یادداشتی بر مستند منطق الطیر به روایت محمد اصلانی

«منطق الطیر به روایت محمد اصلانی» از جمله ساخته هایی است که باید قدرش را دانست ؛ مستندی که صادقانه و آگاهانه و بدون در نظر گرفتن کلیشه های رایج در مستند سازی

کد خبر: ۱۹۷۷۱

، در کمال قدرت ، ایجاز و اقتدار پرداختن به عرفان و نقش مهم آن را در چگونگی شکل گیری هنرهای «ایرانی اسلامی» در طول تاریخ پیدایش کلام و سپس خط ،دستمایه اصلی کار خود قرار داده است . «منطق الطیر به روایت محمد اصلانی» ابتدا پژوهشی در جهان خلقت و خداشناسی است که همانا اصل خودشناسی است . اصلانی با ارائه تصاویری زیبا و با تدوینی شایسته و کادر بندی های بجا و با استفاده از حرکتهای ساده دوربینی ، قبل از این که بخواهد به تماشاگر تازه ترین اثرش ، خبر از پختگی سازنده اش در زمینه مستندسازی القاء کند ، صادقانه می کوشد فقط در مقام یک راوی به روایت آنچه از گذشته تا هنوز در زمینه عرفان و معرفت مانده ، بپردازد. «منطق الطیر...» آغازی شگرف و تامل برانگیز دارد. ابتدا صدای راوی است : «در آغاز کلمه بود» و سپس حرکت دوربین به جلو و عکس آن بر خطوطی کج و معوج ... که با عقب کشیدن دوربین ، اسماء متبرکه خداوند ظاهر می شوند. و بانگ دوباره : «بخوان!» و قطع تصویر به نمایی باز از بافنده ای پیر که هر دانه از تار و پود آنچه را که قرار است خلقش کند، چه با اشتیاق ، ظریف و موثر و.. انجام می دهد... سپس صدای پای ستوران و نقشهایی که از چند هزاره پیش توسط دستانی هنرمند بر در و دیوار کشورمان نقش بسته اند... خون دل خورده اند تا بمانند و میراث شوند...بسوزند و بدرخشند تا ... جلوه گری کنند... و آنقدر بمانند تا تاریخ شوند... و باز تاکید صداست : «در ابتدا کلمه بود»... همین جمله کوتاه و بس ...چرا که از نظر فیلمساز آنچه ماندنی است «حق» است و بس ... تصاویر می آیند و از پی هم می گذرند... یعنی تاکید سازنده : «فقط ببین» ... خود تصاویر گویای همه چیز است . کمی که صبر می کنی ، کلمه وضوح پیدا می کند: «الله» و عارفانی در جستجوی آن و در پی یافتن او «هو» ... و ما نیز به عنوان بیننده ، با پس زمینه ای که از عارف داریم ، می فهمیم : عارف در قاموس فرهنگها به معنی خداشناس آمده است و عرفان ، خداشناسی . عارف اصولا به کسی اطلاق می شود که زندگی اش را وقف شناسایی ذات بی همتای «حق» کند؛ و این در پرتو چراغ علم است که می توان راه را از چاه باز شناخت . در جوامع بشری ، عالم و عارف مقامی بس عالی و شامخ دارند. چنان که استاد سخن ، سعدی بزرگ در این مورد می گوید: صاحبدلی به مدرسه آمد، زخانقاه بشکست عهد صحبت اهل طریق را گفتم میان عالم و عابد، چه فرق بود تا اختیار کردی از آن این فریق را گفت آن گلیم خویش به در می برد ز موج وین جهد می کند که رهاند غریق را عارف می کوشد تا غریق را از گرداب تاریکی و تیرگی ها نجات بدهد؛ گرچه در این سودا ممکن است جان شیرین را از دست بدهد و... «منطق الطیر به روایت محمد اصلانی» بغیر از شناساندن و بحث درخصوص مواردی که اشاره شد، به طور موجز و موثر و با بیانی کاملا تصویری ، ضمن اشاره به عرفان در تجلی هنر و شکل گیری تاریخ هنر در ایران ، بحثی جدیدتر نیز مدنظر دارد. اصلانی در مقام فیلمسازی ، مجرب و درخصوص تمدن و فرهنگ ایران از دوره های باستان تا به امروز بسیار تجربه اندوخته است . این ادوار از تاریخ ایران چنان با مایه های دینی و جهان بینی مذهبی پیوستگی دارد که به تحقیق بدون شناخت آن ایده ها و جهان بینی ها هرگز نمی توان به شناخت میراث فرهنگ و تمدن ایران باستان نایل شد. «منطق الطیر به روایت محمد اصلانی» به بیان رونق هنر عصر اسلامی با کوششهای زنده و پرمایه ایرانیان مسلمان می پردازد؛ دوره ای که فرهنگ ایرانی به اوج و کمال خود رسید و نه تنها تمام ارزشهای فرهنگی و اخلاقی ایرانی با جهان بینی و تعالیم اسلام در هم آمیخت ؛ بلکه ایرانیان توانستند نقشی اساسی در اعتلای فرهنگ و تمدن اسلامی ایفاء کنند.از این رو این برنامه مستند با به تصویر کشیدن میراث مکتوب ، نقشهای منقوش به جای مانده از گذشته تا به امروز را به نمایش عموم می گذارد. نگاه مستند از سوی سازنده به جانب این فرهنگ ، که همیشه در ارتباط با ایمان مذهبی و میراث کهنسال فرهنگ ایران و از هویتی اسلامی برخوردار بوده و هست ، قابل تقدیر است . در واقع محتوای این برنامه ، به نوعی تجلی ایمان مذهبی در قالبهای عرفان ، تصوف ، ادب و فلسفه محیط ایرانی است که تشکیل دهنده پایه های اصلی فرهنگ زنده اجتماع است . وسعت دید اصلانی ابتدا در نقش یک پژوهشگر و سپس در مقام کارگردان به خاطر تسلطی است که در کارش دارد. او از قبل می داند باید به بیان چه نکات مهمی بپردازد، در نشان دادن و بروز این تجلی ها و ویژگی ها در هنر و ادب پارسی که بیش از 14قرن از مقام و منزلتی خاص برخوردارند، بخوبی این احساس و عرفان را با سنن و تفکر ایرانی درهم بیامیزد و با طرح عرفان و معنویت درخصوص زندگی مادی تا حدود زیاد موفق عمل کند. «منطق الطیر به روایت محمد اصلانی» در کمال ایجاز و اقتدار، بیانگر نکته مهم دیگری نیز هست که ایمان به مذهب همواره پشتیبان این معنویات در ایران بوده و هست . اصولا ارزشهای انسانی و اخلاقی مردم ما با یکتاپرستی چنان پیوستگی دارد که هرگز یکی را بدون دیگری نمی توان یافت و شناخت ؛ چرا که بدون توجه به میراث فرهنگی و نهادهای ریشه دار جامعه ایرانی اسلامی قادر نخواهیم بود منافع ملی را توجیه و محافظت کنیم و در پیشبرد آرمان های ملی ، نقشی اساسی داشته باشیم . ارائه و تهیه چنین مستند عمیق ، ارزنده و قابل توجه و بموقع از سوی شبکه اول سیما که سنگینی بار «رسانه ای ملی» را نیز بر دوش دارد ، به عنوان یکی از رسانه های مهم ارتباط جمعی ، در جهت شناساندن و حمایت از منافع ملی ، توسعه فرهنگ «دینی ملی» و تحکیم مبانی معنوی و اخلاقی ، کاری ضروری و بس مهم است .