پوکی استخوان، بیماری خاموش قرن

پوکی استخوان یا دراصطلاح پزشکان فرنگی استئوپروز از زمان شروع کاهش تراکم استخوان ها دربدن فرد مبتلا تا بروز اولین نشانه ها و علایم آن روندی تدریجی دارد و این موضوع درکنار عوارض و هزینه های سنگینی که به مبتلایان، خانواده آنان و بطور کلی ارگان های بهداشتی و درمانی جوامع تحمیل می کند سبب شده که از آن به عنوان بیماری خاموش قرن یاد شود.

استئوپروز از بیماری های بسیار خطرناک قرن محسوب می شود که درصورت پیشرفت آن عوارض نامطلوبی چون شکستن سریع استخوان ها، زمین گیر شدن فرد و در نهایت در مراحل بسیار پیشرفته و درگیر کردن دیگر اعضا و ارگان های حیاتی بدن حتی مرگ بیمار مبتلا را هم به دنبال خواهد داشت.

شدت گسترش و پیامدهای نامطلوب بیماری به حدی است که روز بیستم اکتبر میلادی مصادف با 29 مهرماه به عنوان روز جهانی پوکی استخوان نامگذاری شده است.

کارشناسان، شیوه و سبک زندگی مانند بی تحرکی و کم تحرکی، نرسیدن کلسیم و ویتامین D به اندازه کافی به بدن، افزایش استفاده مردم از موادی چون قهوه، دخانیات و مشروبات الکلی را از علل مهم بروز پوکی استخوان در انسان به عنوان ارمغان ناخوشایند زندگی پرهیاهو و پیچیده ماشینی در دنیای امروز ذکر می کنند.

این کارشناسان و متخصصان می گویند: هر چند با افزایش سن و شروع دوران میان سالی و پیری روند کاهش تراکم استخوان در انسان ها شروع می شود و موضوعی طبیعی است اما علل بروز بیماری پوکی استخوان در جهان امروز همان تعییر شیوه و سبک زندگی می باشد.

به گفته آنان رشد طولی استخوان انسان ها بطور معمول از زمان کودکی تا سن 20 سالگی شروع و از آن به بعد متوقف می شود اما مرحله تراکم استخوان های انسان از 20 سالگی تا 30 سالگی است و در این دهه شتاب بیشتری می یابد.

یک فوق تخصص متابولیسم در استان اردبیل می گوید: از سن 30 سالگی به بعد هر سال یک تا پنج درصد از میزان تراکم استخوان ها کاسته می شود و این روند از سن 50 سالگی شتاب بیشتری می گیرد.

دکتر منوچهر ایرانپرور در همایش روز جهانی پوکی استخوان در سالن اجتماعات بیمارستان امام خمینی (ره ) اردبیل افزود: از 50 تا 60 سالگی روند کاهش تراکم استخوان ها در بانوان بیشتر است و از این سن به بعد مردان و زنان به یک اندازه تراکم استخوان خود را از دست می دهند.

او گفت: چون هزینه های درمان بیماران مبتلا به استئوپروز بسیار سنگین است و از سویی این بیماری دردها و گرفتاری های متعددی برای مبتلایان به دنبال دارد باید برای پیشگیری از پوکی استخوان باتوجه به روند شدید گسترش آن در جامعه در دوران حاضر از همان سنین نوجوانی برای حفاظت از استخوان ها
سرمایه گذاری شود اما این موضوع نافی غربالگری و شناسایی این بیماران و هزینه کردن برای درمان آنان نیست.

وی افزود: هزینه های سنگین درمان این بیماری حتی برای کشورهای دارای اقتصاد قوی و پیشرفته قابل تحمل نیست و به همین دلیل باید تمام پرستاران دانشجویان، پزشکان و پیراپزشکان برای به کارگیری راه های پیشگیری غیر دارویی این بیماری بیش از پیش تلاش نمایند.

دکتر ایرانپرور گفت: مردم اغلب زمانی متوجه ابتلا به پوکی استخوان می شوند که دیگر کار از کار گذشته است و باید برای درمان آن سال ها وقت و مبالغ زیادی هزینه نمایند.

یک فوق تخصص روماتولوژی نیز در این مراسم گفت: عواملی چون داروهای تضعیف کننده سامانه ایمنی بدن، داروهای مدر، ابتلا افراد به بیماری های خونی مانند لفنوم ها، کمبود و یا نبود استروژن و مصرف داروهای کوروتون دار می توانند سبب بروز و یا تشدید پوکی استخوان در انسان ها شوند. 

دکتر مارینا جستان مرنی افزود: البته عامل وراثت و ژنتیک هم از علل مهم ابتلا به پوکی استخوان است و در کنار آن نرسیدن کلسیم و ویتامین D به اندازه کافی به بدن، مصرف الکل، دخانیات، قهوه و مهمتر از همه نبود ورزش های منظم و روزانه از علل این بیماری محسوب می شوند.

وی با اعلام اینکه پوکی استخوان بطور معمول دارای دردهای مشخصی در بدن نیست، گفت: احساس درد و گرفتگی به ویژه در ستون فقرات ، مچ دست ، گردن فمور ، مهره های پشت ، خمیدگی ستون فقرات و شکستگی ساده استخوان حتی برای مثال با بغل کردن یک کودک می توانند از نشانه های ابتلا فرد به این بیماری
باشند.

وی انجام ورزش به مدت دست کم 30 دقیقه در روز ، پیاده روی منظم ، طناب بازی ، پیشگیری از کاهش وزن شدید به ویژه در افرادی که رژیم لاغری گرفته اند، ترک مصرف سیگار و دخانیات و افزایش مصرف مواد خوراکی حاوی کلسیم به ویژه انواع لبنیات و ماهی را از راه های پیشگیری و حتی درمان پوکی استخوان ذکر کرد.

به گفته او، اگر شکستگی هایی متعدد در مهره ها براثر این بیماری روی دهد سبب کوتاه شدن قد فرد خواهد شد و در مواردی به سبب پایین آمدن دیافراگم احساس سیری زودرس، کم شدن حجم قفسه سینه و بروز تنگی نفس شود و نیز ممکن است به کلیه و دستگاه مجاری ادرار نیز آسیب برساند که در صورت رسیدن به
مرحله بسیار خطرناک دیگر کاری از دست هیچ فردی برای درمان برنخواهد آمد.

وی یادآور شد که بیماری پوکی استخوان حتی در مراحلی که بیماری پیشرفت نسبی دارد از طریق روش های غیر دارویی فوق الذکر و نیز مصرف و تجویز دارو های ویژه قابل درمان می باشد.

دکتر جستان استفاده از سونوگرافی استخوان ، سی تی اسکن ، ام آر آی و سنجش تراکم استخوان را از روش های تشخیص بیماری پوکی استخوان ذکر کرد.

وی انجام روش های درمانی غیردارویی را در کنار درمان دارویی بیماری پوکی استخوان ضروری دانست و گفت اگر درمان های دارویی بدون انجام ورزش ، مصرف لبنیات و کنار گذاشتن مصرف دخانیات ، الکل و قهوه باشد هیچگاه موثر نخواهد بود.

او گفت: فرهنگ سازی در زمینه افزایش آگاهی های مردم با راه های پیشگیری از ابتلا به پوکی استخوان ضرورت دارد و باتوجه به اینکه این بیماری طی سال های متمادی در فرد ایجاد می شود درمان آن نیز نیاز به سپری شدن چندین سال زمان دارد.

آمار دقیقی از تعداد افراد مبتلا به پوکی استخوان (استئوپروز) در استان اردبیل در دست نیست اما زیاد بودن تعداد افرادی که دارای نشانه هایی شبیه علایم بیماری پوکی استخوان هستند و نیز تعداد بیمارانی که با این علایم به متخصصان مراجعه می کنند از ابتلا تعداد فراوانی از جمعیت میان سال و بزرگ سال در این استان به پوکی استخوان حکایت می کند.

گزارش: ایرنا