نیز جایزه بین المللی در این مورد به کشور ایران تعلق گرفت که نشان از موفقیت طرحهای کشوری مزبور دارد. در حال حاضر در 14دانشگاه کشور این مراکز تاسیس شده و در مورد زندان ها نیز برای امسال 10زندان در نظر گرفته شده بود که تاکنون در 19زندان کشور این امر تحقق یافته است و این روند همچنان ادامه خواهد یافت . در تهران نیز این مشاوره ها در دو مرکز یکی در میدان قدس و دیگری در درمانگاه والفجر واقع در خیابان آزادی مشاوره صورت می گیرد.